Адам тымуалаушылы процестерін зерттеудегі медициналы жне биологиялы тсілдерге длелдемелер-ашы саба презентациясы


Чтобы посмотреть презентацию с картинками, оформлением и слайдами, скачайте ее файл и откройте в PowerPoint на своем компьютере.
Текстовое содержимое слайдов презентации:

Қош келдіңіздер! Сабақтың барысы:1.Ұйымдастыру кезеңі. 2. Үй тапсырмасын сұрау3.Жаңа сабақты меңгерту 4.Оқушылардың жаңа тақырып бойынша ізденістері.5.Мүғалімнің зерттеу жұмыстарын пысықтауы.6.Тест жұмысын орындау.7.Диктант 8. «Кім көп біледі?» атты биолоигиялық және ғылыми термин сөздерге анықтамалар беру.9. «Кім мерген» атты ақпарттық интелектуалдық ойыны.10.Мұғалімнің жаңа сабаққа корытынды жасауы.11. Оқушыларды бағалау процесі12.Үйге тапсырма беру Үй тапсырмасына шолу жасау.1.Моногибриті будандастыруда жүргізілген гибридологиялық әдіске сипаттама.2.Пластидтік тұқым қуалау процесіне анықтамалар.3.Гендердің өзара әрекеттесуінде комплементарлық тұқымқуалаушылыққа дәлелдемелер. Жаңа сабақ Тақырыбы:Адам тұқымқуалаушылық процестерін зеріттеудегі Медициналықжәне биологиялық тәсілдерге дәлелдемелер.Адам генетикасының негізгі қасиеттері және ерекшеліктері.2. Адамның тұқымқуалаушығын зерттеу әдістеріне анықтамалар.3. Медициналық генетиканың ғылыми зерттеулері.4. Тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу және емдеу тәсілдері. Оқушылардың жаңа тақырып бойынша ізденістері. Адам генетикасының қаситтері және ерекшеліктеріТұқымқуалаушылықты зерттеу әдістері. Генеалогиялық әдіс Цитогенетикалық әдіс. Егіздік әдіске сипаттамаОнтогенетикалық әдісПопуляциялық әдіске сипаттамаБиохимиялық әдіске сипаттама.Тұқым қуалайтын хромосомалық ауруларға сипаттама. Тұқым қуалайтын ауруларды емдеу . Адам генетикасының ерекшеліктері Генетика ғылымының зерттеу қорытындысында тұқым қуалайтын қасиет ұрпақтан-ұрпаққа хромосома құрамында болатын гендер арқылы беріледі. Адамның жануарлардан айырмашылығы-оның саналығы мен сигналдық жүйесінің(система ) болатындығында, сыртқы ортаға бейімделу мүмкіндігі мол. Адамның жыныстық жағынан кеш пісіп жетілетіндігі,әр отбасынан тарайтын ұрпақ санының аздығы,барлық ұрпақтың тіршілік ортасынан теңестірудің мүмкін еместігі, хромосома санының көп болатындығы, адамға тәжірибе жасауға болмайтындығына негізделген қайшылықтардың болуы.ХХІ ғасырдың басында адамның генетикалық кодының шешілуі. Тұқымқуалаушылықты зерттеу әдістері. Генеалогиялық әдіс. Әдісте кейбір белгілер мен қасиеттер кез-келген ұрпаққа беріледі, доминанттылық жолмен тұқым қуалап, Мендель заңына бағынады.Мұндай жолмен тұқым қуалайтын белгілерге полидактилия(саусақтақтың артық болуы,беттің сепкілі,катаракта,шаштың қара түсі)жатады. Генеалогиялық әдіспен анықталған тұқым қуалайтын аурулардың бірі-гемофилия. Осы ауру бойынша ағылшын королевасы Виктория әулетінің шежірелік сызбанұсқасы жасалған. Цитогенетикалық әдіс. Бұл әдіспен сау немсе ауру адамның кариотипіне хромосома жиынтығына талдау жасалады.1956 ж Дж. Тийо мен А.Леван қ.ж. адамның дене жасушаларында 22 жұп аутосомалар және бір жұп жыныстық хромосомалар болатындығы анықталды. Ер адамда жыныстық хромосома гетероморфты (xy), әйел адамда гомоморфты(xх) болып келетіндігі анықталды. Егіздік әдіске сипаттама. Егіз болып туу-адам баласында жиі кездесетін құбылыс. Екі түрі болады: бір жұмыртқалық және екі жұмыртқалық. Бір жұмыртқалық егіздер дегеніміз-бір жұмыртқа жасушасының бір сперматазоидпен ұрықтануынан екі эмбрионның дамуы. Егіздер ұқсас болады, генотипі бір. Онтогенетикалық әдіс. Бұл әдіспен адамның онтогенезі (жеке дамуы) барысында тұқым қуалайтын өзгерістердің бар-жоғы анықталады. Шизофрения ауруын рецессивті ген ғана анықтайды. Гетерозиготалы (Аа) болса,ол адам ауру болмауға тиіс. Онтогенетикалық әдістің маңызы- онтогенез барысында бір ауруды тасымалдайтын рецессивті гендерді зерттеу арқылы ұрпақты ауыр зардаптардан сақтандыру Популяциялық әдіске сипаттама. Бұл әдіспен тұқым қуалайтын өзгерістердің адам популяциясына таралу жиілігі зерттеледі. Мариан және Гуам аралдарының жергілікті тұрғындарының жұлын жасушасы склерозы ауруынан қаза болуы басқа елдермен салыстырғанда 100 есе көп. Швейцарияда Рона өзенінің жағалауында орналасқан бір ауылдың 2200 тұрғынының ішінде 50 адам саңырау мылқау,200 адам саңырау болып шыққан. Қоныс аударудың болмауынан туыстық некелесу жиілеп, тұқым қуалайтын ауруларды тасымалдаушы рецессивті гомозиготалы гендердің мөлшері артқан. Биохимиялық әдіске сипаттама. Тұқым қуалайтын өзгерістер жасушадағы зат алмасудың бұзылуына байланысты. ДНҚ молекуласында өзгеріс болса, онда ген өзгерді деген сөз. Геннің өзі сол ДНҚ-нан тұрады, ондай өзгеріс тұқым қуалайды.Мысалы: ДНҚ-ға талдау жасау арқылы баланың ата-анасын дәл анықтайды. Бұл әдісті археологиялық әдістерге қолданып жатыр. Тұқым қуалайтын хромосомалық ауруларға сипаттама. Тұқым қуалайтын хромосомалық ауруларға Клайнфельтер, Шерешевский- Тернер, Даун аурулары жатады. Клайнфельтер ауруымен тек ер адамдар ауырады. Хромосоманың диплоидты жиынтығы-47 жыныс хромосомасы- хху. Шерешевский- Тернер ауруы әйелдерде кездеседі. Аурудың хромосомасының диплоидты жиынтығы-45, жыныс хромосомасы біреу- Хромосомасының артық қосылуына байланысты әйелдер арасында трисомия ауруы кездеседі. Жыныстық хромосомасы ххх, жалпы саны-47. Ауруды ”алып әйел” деп атайды. Ер адамда артық у хромосоманың қосылуына сәйкес хху болады. Ол ”алып еркек” ауруы болады. Кейбір хромосомалық аурулар аутосомалардың дұрыс ажырамауына байланысты болады. Ауруда 22 хромосоманың екеу емес, үшеу болатындығы. Ондай баланың барлық жасушаларында 46 хромосоманың орнына 47 хромосома болады. Тұқым қуалайтын ауруларды емдеу. Медициналық генетиканың міндеті-тұқым қуалайтын аурулардың биохимиялық механизмдерін анықтау, емдеу жолдарын табу. Қант диабеті ауруында ұйқыбезінің гормоны- инсулиннің түзілмеуінде, оны рецессивті ген анықтайды.Организмге инсулин енгізу арқылы емдейді. Шизофрения ауруының бір түрі- фенилкетонурия. Нәруыз құрамына кіретін фенилаланин аминқышқылы триптофонға айналу керек. Ол ген өзгеріске ұшыраса, биохимиялық алмасулар дұрыс жүрмейді, фенилаланин триптофонға ажырамайды. Оның концентрациясы артып адамның миы мен жұлыны зақымдалып, психикалық ауруға ұшырайды. Мұғалімнің зерттеу жұмыстарын пысықтауы. Тест жұмысы 1.Генетикалық зерттеулер жүргізуге қолайлы жәндік : а)ара б)дрозофила шыбыны г)өрмекші ә)қоңыз в)шаян2.Гендердің хромосомаларда орналасатынын кім дәлелдеді? а)Ч.Дарвин б)Н.И.Вавилов г)А.Вейсман ә)К.Корренс в)Т.Морган3.Ұқсас хромосомалардың сәйкес бөліктерінің өзара алмасуы қалай аталады? а)коньюгация б)локус г)редупликация ә)кроссинговер в)транслокация4.Г.Мендельдің бірінші заңы қалай аталады? а)тіркес тұқым қуалау б) белгілердің ажырау заңы ә)тәуелсіз таралу в)бірінші ұрпақтың біркелкі болуы г)гаметалар тазалығы ережесі.5. Доминантты белгі дегеніміз не? а)анықталған белгі б)бірден көрінетін белгі ә)анықталмайтын белгі в)цитоплазмалық белгі г)митохондриялық белгі Дұрыс жауаптары 1.Генетикалық зерттеулер жүргізуге қолайлы жәндік : б)дрозофила шыбыны2.Гендердің хромосомаларда орналасатынын кім дәлелдеді?в)Т.Морган3.Ұқсас хромосомалардың сәйкес бөліктерінің өзара алмасуы қалай аталады?ә)кроссинговер4.Г.Мендельдің бірінші заңы қалай аталады?в)бірінші ұрпақтың біркелкі болуы5. Доминантты белгі дегеніміз не?б)бірден көрінетін белгі 6.Жұп гендер қалай аталады? а)рецессивті ә)генотип б)эпистаз в)доминантты г) аллельді 7.Гендердің хромосомадағы орнын қалай атайды? а)тіркесу тобы ә)локус б)кроссинговер в)генотип г)мозаика 8.Г.Мендель қандай өсімдікке тәжірибе жүргізді? а)намазшамгүл ә)шомыр б)бұршақ в)қызанақ г)бидай 9.Тұқым қуалаудың хромосомалық теориясының негізін қалаған ғалым : а)В.Иогансен ә)Н.И.Вавилов б)К.Корренс в)Г.Мендель г)Т.Морган10. Организмнің ішкі-сыртқы жиынтығы қалай аталады? а)мейоз ә)генотип б) фенотип в) полимерия г)аутбридинг Дұрыс жауаптары 6.Жұп гендер қалай аталады?г) аллельді 7.Гендердің хромосомадағы орнын қалай атайды?ә)локус 8.Г.Мендель қандай өсімдікке тәжірибе жүргізді?б)бұршақ 9.Тұқым қуалаудың хромосомалық теориясының негізін қалаған ғалым :г)Т.Морган10. Организмнің ішкі-сыртқы жиынтығы қалай аталады?б) фенотип 11.Намазшамгүл өсімдігіне жасалған тәжірибенің бірінші будандық ұрпағы қандай доминанттылыққа жатады? а)толық б)жартылай толымсыз г)инверсия ә)генотип в)толымсыз12.Ата-аналарына ұқсас белгілерді анықтайтын гендердің бірлесіп тұқым қуалауы қалай аталады? а)айқаспа ә)кроссинговер б)гендердің тіркесуі в)гаметалар тазалығы ережесі г)онтогенез процесі 13.”Мутация” деген ұғымды кім қалыптастырды? а)Р.Гук ә)Ч.Дарвин б)Х.Де Фриз в)В.Иогансен г)Г.А.Надсон 14.Модификациялық өзгергіштік қандай әдіспен зерттеледі? а)микробиологиялық б)химиялық г)статистикалық ә)цитологиялық в)физикалық15.Хромосомаарлық өзгеріске не жатады? а)транслокация ә)инверсия б)дефишенсия в)дупликация г)онеуплоидия Дұрыс жауаптары 11.Намазшамгүл өсімдігіне жасалған тәжірибенің бірінші будандық ұрпағы қандай доминанттылыққа жатады?в)толымсыз12.Ата-аналарына ұқсас белгілерді анықтайтын гендердің бірлесіп тұқым қуалауы қалай аталады? б)гендердің тіркесуі13.”Мутация” деген ұғымды кім қалыптастырды?б)Х.Де Фриз 14.Модификациялық өзгергіштік қандай әдіспен зерттеледі?г)статистикалық15.Хромосомаарлық өзгеріске не жатады?а)транслокация 16.Фенотип кандай өзгергіштік? а)тұқым қуалайтын б)цитогенетикалық г)биохимиялық ә)тұқым қуаламайтын в)комбинативтік17.Хромосома санының гаплоидты жиынтыққа еселенбей өзгеруінің нәтижесінде пайда болатын құбылыс: а)полиплоидия б)транслокация г)популяция ә)мутация в)анеуплоидия немесе гетероплоидия18.Тұқым қуалайтын өзгергіштіктегі ұқсас қатарлар заңын ашқан ғалым: а)А.П.Чехурдин ә) В.С.Федоров б)Х.Де Фриз в)Д.Уотсон г)Н.И.Вавилов19.Жасушадағы хромосомалар санының өзгеруіне байланысты болатын өзгергіштік: а)цитоплазмалық мутация б)транслокация г)геномдық мутация ә)хромосомалық мутация в)гендік мутация20.Хромосоманың белгілі бір бөлігінің еселенуі а)дефишенсия б)дупликация г)полиплоидия ә)инверсия в)делеция Дұрыс жауаптары 16.Фенотип кандай өзгергіштік?ә)тұқым қуаламайтын17.Хромосома санының гаплоидты жиынтыққа еселенбей өзгеруінің нәтижесінде пайда болатын құбылыс:в)анеуплоидия немесе гетероплоидия18.Тұқым қуалайтын өзгергіштіктегі ұқсас қатарлар заңын ашқан ғалым:г)Н.И.Вавилов19.Жасушадағы хромосомалар санының өзгеруіне байланысты болатын өзгергіштік:г)геномдық мутация20.Хромосоманың белгілі бір бөлігінің еселенуіб)дупликация Диктант Бүгінгі сабаққа қатысты термин сөздерді теріп жазу. 1-ші вариант.Генеалогия , полидактилия , эмбрион , селекция , агротехника , экспедиция , гемофилия , мутант , Абиссиния , сорт , зәйтүн , цитогенетика , гетероморфты , гомоморфты , диагностика.2-ші вариант.Дрозофила,мейоз,генотип,шизофрения,сорго,кофе,эпилепсия,рецессивті, гетерозигота ,онтогенез ,какао ,ананас ,хина , популяция, склероз.3-ші варниант.Биохимия, ДНҚ-на талдау, микроорганизм, лама, тур,диагноз. Клайнфельтер, хху хромосомасы, Шерешевский- Тернер, трисомия, ххх хромосомасы, Даун.4-ші вариант.Диабет, инсулин, фенотип, кроссинговер, модификация, вариация,статистика, мутация, гербицид, пестицид, фенилкетонурия, фенилаланин, триптофан, резус-фактор, антиген. Кім көп біледі? 1.Т.Морганның дрозофила шыбынына тәжірибесі 1782.Цитоплазмалық тұқым қуалау 183-1843.Пластидтік тұқым қуалау 184 б.4.Митохондрия арқылы тұқым қуалау 184-1855.Цитоплазмалық аталық ұрықсыздық 185 б6.Генетикалық карталар 187-189 7.Гендер әрекеттесуінің комплементарлық типі 191 б 8.Гендер әрекеттесунің полимериялық типі 193-1959.Жыныстың анықталуының генетикалық механизмі 204-20610.Адам генетикасының зерттелуі 208-20911.Туыстық некенің тиімсіздігі 215 б12.Медициналық-генетикалық кеңес 216-218 б «Кім көп біледі?» атты биолоигиялық және ғылыми термин сөздерге анықтамалар беру. Кім мерген атты ақпарттық интелектуалдық ойыны Цитоплазмалық тұқым қуалаудың биологиялық ерекшелігі Митохондриялық тұқым қуалаудың қасиеттері. Цитоплазмалық аталық ұрықсыздық (стерильдік) сипаттамасы Генетикалық карталарға және тіркестік топтарға сипаттама Гендердің өзара әрекеттесуінің комплементарлық типі Гендердің өзара әрекеттесуінің полимериялық типі Жыныстың анықталуының генетикалық механизмі Модификациялық өзгергіштік Мутациялық өзгергіштік Популяциялар генетикасына сипаттама Мұғалімнің жаңа сабаққа корытынды жасауы.Жаңа сабақтың тақырыбы- Адам генетикасы. Адамның тұқым қуалаушылығын зерттеу әдістерінің маңызы деген тақырыптың алынуы адам организмінде кездесетін тұқым қуалайтын ауруларды болдырмаудың медициналық профилактикалық шараларын, жаңа нанотехнологиялық емдеу тәсілдерін қолдануды, адамға қажетсіз әрекеттердің алдын алу жолдарын насихаттау- азаматтардың міндеті болып табылады.Адам организмінде сирек кездесетін тұқым қуалайтын аурулардың болуына модификациялық және мутациялық процестердің әсерінің болуында. Адамның тұқым қуалаушылығын зерттеу әдістерінің маңызы сол- адамның салауатты өмір сүру салтын ұстануына, медициналық ережелерді сақтауга, бұқаралық спорт түрімен айналысуға, жанұяға деген сүйіспеншілікті арттыруға және саналы еңбек ету принциптерімен өмір сүруге міндетті. Үйге тапсырма беру 1.Генетикалық кестелермен жұмыс. 2.Тұқым қуалайтын ауруларды емдеу механизімдері  3.Шығармашаылық тапсырма. Ботаникалық және зоологиялық жаттығулар құру. Оқушыларды бағалау

Приложенные файлы

  • ppt 49725
    Размер файла: 3 MB Загрузок: 0

Добавить комментарий