Ашы саба: білайыр хандыы — история, уроки


Ыбырай Алтынсарин атындағы ЖОББМ
2016-2017 оқу жылы
Тақырыбы: Әбілқайыр хандығы (Көшпелі өзбек хандығы)
Сыныбы:10б
Мұғалімі:Айбекова М.Ю.
Сабақтың тақырыбы: Әбілқайыр хандығы (Көшпелі өзбек хандығы)
Мақсаты:
Білімділік:
Қазақ жеріндегі дербес мемлекеттің мемлекеттік құрылымын анықтау;
Дамытушылық:
Оқушыларды логикалық ойлау, шығармашылық қабілеттерін шыңдау, дүниетанымдарын дамыту;
Тәрбиелік:
Өз Отанының тарихына құрметпен қарауға тәрбиелеу.
Үй тапсырмасын тексеру
І топ Картадан Ноғай Ордасы орналасқан жерді көрсетіңдер. Оның астанасын атаңдар.Негізін қалаған кім? «Бектердің бегі», «ұлы әмір» атанған кім?
-1752601981201.Алтын Орданың ыдырауы мен Ақ Орданың әлсіреуі кезінде пайда болған мемлекет?
01.Алтын Орданың ыдырауы мен Ақ Орданың әлсіреуі кезінде пайда болған мемлекет?
ІІ топ
-1803401739902.Жайық пен Еділ өзендері арасындағы ең ірі тайпа?
2.Жайық пен Еділ өзендері арасындағы ең ірі тайпа?
831215181190Ноғай Ордасы
0Ноғай Ордасы

3984056137786«Маңғыт жұрты»
«Маңғыт жұрты»

-109220256973.Ноғай Ордасы кімнің тұсында Алтын Ордадан оқшауланған бөлек иелікке
айналды?
3.Ноғай Ордасы кімнің тұсында Алтын Ордадан оқшауланған бөлек иелікке
айналды?

375285029845Шыңғыс әулетінен болмағандықтан
0Шыңғыс әулетінен болмағандықтан
95186520320Едіге
Едіге

-109220298454.Едігені неліктен хан лауазымына сайламады?
4.Едігені неліктен хан лауазымына сайламады?

ІII топ
1.Едіге қаза тапқаннан кейін таққа отырған кім? Нұраддин(1425-1440)
2.Едігенің тұсында Алтын Орда неше бөлікке аттанды?Оларды атаңыз...Батыс және шығыс
24180801525321419 жылы
1419 жылы
154940149860Едіге қай жылы қаза тапты?
Едіге қай жылы қаза тапты?
3.Этникалық жағынан ноғайлар өздерін қалай атады?Маңғыттар
4.
Жаңа сабақ: Әбілхайыр хандығы (Өзбек хандығы)
Сабақ жоспары:
1. Әбілқайыр хандығының құрылуы;
2. Халқының этникалық құрамы;
3. Әбілқайыр хандығының нығаюы;
4. Хандықтың әлсіреуі.
Қызығушылығын ояту.
«Қазақ елі» фильмінен «Әбілқайыр хандығының құрылуы» туралы үзінді көрсету.
«Қазақ елі» фильмінен «Әбілқайыр хандығы» туралы үзінді көрсету.
«Қазақ елі» фильмінен «Әбілқайыр хандығының әлсіреуі» туралы үзінді көрсету.
1.Әбілқайыр хандығының құрылуы. Оқулықпен жұмыс.
Оқушылар мәтінмен танысып, негізгі мәліметтерді жинақтайды және Әбілқайыр ханға мінездеме береді.
172021562230
Ақ Орданың ыдырауынан кейін Қазақстан жерінде тәуелсіз иеліктер пайда болады. Осы тәуелсіз иеліктер тайпаларының билеушілерінен қолдау тапқан Әбілқайыр тартыста жеңіп шығып, 1428 жылы хан сайланады.
Тарихи жазба деректерде «Өзбек ұлысы», «Өзбек хандығы», «Шайбани ұлысы», «Әбілқайыр ұлыс» деп аталады.
2253615175260
Әбілқайыр-Жошы ханның бесінші ұлы Шайбани ханның ұрпағы. Әбілқайыр жастайынан жетім қалып, Жұмадық ханның қолында өскен. Хан оны жас кезінен жорықтарға өзімен бірге алып жүрген. Жұмадық хан маңғыттарға шабуыл кезінде қаза болып, 16 жасар Әбілқайыр тұтқынға түседі. Бірақ маңғыт билерінің шешімі бойынша тұтқынан босатылады. Сол жорықта ерлігімен көзге түскен Әбілқайырды 17 жасында екі жүзден астам ақсүйек-шонжарлар хан сайлайды.
Әбілқайыр хандығының жер аумағы. Картадан Әбілқайыр хандығының территориясын көрсетеді.
Әбілхайыр хандығы батысында - Жайық, шығысында- Балқаш, оңтүстігінде- Арал мен Сырдарияның төменгі ағысы, солтүстігінде- Тобыл мен Ертістің орта ағысына дейінгі аумақты алып жатты. Хандықтың астанасы алғашында Батыс Сібірдегі Тура (Тара, Чимги Тура. ) болып, кейін, 1446 жылы, Сыр бойындағы Сығанаққа көшірілді.
2. Халқының этникалық құрамы.
“Тоқсан екі баулы өзбек” шежіресіне қарағанда, Әбілқайыр хандығы 92 ру-тайпадан тұрған.
Таришы Рузбиханның жазуы бойынша, бұл хандық негізгі үш халықтан-шайбанилерден, қарақалпақтардан, қазақтардан тұрған. Олардың ішінде ең көбі және ержүректері қазақтар еді дейді.
Топтастыру құру.
І топ
16059156350Хандықтың қақтығыстары
00Хандықтың қақтығыстары

380619019050000107251519050000
26536657239000
ІІ топ
1701165-1905Хандықтың әлсіреуі
00Хандықтың әлсіреуі

38061908318500
1343660660400027584406413500
ІII топ
1695772126365Хандықтың құрылуы
00Хандықтың құрылуы

384872723826500
1259840381000226250519367500
Жаңа сабақты бекіту.
І топ Кім шапшаң?
Әбілқайыр қашан хан атағын алды?
Әбілқайыр хандығы алып жатқан жерлерді ата?
Әбілқайыр хандығының аты қалай өзгерді?
Әбілқайыр хандығына қандай тайпалар кірді?
Қашан Сығанақ қаласы хандықтың орталығы болды?
Әбілқайыр- хан 1456-1457 жж кімнен жеңіліс тапты?
Әбілқайыр неше жасында қан сайланды және қанша тайпаның өкілдері қатысты?
Әбілқайыр- хан қай жерде қайтыс болды?
ІІ топ Кесте толтыру. «Қашан? Қайда? Не болды?»
Қашан ? Қайда? Не болды?
1428 жыл Әбілқайыр хандығында 17 жасар Әбілқайырды хан сайлады.
1446 жыл Қаратау алқабы мен Сырдария жағалауындағы Созақ,Сығанақ,Аркөк,Аққорған,Үзкент сияқты қамалды қалаларды өз мемлекетіне қосып алды.
1468жыл Моғолстанға Жорық кезінде Әбілқайыр хан қаза табады
1457 жылдары Сығанақ қаласы түбінде Үз-Темір бастаған ойраттардан Әбілқайыр хан жеңіліп қалды.
ІII топ Тест.
1. Әбілқайыр хан кімнің ұрпағы болған?
А. Шайбани. Б. Шағатай. В. Бату. Г. Орда – Ежен.
Д. Темір.
2. Әбілқайыр хан билік жасаған жылдар:
А. 1418-1438 жж. Б. 1428-1458 жж. В. 1438-1478 жж.
Г. 1428-1468 жж. Д. 1438-1468 жж.
3. Әбілқайыр мемлекетінің алғашқы орталығы болған қала:
А. Түмен. Б. Тура. В. Алмалық. Г. Сарайшық. Д. Сарай

4.1446 жылдан кейін орталық болған қала:
А. Сығанақ. Б. Сайрам. В. Созақ. Г. Аққорған.
Д. Үзгенд.
5.Екі рет Әбілқайыр – хан Тоқа–Темір ұрпақтарына қарсы шайқасқа шыққан жыл:
А. 1430 ж. Б. 1431 ж. В. 1432 ж. Г. 1433 ж. Д. 1435 ж.
6.1446 ж. Әбілқайыр басып алған қала:
А. Бухара. Б. Ташкент. В. Самарқанд. Г. Түркістан. Д. Сығанақ.
7.1456-1457 жж Әбілқайыр .... күйрете соққы алып, жеңілді.
А. ноғайлардан Б. монғолдардан В. ойраттардан
Г. қазақтардан Д. қарақалпақтардан
8. Жәнібек пен Керейдің Әбілқайырдан бөлініп кетіп, орналасқан мемлекеті:
А. Ақ Орда. Б. Ноғай Ордасы. В. Өзбек хандығы. Г. Сібір хандығы.
Д. Моғолстан.
9.Әбілқайыр Моғолстанға жорығын мына мақсатпен орындады:
А. Жәнібек пен Керейді жазалау Б. Ойраттар билеушісі Үз-тайшыдан өшін алу В. Есен-Бұғадан кегін алу үшін Г. Сырдария бойындағы қалаларды қайтарып алу Д.Моғолстанды өз билігіне қарату.
10.Әбілқайыр қанша жыл хандық етті?
А.20 жыл Б.40 жыл В.35 жыл Г.60 жыл Д.65 жыл
Жауабы:
1.А
2.Г
3.Б
4.А
5.Б
6.В
7.В
8.Д
9.А
10.Б
Үйге тапсырма: Әбілхайыр хандығы (Өзбек хандығы)
Әбілқайырдың басып алу жорықтарының хронологиясын дәптерлеріңе көшіріп жазыңдар.
ІII топ Тест.
1. Әбілқайыр хан кімнің ұрпағы болған?
А. Шайбани. Б. Шағатай. В. Бату. Г. Орда – Ежен.
Д. Темір.
2. Әбілқайыр хан билік жасаған жылдар:
А. 1418-1438 жж. Б. 1428-1458 жж. В. 1438-1478 жж.
Г. 1428-1468 жж. Д. 1438-1468 жж.
3. Әбілқайыр мемлекетінің алғашқы орталығы болған қала:
А. Түмен. Б. Тура. В. Алмалық. Г. Сарайшық. Д. Сарай

4.1446 жылдан кейін орталық болған қала:
А. Сығанақ. Б. Сайрам. В. Созақ. Г. Аққорған.
Д. Үзгенд.
5.Екі рет Әбілқайыр – хан Тоқа–Темір ұрпақтарына қарсы шайқасқа шыққан жыл:
А. 1430 ж. Б. 1431 ж. В. 1432 ж. Г. 1433 ж. Д. 1435 ж.
6.1446 ж. Әбілқайыр басып алған қала:
А. Бухара. Б. Ташкент. В. Самарқанд. Г. Түркістан. Д. Сығанақ.
7.1456-1457 жж Әбілқайыр .... күйрете соққы алып, жеңілді.
А. ноғайлардан Б. монғолдардан В. ойраттардан
Г. қазақтардан Д. қарақалпақтардан
8. Жәнібек пен Керейдің Әбілқайырдан бөлініп кетіп, орналасқан мемлекеті:
А. Ақ Орда. Б. Ноғай Ордасы. В. Өзбек хандығы. Г. Сібір хандығы.
Д. Моғолстан.
9.Әбілқайыр Моғолстанға жорығын мына мақсатпен орындады:
А. Жәнібек пен Керейді жазалау Б. Ойраттар билеушісі Үз-тайшыдан өшін алу В. Есен-Бұғадан кегін алу үшін Г. Сырдария бойындағы қалаларды қайтарып алу Д.Моғолстанды өз билігіне қарату.
10.Әбілқайыр қанша жыл хандық етті?
А.20 жыл Б.40 жыл В.35 жыл Г.60 жыл Д.65 жыл
Оқушы Үй тапсырмасы Жаңа сабақ Бекіту
Оқушы Үй тапсырмасы Жаңа сабақ Бекіту
Оқушы Үй тапсырмасы Жаңа сабақ Бекіту
30389534562986Әбілқайыр хан
00Әбілқайыр хан
-3455144646114Әбілқайыр хан
00Әбілқайыр хан
31220812294799Әбілқайыр хан
00Әбілқайыр хан
-3455142306675Әбілқайыр хан
00Әбілқайыр хан
2647067-210894Әбілқайыр хан
00Әбілқайыр хан
-343865-209450Әбілқайыр хан
00Әбілқайыр хан


26339805333365Көшпелі өзбек мемлекеті
00Көшпелі өзбек мемлекеті
-8318505333365Көшпелі өзбек мемлекеті
00Көшпелі өзбек мемлекеті
29438352330195Көшпелі өзбек мемлекеті
00Көшпелі өзбек мемлекеті
-5118842270125Көшпелі өзбек мемлекеті
00Көшпелі өзбек мемлекеті
2943225-389255Көшпелі өзбек мемлекеті
00Көшпелі өзбек мемлекеті
-510119-541960Көшпелі өзбек мемлекеті
00Көшпелі өзбек мемлекеті


-6067555736961Сығанақ
Сығанақ
29080943730608Сығанақ
Сығанақ
-6782543742484Сығанақ
Сығанақ
29080941973061Сығанақ
Сығанақ
-6782541972071Сығанақ
Сығанақ
2848717156136Сығанақ
Сығанақ
-676374158684СығанақСығанақ

Приложенные файлы

  • docx 308239
    Размер файла: 523 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий