IVА-тобы элементтері. алайы, орасын. — химия, уроки


Сабақтың тақырыбы: IVА-тобы элементтері. Қалайы, қорғасын.
Сабақтың мақсаты: : IVА-тобы элементтеріне жалпы сипаттама, қорғасын, қалайы жөнінде білімдерін кеңейту. Оқушылардың білімдерін жүйелендіру және пәнге деген қызығушылықтарын арттыру.
Сабақтың міндеті:
Білімділік: Қорғасын, қалайы химиялық элемент ретіндегі сипатттамалары, табиғатта кездесуі, физикалық, химиялық қасиеттері, алынуы және қолданылуы жайлы түсінік қалыптастыру.
Дамытушылық: Оқушылардың ойлау, қорытындылау, жүйелеу қабілеттерін дамыту.
Тәрбиелік: Оқушыларды шығармашылық мүмкіндіктерге тәрбиелеу, қабілеттерін арттыру, еліміздің байлығын сақтауға, қосымша материалдар арқылы эстетикалық тәрбие беру.
Көрнекілік: Интерактивті тақта, слайдтар, оқулық, металдар, бейметалдар коллекциясы, периодтық кесте, тапсырмалар.
Сабақтың түрі : жаңа тақырыпты таныстыру сабағы
Сабақтың әдіс тәсілі: түсіндірмелі-иллюстративті.
Пән аралық байланыс: математика, география, информатика.
Сабақтың барысы:
I.Ұйымдастыру ( сабаққа қатысуын, сабаққа дайындығы тексеру)
І. Қызығушылықты ояту
Оқушыларды сабаққа дайындау.
Үй жұмысын тексеру:
-ІІ топтың негізгі топша элементтерінің қасиеттерін өзгерісінде қандай заңдылықтар байқалады?
- ІІ топтың негізгі топша элементтерінің оксидтері мен гидроксидтерінің қандай қасиеттері бар? Олардың айырмашылығы неде?
-олар қандай қасиеттерімен ерекшеленеді?
Жаңа тақырып
ІІ. Жалпы сипаттама. IVА-топшаға р- элементтер: көміртек, кремний, германий, қалайы және қорғасын жатады. Бүгінгі сабақта біз осылардың ішіндегі екі элементке тақталамыз.
Қорғасын (лат. Plumbum), Pb – элементтердің периодты жүйесінің IVА-тобындағы химиялық элемент, асыл металдардың бірі. Реттік нөмірі 82, атом массасы 207, 19, валенттік электрондар
6s2 6 p2, балқу температурасы 327 С0, қайнау температурасы 1745 С0
Қорғасын бос күйінде көкшіл-сұр түсті жұмсақ және ауыр металл, оңай балқиды. Қорғасынды өндіру үшін, оның рудасын алдымен байытады, одан шыққан концентратта 40-78% қорғасын болады.
Табиғатта таралуы: Жер қыртысындағы мөлшері 1.6 07 %, ол жеке күйінде кездеседі. Ең маңызды кені- HYPERLINK "https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%82" \o "Галенит" галенит- қорғасын жылтыры PbS; Қазақстандағы кендері Оңтүстік және Шығыс Қазақстанда және HYPERLINK "https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B" \o "Қарағанды" Қарағанды облысында. Қорғасын бос күйінде көкшіл-сұр түсті жұмсақ және ауыр металл.
Химиялық қасиеті. 1. Галагендер мен қосылыстар.
5264151054100Pb+F2 PbF2
593090920750Pb+CL2 Pb CL2  (4000C)
593090920750Pb+O2 Pb 3 O4 (2000C)
593090920750Pb+S PbS ( 4000C)
2. Тұз, күкірт қышқылдарымен әрекеттесуі.
218376521590016313152159007740651054100Pb+Н2SO4 Pb SO4 +Н2
71691568580002212340-1651001497965-165100Pb+НCL Pb CI2 + Н2
1316990105410028028902159003Pb+8НNO3(cұйыт.) Pb ( NO3 )2 +NO + Н2O
Қорғасын оксиді (ІІ) PbО
Түсі сары немесе қызыл үнтақ, суда ыдырамайды, екідайлы қасиет көрсетеді.
Алынуы:
65024093345002Pb + О2 2PbО
245046514160501926590141605072644070485002Pb(ОН)2PbО +Н2О
8788406667500Pb ( NO3 )2 PbО + NO + O2
198374029210080264010096500PbСО3 PbО + СО2
Қышқылдар мен сілтілермен де әрекеттеседі.
2602865127635001983740127635008788408001000PbО + НNO Pb ( NO3 )2 + Н2O
13931909525000PbО + NаOН + Н2О Nа2 Pb(OН)4
Қорғасын гидроксиді Pb(OН)2 ақ түсті зат, қышқылдармен және сілтілермен әрекеттескеде ыдырайды.
Қорғасынның өкілдері: Қорғасын иодиді (ІІ) PbІ2, Қорғасын ацетаты (ІІ) Pb(СН 3 СОО)2- Зерханада кеңінен қолданады, Мысалы маталарды бояуда, тәтті дәмі бар сондықтан оны қорғасын қанты деп атайды. Қорғасын сульфиді (ІІ) Pb S.
Қолданылуы: Қорғасын-өнеркәсіп пен техникада кең пайдаланылатын түсті металл. Ол атмосферада HYPERLINK "https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F" \o "Коррозия" коррозия және қышқылдар әсеріне төзімді болғандықтан, химиялык аппапатуралар (әсіресе, күкірт қышқылы өндірісінде) және HYPERLINK "https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C" \o "Кабель" кабель, оқ, бытыра дайындауда, радиоактив сәулелерінен қорғануда, медицинада кең қолданады.
Қалайы (латынша Stannum), Sn – элементтердің периодтық жүйесінің ІVА-тобындағы химиялық элемент, атомдық нөмірі 50, атомдық массасы 118,69., валенттік электрондар 5s2 5 p2, балқу температурасы 232 С0, қайнау температурасы 2620 С0
Қалайы күміс түсті ақ, жұмсақ, иілгіш металл. Табиғатта массалық сандары 112, 114 – 120, 122, 124 болатын 10 тұрақты изотопы бар. Жасанды жолмен көптеген радиоактивті изотопы алынған. Жер қыртысындағы салмақ мөлшері 8.10-3%. Қалайы қоршаған орта температурасына байланысты үш түрлі кристалдық модификацияда (түр өзгешелігінде) кездеседі:
Табиғатта таралуы: Табиғатта негізінен қосылыс күйінде кездеседі. Маңызды өндірістік минералдары: касситерит, станнин. Қалайы көптеген құймалардың құрамына кіреді.
Химиялық қасиеті. 1. Галагендер мен қосылыстар.
5264151054100Sn+O2 SnO 2
Sn 5264151054100+2F2 Sn F4
688340920750 Sn +2CL2 Sn CL4  (3000C)
6692909207503Sn +4P2 Sn 2 Р4 (4000C)
593090920750 Sn +2S Sn S2 ( 4000C)
2. Тұз, күкірт қышқылдарымен әрекеттесуі.
1878965215900245046521590010693401054100Sn +Н2SO4(конц. Sn SO4 +Н2
2317115158750016598901492250
281241513970007169156858000 Sn +2НCL Sn CI2 + Н2
12122151054100 Sn +4НNO3(конц.) Н 2 Sn O3 +4NO2 + Н2O
Қалайы оксиді (ІІ) Sn О
Суда ыдырамайды, екідайлы қасиет көрсетеді.
Алынуы:
6502409334500 Sn + О2 Sn О2
8978907747000SnО + 2КОН К2 Sn О2 + Н2О
Қалайы гидроксиді (ІІ) Sn(ОН)2 : ақ тұнба, суда жақсы еримейді, екідайлық қасиет көрсетеді, сілтілермен қышқылдармен әрекеттеседі.
21456655715012122158001000Sn CL2 +2NаОН Sn( ОН)2 2193290101854000 + Н2О
263144014224000198374014414500
13836655715000Sn( ОН)2 + 2NаОНNа2 Sn(ОН)3
Тригидроксостаннат
натрия
2631440-57150002012315-552450013836655715000Sn( ОН)2 + 2NаОНNа2 Sn(ОН)4
Тетрагидроксостаннат
натрия
Қолданылуы: Қалайы б.з-дан 6000 жылы бұрын белгілі болған. Оны өте ерте кезден-ақ әсемдік бұйымдар жасауда пайдаланған. Әсіресе қалайының, мыспен құймасы – қола өнеркәсібі мен техникада және әсемдік заттар жасауда кеңінен қолданылады. Балқыған қалайыға темір қаңылтырды батырып алса, оған қалайы жақсы жұғады. Қалайы жалатқан темір тотықпайды. Сондықтан оны кей жағдайларда темір қаңылтырларды қаптауда қолданады. Ол «ақ қаңылтыр» деп аталады. Қазіргі кезде дүние жүзінде өндірілетін барлық қалайының жартысына жуығы ақ қаңылтыр жасауға жұмсалады. Ақ қаңылтырдан консерві қалбырлары жасалады.
Жаңа тақырыпты бекіту.
Химиялық диктант.
Қорғасын мен қалайының ұқсастығымен айырмашылықтарын айту. Венн диаграммасын құрастыру.
Формулаларды құрастыру. (қораптағы шашылған химиялық элементтерден фармулалар құрастыру )
Есептерді шығару: Төмендегі айналымды жүзеге асыратын реакция теңдеуін жазыңдар.
390779012763500331724012954000
2488565692150013931906921500431165895351. SnSn О Sn( ОН)2 Nа2 Sn(ОН)3

145415952500
Sn SO4
13931906286500431165895352. Pb PbОPb(ОН)2
1069340762000
Pb ( NO3 )2
Бағалау.
Үйге тапсырма: «Химия» 10, сынып Н.Нұрахметов, К.Б.Бекішов, Н.Заграничная.
IVА-тобы элементтеріне жалпы сипаттама беріңдер, қорғасын, қалайы қосылыстарыда.
Темір (ІІ) және қорғасын (ІІ) корбанаттарының қоспасын қыздырғанда 0,9 моль көміртек (ІV) оксиді алынды. Түзілген қатты оксидтердің қоспасын күкірт қышқылымен өңдегенде, жалпы массасы 151,6 қатты сульфаттар қоспасы түзілді. Бастапқы қоспадағы карбонаттардың массалық үлестерін (%) анықтаңдар.

Приложенные файлы

  • docx 266765
    Размер файла: 104 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий