дістемелік нсау хат 2016-2017 жыл — всем учителям, планирование


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
��1 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Мектепке дей
інгі және орта білім департаменті
Алтынсарин атындағы
Ұлттық білім академиясы
201
ОҚУ ЖЫЛЫНДА
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
ЖАЛПЫ ОРТА БІЛІМ БЕРЕТІН
ҰЙЫМДАРЫНДА
ОҚУ
ПРОЦЕСІН
ҰЙЫМДАСТЫРУ
ДЫҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
ТУРАЛЫ
дістемелік нұсқау хат
Астана
201
��2 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ; &#x/MCI; 1 ;&#x/MCI; 1 ;Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы Ғылыми кеңесімен
баспаға ұсынылды (201
жылғы
17 маусымдағы
хаттама).
201
оқу жылында Қазақста
н Республикасының жалпы орта білім
беретін ұйымдарында
оқу
процесін
ұйымдастыру
дың ерекшеліктері туралы.
дістемелік нұсқау хат.
Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім
академиясы, 201
Жинаққа жалпы орта бiлiм беретiн мектептердi
мекте
палды даярлық және
сыныптарында оқу
процесін
ұйымдастыру бойынша материалдар
енгiзiлген.
Жинақ ж
алпы орта бiлiм беретiн мектептердiң басшылары мен пән
мұғалiмдерiне, бiлiм саласы қызметкерлерiне арналған.
Ы.Алтынсарин аты
ндағы
Ұлттық
білім академиясы, 201
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР
азақстандық білім беру мен ғылым жүйесін жаңғыртудың қазіргі заманғы
кезеңі әрбір адамның сапалы мектепке дейінгі тәрбие мен мектептегі білімге
қолжетімділігін, колледж бен университетте жаңа кәсіби д
ағдыларды алу,
зерттеу және шығармашылық құзыреттерін дамыту мүмкіндіктерін көздейді.
Республикамызда мектептегі білім беру жаңа кезеңнің алдында тұр.
Дүниежүзілік экономикалық форумның (бұдан әрі
ДЭФ) XXI ғасырдағы
табысты адамның білімі мен іскерлігіні
ң 16 түрін атап көрсетті. Бұл
командадағы жұмыс дағдылары, көшбасшылық қасиет, бастамашылық,
біліктілік, қаржылық және азаматтық сауаттылық және басқалар. Қазақстан
ДЭФ
тің «XXI ғасыр дағдыларындағы ауытқуларды зерттеу» рейтингісінде
мектеп оқушылары
ның танымдық және эмоциялық зиятының деңгейі төмен
елдер тобында тұр. Құзыреттілік және жеке мінездемелер деңгейі базалық
дағдылардан едәуір төмен.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың бастамасымен
«100 нақты қадам» Ұлт жоспарын іске асыр
у аясында ЭЫДҰ елдерінің
стандарттары негізінде адам капиталының сапасын көтеруге бағытталған білім
беру саласындағы 5 қадам жоспарланған.
қадам.
12 жылдық білім беруді
кезең
кезеңімен енгізу,
функциялық
сауаттылықты дамыту үшін мектептегі оқыту стан
дарттарын жаңарту. Жоғары
сыныптарда жанбасылық қаржыландыруды енгізу, табысты мектептерді
ынталандыру жүйесін құру.
қадам.
Білім беру жүйесінде
жоғары сыныптар мен ЖОО
ларда
ағылшын тілінде оқытуға кезең
кезеңімен көшу.
қадам. «Нұрлы Болашақ»
ұлт
тық жобасын әзірлеу және жүзеге асыру.
Мектептік білім берудің қолданыстағы оқу бағдарламаларына
«Мәңгілік ел»
құндылықтарын енгізу.
2016
2017 оқу жылында жаңартылған білім мазмұнына барлық бірінші
сыныптар көшеді. Олар 2015
2016 оқу жылында 30 пилоттық ме
ктепте
апробациядан өткен жаңа оқу бағдарламалары бойынша оқиды.
Білім мазмұны жаңартылған бастауыш, негізгі және жалпы орта білім
берудің мемлекеттік жалпыға міндетті мемлекеттік стандартын, оқу
бағдарламаларын әзірлеу «Мәңгілік ел» құндылықтарына бағдар
лануымен
жүзеге асырылды.
2016
2017 оқу жылында республиканың 5 өңірінде 63 пилоттық мектепте
сыныптарда жанбасына қаржыландыру апробациясы жалғастырылатын
болады.
Үштілді білім беруге көшу шеңберінде Бастауыш білім берудің Үлгілік оқу
жоспарында (бұ
дан әрі
ҮОЖ) ағылшын тілін оқытуға бөлінген сағат саны
көбейтілген. ҮОЖ
ға сәйкес 1
ші, 2
ші, 3
ші, 4
ші сыныптарға ағылшын тіліне
2бөлінеді.
2016
2017 оқу жылында негізгі және жоғары сыныптарда үш тілде білім
беруге көшу бойынша дайындық жұмыстары баста
лады. Ы. Алтынсарин
атындағы Ұлттық білім академиясы ағылшын тілін үйрену жоспарланған үш
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
тілде оқушыларға қосымша білім беру бағдарламасы және жоғары сынып
пәндері бойынша сыныптан тыс жұмыстардың бағдарламасын әзірледі. Барлық
жұмыстар Академияның сайтын
а орналастырды.
«Білім туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен
толықтырулар енгізілді (2015ж.24.11 берілген өзгерістер мен
толықтыруларымен), Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы
1 наурыздағы № 205 Жарлығымен Қазақстан Республи
касында білім беруді
және ғылымды дамытудың 2016
2019 жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасы (бұдан әрі
БҒДМБ) бекітілді.
Мектептегі білімнің жаңартылған мазмұнына кезең
кезеңімен көшу,
дуальді оқыту, колледждерде алғашқы жұмысшы кәсібін тегін алу, к
олледждер
мен жоғары оқу орындарының мемлекеттік аттестаттаудан тәуелсіз
аккредиттеуге өтуі заңнамамен регламенттеледі.
БҒДМБ сәйкес оқыту сапасын арттыруда білім беру процесінің барлық
қатысушыларының ең үздік білім ресурстары мен технологияларына тең
қол
жетімділікті қамтамасыз ету; оқушылардың алған білімдері тез өзгеретін
әлемде табысқа жеткізетіндігінен қанағаттану; жалпы білім беретін
мектептерде Қазақстан Республикасының зияткерлік, дене бітімі және рухани
дамыған азаматын қалыптастыру қажет.
Мұғалімн
ің кәсіби құзыреттілігі саласы жаңа тәсілдер аясында кеңеюде.
Ол
пәнаралық және жобалық қызмет, оқыту мен басқаруда ақпараттық
коммуникациялық технологияларды (бұдан әрі
АКТ) пайдалану, білім беру
қажеттіліктері ерекше балаларды интеграциялау және ата
аналарды
консультациялық қолдау.
2016
2017 оқу жылында жалпы білім беретін ұйымдарда оқу процесін
ұйымдастырудың ерекшеліктері келесі факторлармен негізделеді:
2016 жылғы 1 қыркүйектен бастап 1
сыныптарда жаңартылған білім
мазмұнын енгізу (барлық пәндер оқ
ыту тілінде оқытылады);
бастауыш мектепте «Ағылшын тілі» пәнін оқыту 1
сыныптарда жүзеге
асырылады;
сыныпта міндетті түрде «Дінтану негіздері» факультативтік курсының
орнына
«Зайырлылық және дінтану негіздері» факультативтік курсы
оқытылады.
Жаңа оқу ж
ылында:
1) мектепалды даярлық сыныптарында және 1
сыныптарда білім беру
процесі келесі құжаттар мен материалдар негізінде жүзеге асырылады:
Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 13 мамырдағы №292
қаулысымен бекітілген
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқы
тудың жалпыға
міндетті мемлекеттік стандарты;
Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 25 сәуірдегі №327
қаулысымен бекітілген
Бастауыш білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті
стандарты (бұдан әрі
ҚР МЖМБС
2015);
Қазақстан
Республикасы Білім және
ғыл
ым министрінің 2016 жылғы
15 шілдедегі №453
бұйрығымен бекітілген бастауыш білім берудің үлгілік оқу
жоспарлары;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы
8 сәуірдегі №266 бұйрығымен бекітілген бастауыш білім берудің жалпы білім
еретін пәндерінің үлгілік оқу бағдарламалары;
қулықтардың
, оқу
әдістемелік кешендердің, оқу құралдарының және
басқа да қосымша әдебиеттердің, оның ішінде электрондық жеткізгіштердегі
тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым минист
рінің
міндетін атқарушының 2013 жылғы 27 қыркүйектегі № 400 бұйрығына
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»
Қазақстан Республикасы Білім
және ғылым министрінің 2016 жылғы 6 мамырдағы №309 бұйрығымен
бекітілген оқу басылымдары;
2) 2
сыныптарда білім
беру процесі келесі құжаттар мен материалдар
негізінде жүзеге асырылады:
Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы №1080
қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш,
негізгі орта, жалпы орта
білім беру)
мемлекеттік жалпыға міндетті
стандарты
(бұдан әрі
МЖМБС
2012
«Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы
8 қарашадағы №500 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы»
Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 25 шілдедегі №296
бұйрығымен бекіті
лген
бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің
үлгілік оқу жоспарлары;
«Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы
8 қарашадағы №500 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы»
Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 ж
ылғы 27 қарашадағы №471
бұйрығымен бекітілген
бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің
үлгілік оқу жоспарлары;
«Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы
8 қарашадағы №500 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы»
Қазақстан
Республи
касы Білім және ғылым министрінің 2014 жылғы 25 ақпандағы №61
бұйрығымен бекітілген
бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің
үлгілік оқу жоспарлары;
Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы
3 сәуірдегі № 115 бұйрығымен бекіті
лген
жалпы білім беретін пәндердің,
таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламалары;
«Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы
3 сәуірдегі №115 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы»
Қазақстан
Республикасы
Білім жән
е ғылым министрінің 2014 жылғы 15 шілдедегі №281 бұйрығымен
бекітілген жалпы білім беретін пәндердің үлгілік оқу бағдарламалары;
«Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы
3 сәуірдегі №115 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы»
Қазақстан
Республикасы
Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы №393 бұйрығымен
бекітілген жалпы білім беретін пәндердің үлгілік оқу бағдарламалары;
«Білім беру ұйымдарында пайдалануға рұқсат етілген оқулықтардың,
оқу
әдістемелік кешендердің, оқу құра
лдарының және басқа да қосымша
әдебиеттердің, оның ішінде электрондық жеткізгіштердегі тізбесін бекіту
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің міндетін
атқарушының 2013 жылғы 27 қыркүйектегі № 400 бұйрығына өзгерістер енгізу
туралы» ҚР
БҒМ 2016 жылғы 8 қаңтардағы №13 бұйрығымен бекітілген
оқу
басылымдары;
қулықтардың
, оқу
әдістемелік кешендердің, оқу құралдарының және
басқа да қосымша әдебиеттердің, оның ішінде электрондық жеткізгіштердегі
тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
міндетін атқарушының 2013 жылғы 27 қыркүйектегі №400 бұйрығына
толықтырулар енгізу туралы»
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министрінің 2016 жылғы 6 сәуірдегі №251 бұйрығымен бекітілген оқу
басылымдары.
Жалпы білім бере
тін мектептердің мұғалімдері күнтізбелік
тақырыптық
жоспарларды жалпы білім беретін пәндер бойынша үлгілік оқу бағдарламалары
негізінде өздігінен әзірлейді және оны білім беру ұйымының директоры
бекітеді.
Білім алушылардың оқу нәтижелерін бақылау үшін пед
агогтердің
таңдауымен іске асырылатын әртүрлі әдістер мен құралдар қолданылады.
Бақылау шараларының негізгі түрлері шығарма, ауызша, жазбаша,
практикалық формалармен жүзеге асырылады. Бақылау формаларын таңдау оқу
пәнінің ерекшеліктері мен мазмұнына, оны
оқуға бөлінген сағат санының
көлеміне, білім алушылардың жеке және жас ерекшеліктеріне, оқыту кезеңдері
мен оқытудың жоспарланған нәтижелеріне байланысты жүзеге асырылады.
Бақылау жұмыстары білім беру ұйымдары басшыларының бекіткен
кестесіне сәйкес жүргі
зілуі керек. Бақылау жұмыстарын дүйсенбі, жұма және
сабақ кестесінің соңғы сабақтарында өткізу ұсынылмайды.
Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстанды әлеуметтік
жаңғырту бағытындағы «Жалпыға ортақ Еңбек қоғамына қарай 20 қадам»
бағдарламалық ма
қаласында берілген тапсырмаларын іске асыру мақсатында
әзірленіп, ҚР Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 3 сәуірдегі №115
бұйрығымен бекітілген оқу бағдарламалары бойынша «Өлкетану» (7
сынып),
«Абайтану» (9
сыныптар) таңдау курстарын оқыту ұсыныл
ады.
Вариативті компоненттен 9
сыныптар үшін міндетті түрде «Зайырлылық
және дінтану негіздері» курсын оқытуға 1 сағат апталық жүктеме беріледі. ҚР
Білім және ғылым министрінің 2014 жылғы 15 шілдедегі № 281 бұйрығымен
бекітілген үлгілік оқу бағдарламалары
бойынша «Зайырлылық және дінтану
негіздері» курсын тарих немесе біліктілікті арттыру және қайта даярлау
бойынша арнайы курстардан өткен пән мұғалімдері жүргізеді.
Мектеп және оқушы компонентінің пәндері бойынша емтихан және ұлттық
бірыңғай тестілеу жүргізі
лмейді.
Назар аударыңыздар! 2016
2017 оқу жылында жалпы білім беретін
мектептердің түлектерін қорытынды аттестаттау мен ҚР жоғары оқу
орындарына іріктеу тесті өзгереді.
«Білім туралы» ҚР Заңына орта білім беру
ұйымдарындағы қорытынды аттестаттау рәсімін б
өлу
және жоғары оқу орнына
оқуға түсу туралы түзетулер енгізілді.
Түзетулер
2017 жылы
күшіне енеді.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Мемлекеттік бітіру емтиханы
орта білім курсын бітіргені туралы
куаландыратын мемлекеттік үлгідегі құжатты алу шарты болып табылатын орта
білім беру ұйым
дарындағы білім алушыларды қорытынды аттестаттаудың бір
түрі. Емтихан мектептерде өткізіледі.
Ұлттық
бірыңғай тестілеу
жоғары оқу орындарына оқуға түсуге арналған
іріктеу емтихандарының бір түрі. Тестілеу жоғары оқу орындарының базасында
өткізіледі
Емт
ихан Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015
жылғы 18 маусымдағы №393
бұйрығына сәйкес
өзгерістер
мен толықтырулар
енгізілген ҚР Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 3 суәрдегі № 115
бұйрығымен бекітілген 10
сыныптарға арналған жалп
ы орта білім беру
деңгейінің қоғамдық
гуманитарлық және жаратылыстану
математикалық
бағыттарының оқу бағдарламаларына негізделеді.
Қазіргі
таңда мемлекеттік бітіру емтиханы мен Ұлттық бірыңғай тестілеу
рәсімінің форматын ҚР Білім және ғылым министрлігі ә
зірлеуде. Ақпарат ҚР
Білім және ғылым министрлігінің
www.edu.gov.kz
, Білім және ғылым
саласындағы бақылау комитетінің
www.control.edu.gov.kz
сайттарына
орналастырылатын болады.
Сонымен қатар, емтихан тапсырудың ұсынылып отырған формаларының
бірі эссе жазу екеніне назар аударуларыңызды сұраймыз. Эссе жазуға
қойылатын
талаптар әдістемелік әдебиетте көрсетілген, оған қоса мұғалімге
көмек ретінде әдістемелік
нұсқау хаттың тиісті тар
ауында эссе жазуға
қойылатын талаптар бір үлгідегі талаптары барынша нақты көрсетілген.
Заманауи қоғамның ақпараттандыру жағдайында пән мұғалімдері
АКТ
құзыреттілігін біліп, қосымша ресурстарды пайдалана отырып, соның
ішінде интернет
және пән бойынша ақпаратты табу мен өңдеу білігін
қалыптастыруы керек.
Ұлттық
бірыңғай тестілеудің, оқушылардың оқу жетістігін сырттай
бағалау, мемлекеттік аттестаттау мен талапкерлерді кешенді тестілеудің тест
тапсырмаларының базасын қалыптастыру ҚР Біл
ім және ғылым министрінің
бұйрығымен бекітілген оқулықтардың материалдары негізінде іске асады.
Сондықтан ұлттық емтихандарға және мониторингілеуге дайындық кезінде
оқушылар жоғарыда көрсетілген ҚР Білім және ғылым министрінің
бұйрығымен бекітілген оқулықт
ардың материалдарына сүйенуі тиіс.
Оқыту ұйғыр, өзбек, тәжік тілдерінде жүргізілетін жалпы орта білім
беретін мектептерде аударма оқулықтар немесе оқушылар мен ата
аналардың
қалауымен қазақ тіліндегі оқулықтар қолданылады.
Білім мазмұнын жаңарту шеңберінд
е мектеп оқушыларының
функционалдық сауаттылығын дамыту білім берудің басым мақсаттарының
бірі ретінде айқындалып отыр.
Функционалдық сауаттылық әр мектеп пәнінің негізінде қалыптасады.
Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту және оның қалыптасуын
ексеру құралы шығармашылық сипаттағы тапсырмалар (зерттеу жұмыстарына
бейімделген тапсырмалар; экономикалық, тарихи мазмұндағы тапсырмалар;
тәжірибеге бағытталған тапсырмалар т.б.) болып табылады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
БҒДМБ
қазақстандық жалпы білім беретін мектептердің
PISA
5 жасар
оқушылардың математикалық және ғылыми
жаратылыстану сауаттылығын,
сонымен бірге әртүрлі типтегі мәтіндерді түсінуін салыстырмалы бағалау),
TIMSS
ші және 8
сынып оқушылардың математикалық және ғылыми
жаратылыстану сауаттылығын салыстырмалы бағала
у) және
PIRLS
(мәтінді оқу
және түсіну сапасын зерделеу) халықаралық салыстырмалы зерттеулеріндегі
нәтижесін жақсарту қажеттілігі көрсетілген.
Осыған орай, Қазақстандағы мектептегі білім беру жүйесі
балалардың
дағдыларын дамытуда әртүрлі оқу және өмірлік
жағдаяттар, тұлғааралық
қарым
қатынас пен әлеуметтік қатынастар білімін қолдануға бағытталуы тиіс.
Оқушылардың оқу жетістігін сырттай бағалау (бұдан әрі
ОЖСБ) аясында
оқушылардың функционалдық сауаттылығы бағаланады. Функционалдық
сауаттылықты тексеруге
арналған тест тапсырмалары алғаш рет 2014 жылы
ОЖСБ тапсырмаларына қосылды.
Функционалдық сауаттылық
, кеңінен алғанда, тұлғаның мектепте алған
білімі, білігі мен дағдысын адамзат қызметінің әртүрлі саласында, сонымен
бірге тұлғааралық қатынастар мен әлеум
еттік байланыстарда кездесетін
тіршілік міндеттерін жан
жақты шеше білу қабілеті ретінде түсіндіріледі.
Қазақстан Республикасында оқушылардың оқу жетістігін сырттай бағалау
аясында функционалдық сауаттылықтың мынадай түрлері бағаланады: оқу
сауаттылығы (қа
зақ тілі, орыс тілі); математикалық сауаттылық;
жаратылыстану ғылыми сауаттылық (физика, химия, биология, география).
Оқу сауаттылығы
оқушылардың мәтін мазмұнын түсіне білу және
оларға ой жүгірте білу, мәтін мазмұнын өз мақсаттарына жету үшін пайдалана
ілу, қоғам өмірінде белсенділік таныту мақсатында білімдері мен
мүмкіндіктерін дамыту қабілеттері. Оқу жылдамдығы мен мәтінді дәлме
дәл
түсіну бағаланбайды, мәтінге арналған рефлексия мен ұғым, өмірлік
мақсаттарды жүзеге асыруға арналған оқығанын пайдалану
бағаланады.
Математикалық сауаттылық
әлемдегі математиканың р
лін
айқындау және түсіне білу, математикалық тұжырымдарды дәлелді негіздей
білу және қызығушылығы бар, ойлы азаматқа тән қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін математиканы қолдана білу қабілет
тері.
Жаратылыстану ғылыми сауаттылық
жаратылыстану ғылымындағы
білімін қолдана білу, қоршаған ортаны және адамзат енгізген өзгерістерді
түсіну үшін, табиғи
ғылыми мәселелерге қатысты және ғылыми дәлелдермен
негізделген сұрақтарды анықтап тану және негіз
делген қорытынды жасай білу
қабілеттері.
Оқушылардың функционалдық сауаттылығының қалыптасуын тексеруге
арналған тапсырмалардың үлгілері ОЖСБ мен ҰБТ
ға дайындық оқу
әдістемелік құралдарында қамтылған.
Баланың жеке тұлға ретінде қалыптасуына, оның
психоло
гиялық, рухани,
физиологиялық, әлеуметтік және шығармашылық дамуының үйлесімділігіне
қол жеткізуге мүмкіндік беретін
Өзін
өзі тану
пәні
функционалды тұрғыдан
маңызды пәндердің бірі болып табылады. Бұл пәнді оқыту «Адамның үйлесімді
дамуы» институты (Алма
ты, «Бөбек» ҰҒПББСО) дайындаған, ҚР Білім және
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
ғылым министрінің 2013 жылғы 3 сәуірдегі №115 бұйрығымен
бекітілген білім
беру ұйымдарына
арналған оқу бағдарламалары бойынша жүзеге асырылады.
Өзін
өзі тану
пәнін біліктілікті арттыру және қайта даярлау бой
ынша арнайы
курстардан өткен пән мұғалімдері жүргізеді.
«Өзін
өзі тану» пәнін оқыту білім берудің мектепке дейінгі деңгейінен
басталады. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту білім беру жүйесінің алғашқы
деңгейі ретінде баланың жеке әлеуметтік қалыптасуының м
аңызды кезеңі
болып табылады. 5
6 жастағы балалардың мектепалды даярлығы мектепке
дейінгі тәрбие мен оқыту жүйесінің аяқтаушы буыны болып табылады, бұл
бастауыш білім беруді алу үшін баланың бастапқы мүмкіндіктерін теңестіреді.
2014
2015 оқу жылынан бастап
республиканың 24 білім беру
ұйымдарында оқу және тәрбие процесіне рухани
адамгершілік білім беретін
«Өзін
өзі тану» бағдарламасының тереңдетілген кіріктірілген моделі жүзеге
асырылуда.
Рухани
адамгершілік білім беретін «Өзін
өзі тану» бағдарламасын басқа
білім салаларымен, тұтас тәрбие процесімен, қосымша білім берумен тереңдете
кіріктіру идеясы білім беру процесін ерекше формада құруды талап етеді, ол
білім беру ұйымдарының жалпыадамзаттық құндылықтарға негізделген
баланың жеке тұлғасын тәрбиелеуде бі
ртұтас рухани
адамгершілік кеңістік
құруды керек етеді.
Рухани
адамгершілік білім беретін «Өзін
өзі тану» бағдарламасының терең
кіріктірілген моделінің оқу және тәрбие процесіне енгізудің эксперименттік
алаңы болған білім беру ұйымдарында (1
қосымша), төме
нде анықталған
педагогикалық шарттар сақталуы керек:
сенімділік қалыптасуы керек, шабытты шығармашылық, өзіндік
зерттеулерге, өзіндік даму мен өзіндік жетілдірулерге мүмкіндік беретін
жағдайлар болуы керек;
рухани
адамгершілік білім беретін «Өзін
өзі
тану» бағдарламасының
мектептің біртұтас педагогикалық процесіне кірігуін жүзеге асыру;
өскелең ұрпақтың білім алуы мен тәрбиелену процесінде қолданылатын
барлық әдістер мен тәсілдердің тек оң және ізгілікті болуын көздеу керек.
«Өмір қауіпсіздігінің нег
іздері» оқу курсын оқу міндетті болып табылады
және мазмұны дүниетану оқу курсының аясында жүзеге асырылады. Осыған
сәйкес, 2
сыныптарда жылдық оқу жүктемесі 6 сағат, 4
сыныпта 10 сағат. 5
сыныптарда 15 сағаттық жылдық оқу жүктемесімен дене шынықтыру
ұғалімінің оқытуымен іске асырылады; 10
сыныптарда жылдық оқу
жүктемесі 25 сағат (алғашқы әскери дайындық пәнінің оқытушы
ұйымдастырушысы жүзеге асырады. Өмір қауіпсіздігінің негіздері бойынша
сабақтар және оқу процесі кезінде жүргізіледі.
Оқушылардың
қаржылық сауаттылығын арттыру мақсатында «Экономика
және қаржылық сауаттылық негіздері» курсының мазмұны
сыныпта «Дүниетану» оқу пәнімен, 5
сыныптарда «Технология» оқу
пәнімен кіріктіріліп оқытылады және бастауыш сынып мұғалімдері мен
технология мұға
лімдері жүзеге асырады. Оқушылардың экономикалық
сауаттылығын арттыру үшін қосымша «Дана Жол» қолданбалы экономика
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
орталығымен әзірленген «Қолданбалы экономика» білім беру бағдарламасы
бойынша факультативтік курсын ұйымдастыруға болады.
сыныптарда бе
йіндік оқыту өз жалғасын табады (2015
2016 оқу
жылында ұйымдастырылғандай): қоғамдық
гуманитарлық және
жаратылыстану
математикалық бағыттары бойынша жүзеге асырылады. Бір
немесе екі бағытты таңдау оқушылардың қажеттілігі мен ата
аналардың
сұраныстарын еске
ре отырып мектеппен жүргізіледі. Саралап оқытуды жүзеге
асыру мен екі бағыт арқылы оқушылардың танымдық қажеттілігін
қанағаттандыру мақсатында кәсіби
бағдарланған тәсілді жүзеге асыру аясында
бейіндік пәндерді тереңдетіп оқыту енгізіледі.
МЖМБС
2015 сә
йкес
алалық жалпы орта білім беретін
ұйымдарда 1
сынып
толымдылығы 24
ке жеткенде немесе одан асқанда,
ауылдық жерлерде
ға жеткен кезде немесе одан асқанда шағын жинақты
мектептерде
білім алушылар 10
нан кем болмаған жағдайда:
1) оқыту қазақ тілді
емес сыныптардағы қазақ тілі;
2) оқыту орыс тілді емес сыныптардағы орыс тілі;
3) ағылшын тілі;
4) өзін
өзі тану сабақтарын өткізуде сыныпты екі топқа бөліп оқыту жүзеге
асырылады.
МЖМБС
2012 сәйкес
алалық жалпы орта білім беретін
ұйымдарда 2
ныптар
толымдылығы 24
ке жеткенде немесе одан
асқанда, ауылдық жерлерде
ға жеткен кезде немесе одан асқанда шағын
жинақты мектептерде
білім алушылар 10
нан кем болмаған жағдайда:
1) оқыту қазақ тілді емес 2
сыныптардағы қазақ тілі;
2) оқыту қаз
ақ тілді емес 5
сыныптардағы қазақ әдебиеті;
3) оқыту қазақ, ұйғыр, тәжік және өзбек тілдерінде жүргізілетін
сыныптардағы орыс тілі;
4) 2
сыныптардағы шет тілі;
5) 5
сыныптардағы информатика;
6) бейінді пәндер (жергілікті атқарушы органн
ың құзыреттілігіне кіреді);
7) 5
сыныптардағы дене шынықтыру (ұл және қыз балалар топтарына);
8) 5
сыныптардағы «Технология» (сынып толымдылығына қарамастан
ұл және қыз балалар топтарына) сабақтарын өткізуде сыныпты екі топқа бөліп
оқыту жүзеге асыр
ылады.
Білім алушылардың апталық оқу жүктемесінің ең жоғары көлемі
сыныптағы және сыныптан тыс (факультативті, жеке және үйірме сабақтары)
оқу жұмыстарының барлық түрлерін қоса алғанда, 1
сыныпта
24 сағаттан,
сыныпта
25 сағаттан, 3
сыныпта
29 сағ
аттан, 4
сыныпта
29 сағаттан,
сыныпта
32 сағаттан, 6
сыныпта
33 сағаттан, 7
сыныпта
34 сағаттан,
сыныпта
36 сағаттан, 9
сыныпта
38 сағаттан, 10
сыныпта
39 сағаттан,
сыныпта
39 сағаттан аспауы тиіс.
Үй тапсырмасы
мұғалімнің сабақ
тан кейін оқушының өз бетімен
орындауы үшін берген тапсырмасы. Үй тапсырмасы оқушының сабақта
меңгерген жаңа материалды ұмытпауының алдын алады, ойын жинақтауына
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
мүмкіндік береді.
Үй тапсырмасының негізгі түрлері төмендегідей:
материалды оқулық бойынша м
еңгеру;
әртүрлі жазба және практикалық жұмыстарды (жаттығулар) орындау;
шығарма және басқа да шығармашылық жұмыстарды орындау;
әртүрлі сызбалар мен диаграммаларды дайындау;
биология пәнінен гербарий дайындау, табиғат құбылыстарын бақылау,
сонымен қатар хим
ия, физика және т.б. пәндерден түрлі тәжірибелік жұмыстар
жүргізу.
Үй тапсырмасының тиімділігін арттыруға арналған және оқушылардың
терең білім алуына мүмкіндік беретін дидактикалық әдістер:
оқу жұмысы процесінде жаңа материалды меңгерту кезінде
оқушыл
ардың үй тапсырмасын дұрыс орындауына назар аударту алғышарт
болып табылады;
үй тапсырмасы тек репродуктивті (түсіндірмелі) әрекетке негізделмей,
оқушылардан ойлауды және шығармашылықты талап ететін тапсырмаларға
негізделуі тиіс;
үй тапсырмасын мүмк
індігінше саралап беру және пәнді терең меңгеруге
талпынатын, қабілетті оқушылар үшін қиындығы жоғары қосымша
тапсырмалар беру;
үй тапсырмасын орындаудың тиімді тәсілін ұсыну;
оқушыларды меңгерген материалды белсенді қолдануға және оны сапалы
меңгеруд
е өзін
өзі бақылауға үйрету.
Кез келген сабақтың дидактикалық құрылымында үй тапсырмасын беру
кезеңі болады. Ол төмендегі көрсетілген әрекеттерден тұрады:
1) әр оқушының ерекшелігін ескере отырып, үй тапсырмасы туралы
ақпарат беру;
2) оқушыларға үй тапсы
рмасының, жекелеген жұмыстардың мақсатын,
мазмұнын және орындалу тәсілдерін түсіндіру (нақты нұсқаулық беру);
3) берілген тапсырманы орындау мерзімі туралы ақпарат беру.
Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2014 жылғы
29 желтоқсандағ
ы №179 бұйрығымен бекітілген «Білім беру объектілеріне
қойылатын санитариялық
эпидемиологиялық талаптары» қағидаларына сәйкес
«Пән оқытушысы сынып журналына деректерді енгізіп, үй тапсырмаларын
орындау мүмкіндігін ескере отырып, оқушыларға үй тапсырмаларын
береді. Үй
тапсырмаларын орындау үшін ұсынылатын уақыт (астрономиялық сағатпен):
сыны
птарда
1,5 сағаттан асырмау,
сыныптарда
2 сағаттан асырмау,
сыныптар
да
2,5 сағаттан асырмау, 9
сыныптарда
3 сағаттан асырмау
керек.
«Жалпы білім б
еретін оқу орындарында 2016
2017 оқу жылының басталуы
туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің
бұйрығына
сәйкес:
1. Оқу жылының ұзақтығы мектепалды дайындық сыныптарында
32 оқу
аптасы, 1
11 (12)
сыныптарда
34 оқу аптасы.
2. Оқу жыл
ы барысындағы каникулдар:
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
1) 1
11 (12)
сыныптарда: күзгі каникул
7 күн (2016 жылғы
31 қазан
6 қарашаны қоса алғанда), қысқы
10 күн (2016 жылғы 30 желтоқсан
2017 жылғы 8 қаңтарды қоса алғанда), көктемгі
13 күн (2017 жылғы 21
наурыз
2 сәуірді
қоса алғанда);
мектепалды даярлық сыныптарында: күзгі каникул
7 күн
(2016 жылғы 31 қазан
6 қарашаны қоса алғанда), қысқы
14 күн (2016 жылғы
26 желтоқсан
2017 жылғы 8 қаңтарды қоса алғанда), көктемгі
15 күн (2017
жылғы 21 наурыз
4 сәуірді қо
са алғанда);
3) мектепалды даярлық сыныптары мен 1
сыныптарда: 7 күн (2017 жылғы
7 ақпанды қоса алғанда) мерзімінде қосымша каникул белгіленеді.
2016
2017 оқу жылынан бастап республика мектептерінің кезең
кезеңімен
бес күндік оқуға көшу басталады. 2016
017 оқу жылында бес күндік оқуға
республиканың бірінші сыныптары көшеді. 1
шы сыныпта бес күндік аптаға
арналған сабақ кестесін жасау жөніндегі әдістемелік ұсынымдама қосымша
ретінде ұсынылып отыр.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 17 мамырдағы
№499
қаулысымен бекітілген «Жалпы білім беру ұйымдары (бастауыш, негізгі орта
және жалпы орта) қызметінiң үлгілік қағидаларының» 18
тармағына сәйкес ата
аналардың немесе өзге де заңды өкiлдердiң мүдделерiн ескере отырып,
жергiлiктi білім берудi басқару ор
гандарымен келісім бойынша білім беру
ұйымдарында даму мүмкіндігі шектеулі балалармен дені сау балалардың
бірлесіп оқитын сыныптары (бір сыныпта даму мүмкіндігі шектеулі екі баладан
артық оқытылмауы тиіс) немесе арнайы білім беру ұйымдарының үлгілік
қағида
ларында көрсетілген толымдылыққа сәйкес бұзушылық түрлері бойынша
арнайы сыныптар ашылуы мүмкiн.
«Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8
бабы 5
тармағына
сәйкес денсаулық жағдайына қарай ұзақ уақыт бойы бастауыш, негізгі орта,
жалпы орта білім бер
етін ұйымдарға бара алмайтын азаматтар үшін үйде немесе
стационарлық көмек, сондай
ақ қалпына келтіру емін және медициналық оңалту
көрсететін ұйымдарда тегін жеке оқыту ұйымдастырылады.
Мемлекет инклюзивті білім берудің мақсаттарын іске асыра отырып, даму
мүмкіндігі шектеулі білім алушылардың білім алуы, даму бұзушылықтарының
түзетілуі және әлеуметтік бейімделуі үшін жағдайды қамтамасыз етеді..
Білім беру ұйымдары оқу процесін қашықтықтан білім беру технологиялары
(бұдан әрі
ҚБТ) бойынша өз бетінше іске
асыра алады.
Оқу процесін ұйымдастыру Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министрінің 2015 жылғы 20 наурыздағы №137 бұйрығымен бекітілген
«Қашықтықтан білім беру технологиялар бойынша оқу процесін ұйымдастыру
қағидалары
» (бұдан әрі
Қағидалар) бойынш
а реттеледі.
Қағидалар
бойынша ҚБТ барлық білім беру деңгейлерінде мүмкіндіктері
шектеулі тұлғалар оның ішінде мүгедек балалар, I және II топтағы мүгедектер
болып табылатын білім алушылар үшін қолданылады. ҚБТ бойынша оқуға ниет
білдірген білім алушылар е
ркін нысанды білім беру ұйымы басшысының атына
растаушы құжаттарды ұсына отырып оқуда ҚБТ
ын пайдалану мүмкіндігі туралы
уәждемелі негіздемелері бар өтініш жазады. Мүгедек балалар ҚБТ бойынша оқу
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
процесіне қатысу мүмкіндігі туралы психологиялық
медициналық
педагогикалық
консультация ұсынымдарын береді. Жалпы білім беру ұйымдарында ҚБТ
бойынша оқыту бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің оқу жоспарлары
бойынша жүргізіледі.
«Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңына сәйкес экстернат
білім
алуш
ы сабаққа үнемі қатыспай
ақ тиісті білім беру бағдарламасының оқу
пәндерін өз бетімен оқитын оқыту нысандарының бірі және жергілікті атқарушы
орган негізгі орта, жалпы орта білім беру ұйымдарында, сондай
мамандандырылған және арнайы жалпы білім беретін
оқу бағдарламаларын іске
асыратын білім беру ұйымдарында экстернат нысанында оқытуға рұқсат береді.
«Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің жалпы білім беретін
бағдарламалары бойынша оқыту үшін ведомстволық бағыныстылығына
қарамастан
, білім беру
ұйымдарына
құжаттар қабылдау және оқуға қабылдау»,
«Негізгі орта, жалпы орта білім беру ұйымдарында экстернат нысанында оқытуға
рұқсат беру» және «Негізгі орта, жалпы орта білім туралы құжаттардың
төлнұсқаларын беру» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министрінің
2015 жылғы 8 сәуірдегі № 179 бұйрығымен бекітілген «Орта білім беру саласында
жергілікті атқарушы органдармен мемлекеттік көрсетілетін қызметтер
стандарттары» бойынша жүзеге асады.
БҒДМБ іске асыру аясында экономиканың тұрақты өсуі үшін сапал
ы қол
жетімді біліммен қамтамасыз ету арқылы білім берудің бәсекеге қабілеттілігін
арттыру, адам капиталын дамыту мақсатында деңгейлік бағдарлама бойынша
оқуға педагог кадрлар белсенді тартылады.
Бағдарламаны іске асырудың тұжырымдамалық негіздері мен дең
гейлік
қағидаттары оқып шыққан сертификатталған педагог кадрларға коучинг пен
менторинг процесі арқылы оқытудың тәжірибесін өзгертуге, желілік
педагогикалық қоғамдастық қызметі ХХI ғасырда оқушылардың сын
тұрғысынан ойлау, өзін
өзі ынталандыру, өзін
өзі ре
ттеу, оқи білу дағдыларын
белсенді әрі табысты қолдану дайындығын қалыптастыруға ықпал ететін
қажетті білім ортасын құруға мүмкіндік береді.
Үшінші (базалық) деңгей бағдарламасы
бойынша оқып шыққан
мұғалімдер:
жоспарлау процесін, бағалау жүйесі мен рефле
ксиялауды жетілдіруі, жеті
модуль тақырыбында кіріктірілген тізбекті сабақтар серияларын іске асыруға
тиіс.
Екінші (негізгі) деңгей бағдарламасы
бойынша оқып шыққан мұғалімдер:
менторинг мен коучинг арқылы мектепте әріптестерінің жұмыс
тәжірибесін жетілд
іруі, мектеп мұғалімдерінің кәсіби қоғамдастығын
ұйымдастыруы, сынып аясында жоспарлауды және іс
әрекеттегі зерттеу
жүргізуі тиіс.
Бірінші (жетік) деңгей бағдарламасы
бойынша оқып шыққан мұғалімдер:
мектепте және оның сыртындағы мұғалімдердің кәсіби қоға
мдастығын,
соның ішінде коучинг пен менторинг процесін жүзеге асыратын мектеп
мұғалімдері тобын ұйымдастыруы;
білім беру саласында мұғалімдердің зерттеу жүргізу әдістерін түсіндіруді
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
дамытуы; мектеп көлемінде іс
әрекеттегі зерттеуді жоспарлауы және өткіз
уі
тиіс.
Сертификатталған педагог кадрлардың ынтымақтастығын, сондай
ақ
деңгейлік бағдарлама бойынша оқудан өтпеген мұғалімдерді процеске тартуды
қамтамасыз ету үшін желілік ұйымдастырушы ретінде бекітілген тірек
мектептері арқылы Бағдарлама идеяларының о
рындалуы жүзеге асырылады.
Бағдарламаның түйінді идеяларын бақылап отыру және жүзеге
асырылуына мониторинг жүргізу үшін жалпы білім беретін ұйымдардың
басшылығы (директор, оның орынбасарлары) оқытудан өткен мұғалімдермен
практикалық іс
шаралардың кешенін і
ске асыруы тиіс:
(Бағдарламаның үшінші (базалық) деңгейі бойынша:
Бағдарламаның 7 модулін қолданудың, сабақтарға қатысу арқылы
оқытуда инновациялық тәсілдерді қолданудың тиімділігін бақылау;
сол мұғалімнен білім алатын оқушылардың білім сапасына монито
ринг
жүргізу
(Бағдарламаның екінші (негізгі) деңгейі бойынша:
бағдарламаның 7 модулін қолданудың, сабақтарға қатысу арқылы
оқытуда инновациялық тәсілдерді қолданудың тиімділігін бақылау;
сол мұғалімнен білім алатын оқушылардың білім сапасына мониторин
жүргізу
мұғалімнің өзі зерттеуін іске қосу барысында қызметінің нәтижелілігін
қадағалау;
әріптестерін
оқытудың әдістемелік тұрғыдан қамтамасыз етілгенін
анықтау (жоспарлау, кесте құрастыру);
бағдарламаның үшінші (базалық) деңгейі бойынша
әріптест
ер тобының
оқыту табыстылығына талдау жүргізу (
10 адам
әріптестеріне
коучинг және мониторингті меңгертудегі мұғалімнің
жұмысына бақылау жүргізу.
(Бағдарламаның бірінші (жетік) деңгейі бойынша:
бағдарламаның 7 модулін қолданудың, сабақтарға қатысу а
рқылы
оқытуда инновациялық тәсілдерді қолданудың тиімділігін бақылау;
сол мұғалімнен білім алатын оқушылардың білім сапасына мониторинг
жүргізу
мұғалімнің өзі зерттеуін іске қосу барысында қызметінің нәтижелілігін
қадағалау;
әріптестерін
оқытудың әд
істемелік тұрғыдан қамтамасыз етілгенін
анықтау (жоспарлау, кесте құрастыру);
бағдарламаның екінші (негізгі) деңгейі бойынша
әріптестер
тобының
оқыту табыстылығына талдау жүргізу (
10 адам
әріптестеріне
коучинг және мониторингті меңгертудегі мұғалім
нің
жұмысына бақылау жүргізу;
мұғалімдердің кәсіби қауымдастығының мектепте және одан тыс
жерлерде ұйымына, қызмет етуіне бақылау жасау;
деңгейлік курстардан өткен мұғалімдердің түсініктері бойынша талдау
жасау, білім беру саласындағы зерттеулердің әді
стерін түсінуі және жоспар
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
құру
мен мектеп көлемінде зерттеу жүргізуі бойынша нақты практикалық
әрекеттер жасау қабілетіне талдау жасау.
Жалпы білім беру мектептерінің әкімшілігі үшін оқыту процесін және
мектепішілік бақылауды тиімді ұйымдастыруға арналғ
ан нормативтер
ұсынылады (1
кесте).
кесте
Оқу процесі мен мектепішілік бақылауды ұйымдастыруды жүзеге
асыру нормативтері
Бақылау нысанасы
Нормасы
Сабақтарға және сыныптан тыс іс
шараларға қатысу және оларды талдау
Аптасына 3
4 сабақ (дире
ктордың
орынбасарлары үшін);
Аптасына 3 сабақ (мектеп директорлары
үшін).
Kugui�`mjgZe^Zjug�l_dk_jm�
:cugZ���j_l
`ueugZ�
HmrueZj^u�dg^_edl_jg�l_dk_jm
:cugZ���j_l
`ueugZ�
I%g^_j�[hcugrZ�hm�[Z^ZjeZfZeZju
gu�hjug^Zemug�l
_dk_jm�
LhkZgugZ���j_l��`ueugZ���j_l�
HmrueZj^u�`_d_�k�`ZllZjug�
l_dk_jm�
@ueugZ���j_l
I%g^_j�[hcugrZ�lZujuilu�`%g_�
dgla[_ed�`hkiZjeZj^u�l_dk_jm�
Жылына 1
2 рет
Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы мұғалімдерге көмек
ретінде ке
лесі құралдар әзірледі және олар Академияның сайтында
www.nao.kz
) орналастырылды:
1) PISA, TIMSS зерттеулерінің тапсырмалары негізінде оқушылардың
математикалық, жаратылыстану
ғылыми және оқу сауаттылықтарын дамыту
бойынш
а әдістемелік құралдар. Мұнда әдістемелік ұсыныстар мен
оқушылардың білім жетістігін анықтау бойынша халықаралық зерттеулерде
қолданылған тапсырмалар енгізілген;
2) білім беру салалары бойынша қолданбалы курстардың мазмұнын
жобалау мен өткізу бойынша мұғал
імдерге көмек ретінде әдістемелік құралдар;
3) ұлттық тілде оқытылатын мектептерде көптілді оқытудың озық
тәжірибесін тарату бойынша әдістемелік ұсынымдар. Әдістемелік ұсынымда
қазақстандық мектептерде көптілділікті дамыту жолдары қарастырылған,
ұлттық мек
тептерде пәндерді екі тілде (мектептің оқыту тілінде және
мемлекеттік тілде) қатар оқыту ұсынылған;
4) ұлттық тілде оқытылатын мектептерде «Математика», «География»,
«Физика», «Биология» пәндерін көптілді оқыту бойынша әдістемелік
ұсынымдар. Әдістемелік
ұсынымда
жалпы білім беретін мектептердегі сабақта
көптілді оқытуды ұйымдастыру мен пайдалану бойынша практикалық
ұсынымдар, сабақты жүргізудің типтері мен формалары, әдістемелік
тәсілдердің жиынтығы көрсетілген. Пәнді көптілді оқытудың дидактикалық
тәсілд
ері суреттелген, пән бойынша оқушылардың тілдік құзыретін және
функционалды сауаттылығын дамытудағы жұмыстың мазмұны, әдістері және
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
нысандары бойынша ұсыныстар берілген;
5) ғ
ылым негіздері бойынша ұлттық мектептерге арналған
терминологиялық сөздік. Әдістем
елік құралда терминологиялық сөздікті
әзірлеудің әдістемелік негіздері ашылып, қазақ, орыс, өзбек, ұйғыр және тәжік
тілдеріндегі оқу әдебиеттерін оқып білуде көмек болатын кең таралымды және
жиі қолданыстағы пәндік терминдердің жиынтығы берілген. Сөздікте
ұлттық
тілде оқытатын мектептерде тілдік пәндердің бірыңғай тақырыптық минимумы
көрсетілген және ғылым негіздері бойынша көрсетілген тілдерде шамамен
11500 термин мен сөз тіркестері жинақталған.
Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру деңгейлеріндегі
оқу
процесіне қатысушыларын кешенді қолдауды Академия сайты қамтамасыз
етеді (
www.nao.kz
). Мұғалімдерге көмек ретінде сайттың келесі бөлімдері
ұсынылады
«Білім беруді оқу
әдістемелік қамтамасыз ету»
(әдістемелік
нұсқау
ат, Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты (бастауыш, негізгі
орта, жалпы орта білім беру), бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің
үлгілік оқу жоспарлары мен оқу бағдарламалары, нормативтік
құқықтық база);
«Білім беруді ғылыми
әдістеме
лік қамтамасыз ету»
(әдістемелік
құралдар, ұсынымдар, тәрбиенің тұжырымдамалық негіздері, Қазақстан
Республикасында инклюзивті білім беруді дамытудың тұжырымдамалық
тәсілдері);
«Семинарлар, конференциялар»
(Академияда атқарылған іс
шаралар
туралы ақпарат:
ғылыми
практикалық конференциялар, тақырыптық
семинарлар және т.б.);
«Журналдар»
(Академияда шығарылатын «12 жылдық білім беру

летнее образование», «Білім
Образование», «Қазақстан кәсіпкері
Профессионал Казахстана» ғылыми
әдісте
мелік журналдар туралы ақпараттар);
«Сұрақ
жауап»
(оқыту мен тәрбиелеудің өзекті мәселелерін талқылау,
Академия мамандарына сұрақтар қоюға болады).
Білім беру қызметін ұйымдастыру кезінде жалпы білім беру ұйымдары
басшылыққа алатын Қазақстан Республикасы
ның нормативтік
құқықтық
құжаттар Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің сайтындағы
(http://www.adilet.gov.kz) «Әділет» ақпараттық
құқықтық жүйе»
(http://adilet.zan.kz) блогында орналастырылған.
Жаңартылған білім мазмұнына көшетін 1
сынып мұғалімдері
не
әдістемелік қолдау көрсету үшін «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ
НЗМ сайтына (sk.nis.edu.kz сілтемесі арқылы кіру) ұсынылған Жүйелі
әдістемелік кешен (ЖӘК) әзірледі.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Мектеп формасы туралы
Қазақстан республикасы Білім және ғылым министріні
ң 2016 жылғы
14 қаңтардағы № 26 бұйрығымен орта білім беру ұйымдары үшін міндетті
мектеп формасының талаптары бекітілді.
Орта білім беру ұйымдарындағы міндетті мектеп формасы оқытудың
зайырлылық сипатына сәйкес келуі қажет.
Мектеп формасының үлгісі және
түсі классикалық үлгігіні ұстанып,
бірыңғай түстердің үйлесімді гаммасын, үш түстен артық емес түстерді қосуға
болады.
Шымқай ашық түстер емес жағымды
түстер таңдалады.
Мектеп формасы білім алушылардың жас ерекшелігін ескере енгізіледі.
Ол күнделікті кие
тін, мерекелік және спорттық болып бөлінеді.
Ер балаларға арналған мектеп формасына: пиджак, желет, шалбар,
мерекелік көйлек, күнделікті киетін көйлек (қысқы кезеңге: тоқыма желет,
водолазка). Ер балаларға арналған шалбардың ұзындығы тобықты жауып кең
піш
іледі.
Қыз балаларға арналған мектеп формасына: пиджак, желет, белдемше,
шалбар, классикалық үлгідегі жейде (қысқы кезеңге: тоқыма желет, сарафан,
водолазка). Қыз балаларға арналған шалбардың ұзындығы тобықты жауып кең
пішіледі.
Ер балаларға арналған мер
екелік форма ақ көйлекпен, қыз балалар үшін
ақ жейдемен толықтырылған күнделікті киетін формадан тұрады.
Ер балаларға және қыз балаларға арналған спорттық формаға: спорттық
костюм (спорттық шалбар , футболка), спорттық аяқ киім (кроссовка, кеды)
жатады
Мектеп формасының негізгі түсіне немесе кереғар түсіне сәйкес келетін
классикалық үлгідегі галстугі болады.
Мектеп формасында түрлі
конфессиялардың діни киімдерінің элементтері болуына рұқсат
берілмейтініне білім беру ұйымдарының басшылары ерекше мән
беруі
қажет.
Мектеп формасында орта білім беру ұйымдары ерекшеленетін белгілерін
орналастыра алады (эмблема, жапсырма және т.б. ).
Олар киімнің жоғары
бөлігінде немесе аксессуарында орналасады (пиджак, желет, галстук).
Мектеп формасына қойылатын талаптард
ың ауа райына, оқу
сабақтарының өтетін орнына және оқу бөлмесінің температуралық жағдайына
байланысты іске асырылуы маңызды. Сонымен қатар, мектеп формасына
қойылатын талаптар бойынша зақымдайтын фурнитуралармен киімді және
аксессуарларды киюге болмайды.
Мектеп формасының матасы ретінде жартылай жүн және құрамы
жақсартылған мақтадан жасалған, тозуға төзімді ,
бактерияға қарсы
, антистатик
қасиеттері бар маталар қолданылады. Мектеп формасының түстерін, үлгісін
және белдемшенің ұзындығын таңдауды орта білім
беру ұйымдары анықтайды
және қоғамдық кеңеспен, мектептің жалпы ата
аналар жиналысының
хаттамасымен бекітеді.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Мектеп формасы туралы сұрақты талқылауға қатысуға және оны
жетілдіруге ұсыныс енгізуге ата
аналардың құқығы бар.
Оларға мектеп
формасын отандық ө
ндірушілерден сатып алу ұсынылады.
Үйде оқытудың ерекшеліктері
Денсаулығына байланысты
білім алуда ұдайы немесе уақытша қиындық
көріп
жүрген
балаларды үйде жеке оқытуды ұйымдастыруда білім беру
бағдарламаларын игеру жалпыға міндетті білім беру стандарт
ының аясында
жүргізіледі. Қазіргі таңда балаларды үйде оқыту Қазақстан Республикасының
Конституциясымен, "Білім туралы" заңымен бекітілген. Оқыту бағдарламасын
(жалпы білім беру бағдарламасы, психикалық дамуы тежелген балаларға
арналған бағдарлама, бірінш
і және екінші типті коррекциялық қосымша
бағдарлама) ата
аналардың қатысуымен психологиялық
медициналық
педагогикалық комиссия (ПМПК) анықтайды. ПМПК
ның ұсынысына қарай
білім беру ұйымы оқыту бағдарламасын әзірлейді.
Үйде оқытуды жүргізетін әр мұғалім
міндетті түрде кемтар балалардың
дамуы мен білімді сапалы игеруі туралы динамикалық бақылау күнделігін
жүргізеді. Баланың іс
әрекетіне талдау оның психика
дене дамуына қатысты
жасалады.
Сабақ кестесі Типтік оқу жоспары және баланың жеке ерекшеліктерін
ес
кере отырып мұғалімдердің дайындаған жекелеген оқу жоспарының негізінде
құрастырылады. Сабақ кестесі ата
аналармен келісіліп, үйде оқытуға жауап
беретін мектеп директорының орынбасарымен бекітіледі.
Үйде оқытуды жүргізетін мұғалім өткізілген сабақтарды
тіркейтін
журналды толтырып отырады. Журналда сабақтың өткізілген күні, оқытылған
материал мазмұны және оған бөлінген сабақтар саны көрсетіледі.
Білім алушыларды аттестациялау және көшіру «Білім туралы» заңға,
«Білім алушылардың үлгерімін ағымдағы бақылау
, аралық және қорытынды
мемлекеттік аттестациялау жүргізудің үлгі ережесіне (Қазақстан
Республикасының Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы
№125 бұйрығымен бекітілген (04.11.13 жылғы өзгертулер мен толықтырулар)
сәйкес жүргізіледі.
Денса
улығына байланысты
білім алуда ұдайы немесе уақытша қиындық
көріп
жүрген
балаларды
үйде оқытуды ұйымдастыру мен жүргізу бойынша
бақылауды мектепішілік тексеру аясында мектеп әкімшілігі жүргізеді.


��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
«МӘҢГІЛІК ЕЛ» ПАТРИОТТЫҚ АКТІСІ
Қазақстан Республ
икасының Президенті Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан жолы
2050: «Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Қазақстан халқына Жолдауында
жаңа жүйеқұраушы «Мәңгілік Ел» құндылығын жалпыұлттық патриоттық
идеясы ретінде ұсынды.
Оның құрылымдық құрамдастары ретінде тәуелсі
здік, ұлттық тұтастық,
тұрақтылық, толеранттылық, қоғамдық келісім, аумақтық тұтастық, егемендік,
теңдік анықталды.
Мемлекеттік саясаттың іргелі негізін құрайтын жоғарыда аталған
басымдықтар бүгінгі таңда тәрбие процесін қазіргі қазақстандық қоғам
дамуының
негізгі стратегиялық және басым міндеттерінің бірі ретінде
көрсетеді.
«Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясын өмірде іске асырудың іргетасы
мектепте қалануы тиіс. Білім беру ұйымдарында тәрбие жұмысы мақсатты
түрде жүргізілуі тиіс, оқытудың тәрбиелік құрамдасын
күшейту қажет.
Жаһандану және ақпараттандыру процестері, көші
қонның өсуі, әртүрлі
мәдениеттер тасымалдаушыларымен түрлі деңгейде халықаралық байланыстың
артуы, бірыңғай әлемдік экономикалық, ақпараттық, мәдени, білім беру
кеңістігін қалыптастыру білім ал
ушы тұлғасын мәдениетаралық қатынастар
субъектісі ретінде тәрбиелеу жұмысын күшейтуді талап етеді.
Уақыттың жаңа сын
тегеуріндері мен тәуекелдері көпмәдениетті тәрбие
мәселесі және білім беру ұйымдарының жұмысында мәдениетаралық,
этносаралық қатынастарды
күшейту өзекті әрі маңызды болады.
Көшбасшылық қасиеттері бар азамат және патриот қалыптастыру
мақсатында білім беру ұйымдарында
Қазақстан Республикасы
Тәуелсіздігінің 25 жылдығын мерекелеуге
дайындық және «25 жыл: Бір Ел.
Бір Тағдыр» патриоттық акциясын ө
ткізу бойынша шаралар ұйымдастыру
қажет. Еліміз Қазақстан
2030 стратегиясын мерзімінен бұрын жүзеге асырып,
егемен дамуының 25 жыл аралығында әлемнің дамыған 50 елі қатарына
енгенін, 2050 стратегиясын, «100 нақты қадам: баршаға арналған қазіргі
заманғы мем
лекет» Ұлт жоспарын жүзеге асыруды бастағанын түсіндіре
отырып, әрбір оқушының бойында өз Отаны үшін мақтаныш сезімін
қалыптастыру қажет.
Тәуелсіздіктің 25 жылдығын мектептерде мер
келеудің негізгі мақсаты
мемлекеттілікті, халықтар бірлігін және барлық қаз
ақстандықтарды «Мәңгілік
Ел» құндылықтары төңірегіне шоғырландыруды одан әрі дамыту:
Қазақстанның Тәуелсіздіктің 25 жыл аралығындағы жетістіктері мен
табыстарын көрсету; қазақстандық қоғамның одан әрі табысты дамуын
біріктіретін түйіні болатын «Мәңгілік Ел
жалпыұлттық патриоттық идеясын
және оның құндылықтарын алға бастыру; бірегейлік пен бірлікті нығайту; елі
үшін мақтаныш сезімін нығайту; еліміздік барлық азаматтарын мемлекеттің
басты стратегиялық міндетін
әлемнің дамыған 30 елінің қатарына енуін іске
асыру
болуы тиіс.
«Бес институционалдық реформаны іске асыру бойынша 100 нақты қадам»
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Ұлт жоспарындағы 85
ші және 89
шы қадамдар Мәңгілік Ел идеясына
арналған. Сынып жетекшілері тәрбие жоспарына «Мәңгілік Ел» жалпыұлттық
патриоттық актіні түсіндіру және зе
рделеуді ұйымдастыру жөніндегі іс
шаралар жоспарын енгізу қажет (төменде ұсынылып отыр).
Сынып сағаттарын өткізу кезінде тәрбиенің жаңа технологиялары мен
белсенді формаларын өнімді пайдалану ұсынылады. Ресурс ретінде отандық
әдебиеттерден, кинематограф, ж
арияланымдарды, поэзияны, өзінің өмірлік
жағдаяты туралы шығармаларды қолдану ұсынылады. Қазақстан тарихындағы
негізгі оқиғалардың бірі болып табылатын «ЭКСПО
2017» халықаралық
көрмесін өткізу туралы материалдарды пайдалану орынды болар еді және
еліміздің
беделін қалыптастыруға, экономикасы мен
мәдениетін, туризмін
дамытуға өз үлесін қосады.
Мәңгілік ел» жалпыұлттық патриоттық актісін түсіндіру және зерделеуді
ұйымдастыру жөніндегі ісшаралар жоспары
Ісшаралар атауы
Аяқтау
нысаны
Жауапты
орындаушыл
Орындау
мерзімі
Қаржылан
дыру
Педагогикалық оқулар өткізу
(дәрістер)
Білім беру саласы
қызметкерлерінің
тамыз
конференциясы аясында білім
беру ұйымдарында «Мәңгілік
Ел» патриоттық актісін іске
асыру
Ұсыным
дама
МДОБД
ТКБД,

жылғы
тамыз
растыр
ылған
қаражат
шегінде
2017 оқу жылында
Қазақстан Республикасының
жалпы орта білім беретін
ұйымдарында оқу процесін
ұйымдастырудың
ерекшеліктері туралы»
әдістемелік
нұсқау хатқа
«Мәңгілік Ел» патриоттық
актісі» тарауын енгізу
Әдістеме
лік
нұс
қау
хат
МДОБД,
Ы.Алтынсарин
атындағы ҰБА
жылғы
шілде

Қарастыр
ылған
қаражат
шегінде
Педагог кадрлардың
біліктілігін арттыру
жөніндегі барлық курстардың
оқу жоспарларына «Мәңгілік
Ел» патриоттық актісі
міндетті дәрісін енгізу
Дәріс
МДОБД
«НЗМ»ДБ
(келісім
бойынша)
«Өрлеу» АҚ
БАҰО, «Бөбек»
ҰҒПББСО
Ұдайы
Қарастыр
ылған
қаражат
шегінде

«Мәңгілік Ел» патриоттық
актісі
бойынша
тақырыптардың тізбесін
анықтау;
Қазақ тілі және әдебиет,
орыс тілі және әдебиет
сабақтарына арналған
шығармалар мен эссе
лер;
Шығарма
лар мен
эсселер
тақырыбы
, ЖАО
хат
МДОБД,
Ы.Алтынсарин
атындағы ҰБА
жылғы
қыркүйек,
ұдайы
Талап
етілмейді
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Қазақ тілі және орыс тілі
сабақтарына арналған
диктанттар;
Сабақтарда пайдалану.

жылы
сыныптарда
жылы
5, 7
сыныптарда
жылы
-

3, 6, 8, 10
сыныптарда
2019 жылы
4, 9,11,12
сыныптарда іске асырылатын
Мәңгілік ел
» патриоттық
актісі
білім беру мазмұнын
жаңарту аясында жалпы білім
беру бағдарламаларына енгізу
J�;F�
[cjuu�
МДОБД
.Алтынсарин
атындағ
ы ҰБА
ЖАО
жылдар
Талап
етілмейді
нлайн
кездесу өткізу
НЗМ
орта мектеп
Мәңгілік ел
атриот
тық а
ісі
( Н
тәжірибесін тарату бойынша
�©RZ
ujZ
жобасын іске
асыру
Ақпарат
МДОБД
«НЗМ»ДББҰ
ЖАО
(келісімі
бойынша)
оқу жылы
Талап
етілмейді
Әлеуметтік сұрақ жүргізу
жастар
патриот
тық
деңгейінде
Мәңгілік ел
атриот
тық идеясын іске асыру
аясында
жасөспірімдер
мен жастарды қамту
@ZiiZc�
kZmZegZfZ
ЖСД

жыл
ға
дейін
Қаралған
қаражат
шеңберін
де
Мәңгілік ел
патриоттық
актісі және жалпыұлттық
патриоттық идеяны түсіндіруді
ұйымдастыру бойынша
ақпараттық
түсіндіру
жұмыстарын жүргізу үшін
қоғамдық пікір, жастар
ортасында танымал б
логер
лер
мен көшбасшыларды тарту,
(АПТ құру)
Ақпаратт
ық жұмыс
ЖСД
ЖЖООБД
Жыл
бойы
Қарастыр
ылған
қаражат
шегінде
Мәңгілік ел
» жалпыұлттық
патриоттық идеясын меңгеру
және түсіндіру бойынша
әдістемелік әдістемелік
материалдарды әзірлеу
Ғылыми
танымдық
www.zivatker.ora
сайтында
балаларға а
рнап орналастыру
$^kl_f_e

атериал
дар
МОБД
ОСО
Жыл
аяғына
дейін
Ұдайы
Қарастыр
ылған
қаражат
шегінде
Қазақстанды мекендейтін басқа
этностар мен қазақ халқының
салт
дәстүрін және мәдени
құндылықтарын түсіндіру
бойынша
өлкетану және
турист
эксп
едици
ялар
ұйымдастыру
(
шығу және
жаяу
J�;F
]_�ZiZjZl�
H[euklZj^u��
:klZg
және
Алматы
қалаларының
білім
басқармалары
Ұдайы
дан
қаралған
қаражат
шеңберін
де,
демеуші
лердің
және ата
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
аналар
дың
есебінен
Қайта Өркендеу ұлттық
мектептерінің же
лісін
кеңейту
Қазақстан халықтары
Ассамбле
ясы
Үлкен ел
үлкен отбасы
жобасы аясында
жастар мен балаларды қамтуды
кеңейту
(Ұл жоспары 86
қадам)
ҚР БҒМ
ге ақпарат
Облыстардың,
Астан
және
Алматы
қалаларының
білім
басқармалары
Ұдайы
да
аралған
қара
жат
шеңберін
де
www.ziyatker.org
портал
ында
Жалаңаш
патриот
тың»
туристік маршруты .
нтернет
жобасын құру
Турист
тік
маршрут

МОБД,
жыл
да
аралған
қаражат
шеңберін
де
Ең үздік балалар белсе
нділігіне
өңірлік
конкурс
тар өткізу
Ұлттық және жалпыадамзаттық
құндылықтар негізінде балалар
мен жастардың белсенді
жобалараның мәліметтер
жинағын құру
J�;F
]_�ZiZjZl
Облыстардың,
Астан
және
Алматы
қалаларының
білім
басқармалары
Ұдайы
ЖБ
де
арал
ған
қаражат
шеңберін

жылғы 1 қыркүйек
Білім
күні
Мен елімнің
iZljbhl
ufug
атты
Бірыңғай
сабақ өткізу
Ақпарат
Облыстардың,
Астана және
Алматы
қалаларының
білім
басқармалары
K_gly[jv�
жыл
қыркүйек
Қаралған
қаражат
шеңберінд
Үлкен
ел
үлкен отбасы
(Ұл
жоспары 86
қадам)
жобасы
аясында жазғы демалыс және
сауықтыру мекемелерінде
жалпы
республика
лық
кезек
өткізу
ҚР БҒМ
ге ақпарат
МДОБД
«Балдә
урен
РОСО
Облыстардың,
Астан
және
Алматы
қалаларының
білім
басқармалары
^Zcu
ZjZeZg
ZjZ`Zl�
r_[_jg
де
www.ozin
ozi
tanu.kz
порталында
педагогтер мен
ата
аналарға қолдау көрсету
мақсатында
Рухани
адамгершілік тақырыбына
әңгіме
Zc^Zjug�jm�
gl_jg_l�
ihjlZe
рубрикас
МДОБД
бек»
ҰҒП
ББСО
жыл
Қаралған
қаражат
шеңберін
де
Республика
лық ісшаралар
өткізу

Менің Отаным
аза
стан»
турист
экспедици
ялық
`ZkZlZj^u�
слет
жарыс
жорықтар
Мәдени
танымдық «Ұрпақ*»
жобасы асында жас
МДОБД
ҚБРОӘ

жылдар
Қаралған
қаражат
шеңберін
де
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
өлкетанушылардың,
экологтардың және таби
ғат
зерттеушілерінің "ЭКСПО
2017"
форумы
Мәңгілік ел
» патриоттық
актісі білім беру ұйымдарында
ақпараттық
стенд
тер
бұрыштар
кітап көрмелерін
дайындау
Ақпарат
ЖСД
МДОБД
ЖАО
жылға
дейін

Қаралған
қаражат
шеңберін
Республика
лық
қашықтық
конкурс
тары
шығаршылық
(эссе,
өлеңдер
зерттеу жобалары
туған өлке
туралы бейне
фильм
дер,
суреттер
лы Дала Ел
і»
педагог
тер арасында
, колледж
және мектеп білім алушылары
арасында

колледж
және мектеп білім
алушылары арасында


Отанға жиырма бес игі іс
!»;
колледж
және мектеп білім
алушылары арасында
байра
ым»
мемлекеттік
рәміздер және
геральдик
алар
тарихынан білімдері
Dhgdmjk
F�H;�
;JH$
жылдар
Талап
етілмей
Мәңгілік ел
» патриоттық
актісі білім беру ұйымдарында
ата
аналарға арналған
қоғамдық тыңдау өткізу
:iZjZl
@�K
F�H;�
ЖАО
жыл
Қаралған
қаражат
шеңберін












��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
МЕКТЕПАЛДЫ ДАЯРЛЫ
ТОПТАРЫ МЕН СЫНЫПТАРЫНДА
РБИЕЛЕУ
ЫТУ
ПРО
ЦЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
ектепа
лды даярлық білім беру жүйесі алғашқы саты
ретінде мектепке
дейінгі және бастауыш білім берудің сабақтастығы мен үздіксіздігін
қамтамасыз етеді, 6
7 жастағы балалардың зияткерлік және денесінің дамуы
үшін жағдайлар ж
асайды.
Қазіргі
таңда мектепалды даярлық мектепке дейінгі ұйымдарда және жалпы
білім беретін мектептердің мектепалды сыныптарында жүзеге асырылады.
Мектепалды даярлықтың негізгі міндеті
балалардың мектепте оқуға
уәжін және оған эмоциялы
дайындығын
қалыптастыру.
Мектепалды даярлықтың
негізгі мақсаты
мектеп жасына дейінгі
алалардың жалпы, зияткерлік, дене дамуын, олардың білімді игеруге
дайындығын қамтамасыз ету, оқу әрекетін меңгеру үшін балада тұлғалық
қасиеттерін қалыптастыру болып табылады.
Мін
деттері:
балаларды мектепте оқуға мақсатты бағытпен және жүйелі дайындау;
жеке қабілеттері мен дарындылығын дамыту
ұлттық, жалпы адами этикалық және мәдени құндылықтарға бал
аларды
баулу, баланың зияткерлігін
дамуы
рухани
адамгершілік құндылы
қтард
ы, отан
сүйгіштік, төзімділікті
қалыптастыру;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
балалардың коммуникативтік және әлеуметтік құзыреттіліктерін
қалыптастыру;
білуге құмарлықты, шығармашылық белсенділік пен бастамашылықты
дамыту;
балалардың денесі мен психикалық саулығын нығайту
білім
берудің сабақтастығы мен үздіксіздігін қамтамасыз ету.

2016
2017 оқу жылында
мектепалды даярлық сыныптарында
білім беру
процесі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 13 мамырдағы №292
қаулысымен бекітілген
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқы
тудың жалпыға
міндетті мемлекеттік стандартына (бұдан әрі
Стандарт),
Мектепалды
даярлықтың білім беру бағдарламасы (бұдан әрі
Бағдарлама) және
Мектепке
дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу жоспарларына
(бұдан әрі
ҮОЖ)
сәйкес
ұйымдастырылады.
ктепалды даярлық білім беру бағдарламасы
баланың мектепте білім
алу даярлығын (әлеуметтік
психологиялық, тұлғалық, ерік
жігерлік, физикалық
және зияткерлік даярлығы) қамти отырып,
сондай
ақ
баланың коммуникативтік
дағдыларының қалыптасуына, танымдық және ә
леуметтік мотивтерінің
көрінуіне, қызығушылығы мен білім алуға деген құштарлығының дамуына
ықпал етеді.
Бағдарлама құрылымы мен мазмұны мектепке дейінгі тәрбие мен
оқытудың тәрбиелік, дамытушы, оқытушы міндеттерінің бірлігі мен
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
кіріктірілуі, бірізділі
гі, жүйелілігі, сабақтастығы сияқты педагогикалық
қағидаттар негізінде құрылған.
Барлық іс
шаралар мен сабақтар болашақ бірінші сынып оқушыларын
оқытуға емес, олардың белсенділігін, дербестігін, шығармашылық қабілеттерін,
танымдық қызығушылығын, құрдастар
ымен және ересек балалармен қарым
қатынасқа түсе білу біліктерін дамытуға ерекше мән береді.
Бағдарламада «Денсаулық», «Қатынас», «Таным», «Шығармашылық»,
«Әлеуметтік орта» білім беру салалары мазмұнының негізгі аспектілері
анықталады. Ба
рлық білім бер
у салалары бір
бірімен байланысты: бала
таниды, тани отырып, білгенін әңгімелеп береді; талқылау және зерттеу
барысында құрдастарымен және ересектермен өзара әрекет етеді.
Білім беру
салаларының өзара байланысы және өзара әрекеттестігі қоршаған ортаның
тастай бейнесін қалыптастыруды қамтамасыз етеді.
ектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті
стандартына және Үлгілік оқу жоспарына сәйкес мектепалды даярлық
сыныптарында оқу жүктемесі 24 сағатты құрайды, оның ішінде 20 сағаты
сабақ
тарға, 4 сағаты
вариативтік компонентке қарастырылған.
Мектепалды даярлық сыныптарында ұзақтығы 25
30 минутты құрайтын
төрт сабақ өткізіледі. Олардың арасындағы үзілістердің ұзақтығы 10
12
минут болуы тиіс, үзілістерде баяу қарқынды қимылды ойындар
ұйымдастырылады.
«Денсаулық» білім беру саласы белсенді қимыл әрекеті дағдылары мен
денелік өзін
өзі жетілдіру қажеттілігіне деген қызығушылықты қалыптастыру
және дамыту, балаларды салауатты өмір салты негіздеріне баулуға бағытталған
«Қатынас» білі
м беру саласы
айналасындағы адамдармен бірлесе әрекет
ету және байланысқа түсу ептіліктерін қалыптастыру, қарым
қатынас
жағдаяттарын ажырату, өз мінез
құлқын дұрыс және сәйкесінше ұстауға
бағытталған.
«Таным» білім беру саласы танымдық
зерттеу әрекеті үшін
жағдай жасауға
бағытталған.
«Шығармашылық» білім беру саласы мектеп жасына дейінгі балаларда
шығармашылық қабілеттің, ойлау мен қиялдың қалыптасуына, эстетикалық
талғамы мен эмоционалды
сезімдік аясының, өзінің ішкі жан дүниесін
көркемдік формада жеткізе
білуге деген ұмтылысын дамытуға жағдай жасау,
өнер құралдарымен тәрбиелеуге және музыкалық
көркемдік әрекет тәсілдері
мен ойын арқылы өнер әлеміне баулуға бағытталған.
«Әлеуметтік орта» білім беру саласы әлеуметтік ортаға бейімделу, кез
келген ортада ерк
ін бірлесе әрекет ету, өз Отанына сүйіспеншілік таныту
біліктерін қалыптастыру, адамгершілік
рухани білім негіздерін дамытуға
бағытталған.
Мектепалды даярлық сыныптарында балаларды дамыту мен
тәрбиелеу үшін жағдайлар жасау
Стандарт талаптарын
іске асыру үш
ін әрбір мектепалды даярлық
топтарында келесі талаптармен жағдайлар жасау қажет:
Психологиялық
педагогикалық жағдайларға қойылатын талаптар:
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
1) ересектердің балаға құрметпен қарауы, балалардың жағымды өзін
өзі
бағалауын, өзінің мүмкіндіктері мен қабілетте
ріне сенімділігін қолдау;
2) білім беру әрекетінде жұмыстың балалардың жас және жеке
ерекшеліктеріне сәйкес
жұмыс
түрлері мен әдістерін қолдану;
3) мектепалды даярлық сыныптарының
педагогтері
, мамандары және ата
аналарының бірлескен әрекеті негізінде әрбір
баланың қызығушылықтары мен
мүмкіндіктеріне бағытталған білім беру әрекетін құру;
4) ересектердің балалардың бір
біріне жағымды, қайырымды
қатынастарын, әртүрлі әрекет түрлерінде олардың өзара бірлескен әрекеттерін
ересектердің
қолдауы;
5) дене және пси
хикалық озбырлықтың барлық түрлерінен балаларды
қорғау;
6) балалардың даму бұзылыстары мен әлеуметтік бейімделуін
диагностикалау және түзету үшін қажетті жағдайларды жасау;
7) балаларды тәрбиелеуде, олардың денсаулықтарын қорғау мен нығайтуда
ата
аналарды
қолдау, ата
аналарды білім беру әрекетіне тарту.
Педагогикалық процесті ұйымдастыруға қойылатын талаптар:
1)
арнайы білімі
бар педагог кадрлармен қамтамасыз ету;
2) педагог кадрлардың кәсіби шеберліктерін арттыру;
3) баланы тәрбиелеу мен дамыту
соның іші
нде инклюзивті бі
лім беру
мәселелерінде педагогтерге
және ата
аналарға
кеңес беру;
4) білім беру процесін ұйымдастыру, әдістемелік қамтамасыз ету
ді қолдау
Сабақтарды өткізуге қойылатын талаптар
1)
ең жоғарғы мүмкін көлемі мен ұзақтығын қамтамасыз ету
2)
санитарлық
игиеналық нормалар мен ережелеріне
3)
лгілік оқу жоспарларына
сәйкес болуы қажет
Заттық
кеңістік дамытушы ортаға қойылатын талаптар
Заттық
кеңістік дамытушы орта
толық мазмұнды, өзгермелі,
көпатқарымды, вариативті, қолжетімді және қауіпсіз
болуы керек
және:
ағдарламаның мазмұнын тиімді іске асыру үшін
қазіргі
дидактикалық
материалдарды, жабдықтар мен мүккамалдарды қолданып дамыту мен
тәрбиелеуге;
балалардың денсаулығын сақтау
мен
нығайтуға;
балалардың дамуындағы жетіспеушіліктерді
түзету, инклюзивті білім
беру үшін жағдайлар жасауға;
әртүрлі білім беретін және дамытушы бағдарламаларды жүзеге асыруға;
балалардың ойын, танымдық, зерттеу, шығармашылық және қимылдық
белсенділіктерін қамтамасыз етуге;
заттық
кеңістік ортада балалар
дың айналасындағы ересектермен және
балалармен өзара бірлесіп әрекет етуде
эмоционалды
саулығына;
балалардың өз ойларын айта білуіне бағытталған.
Заттық
кеңістік дамытушы ортаны құру кезінде гендерлік тәсілді ескеру
және ұлдар мен қыздарға тән заттар,
ойыншықтар және материалдармен
қамтамасыз ету
Заттық
кеңістік дамытушы орта білім беру салаларын кіріктіру
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
ұстанымдары ескеріліп құрылады.
Мысалы:
Бір білім саласына арналған материалдар мен жабдықтарды басқа білім
беру салаларын жүзеге асыру кезінде
де қолдану қажет. Жабдықтарды таңдау
балалардың шығармашылық, психологиялық және дене дамуына барынша
мүмкіндік беретін келесі әрекет түрлері үшін іске асырылады: ойын, танымдық
зерттеу, коммуникативтік, еңбек, көркем
музыкалық, көркем әдебиетті
қабылдау
және т.б.
Заттық
кеңістік дамытушы орта мектепалды даярлық бойынша оқу
материалдарынан тұрады.
Мектепалды даярлық бойынша оқу материалдары
пәндік кешен түрінде
берілген.
Әрбір кешеннің құрамында әліпби
дәптер, дидактикалық
материалдар, мультимеди
ялық
анимациялық электрондық құралдар және
әдістемелік нұсқаулық бар.
Барлық мектепалды даярлық сыныптары өзінің қызметінде
Қазақстан
Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 17 наурыздағы
№217 бұйрығымен бекiтiлген «Балаларды мектепке дейінгі т
әрбиелеу мен
оқыту
объектілеріне қойылатын санитариялық
эпидемиологиялық талаптар»
санитариялық
қағидаларын басшылыққа алады.
Білім беру процесін ұйымдастырудың әдістемелік тәсілдері
Білім беру
процес
ін тиімді ұйымдастыру және балаларды мектепке де
йінгі
ұйымдарда
сапалы тәрбие
және оқытумен қамтамасыз
ету
мақсатында мынадай
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
ұстанымдар
мен
тәсілдер қарастырылуы қажет:
тәрбие мен оқытудың
барлық қатысушылары
педагогте
р, психологтар,
ата
аналармен баланың тұлғасын қалыптастыру мен оның қабілеттерін
дамыт
уда кешенді тәсіл;
балалардың жас ерекшеліктеріне сәйкес оларды дамытуда
әрекеттік
тәсіл;
тәрбие мен оқытудың мазмұны мен әдістерінің бірлігі, сабақтастығы,
үздіксіздігі;
ақпараттық
коммуникациялық технологияларды қолдану арқылы білім
беру процесі
н интерактивті құру.
Ақпараттық
коммуникациялық технологиялардың мазмұны мектеп
жасына дейінгі балаларға арналған үйретуші және дамытушы
бағдарламалардан тұратын ресурстары бар интерактивтік жабдықтан тұрады.
Инновациялық технологиялардың ерекшеліктері б
ір уақыттағы әрекет
барысында бірнеше әрекеттің қатар
жүргізілуінде көрінеді:
мәтінді кәсіби
дикторлардың айтуы;
мультимедиялық анимациялық материалдарды көрсету;
балалардың білім беру әрекетіне қатысуында.
Мектепалды даярлықтың білім беру бағдарламасы
«Новые решения»,
«Алматыкітап»
және
«Арман
ПВ»
баспаларымен әзірленген
әдістемелік
ұсынымдармен, оқу
әдістемелік
кешендермен, оқу және дидактикалық
материалдармен қамтамасыз етіледі.
Мектеп
алды даярлық сыныптары педагогтерін
ң қызметін
ұйымдастыру
Мектепал
ды даярлық сыныбының мұғалімі
білім беру процесін
ұйымдастыру үшін
балалардың денсаулығы мен өмірін қорғауды қамтамасыз етеді;
топтағы білім беру әрекетін жоспарлайды;
денсаулықты сақтау шараларын жүргізеді;
білім беру салаларын кіріктіруді еск
еріп, заттық
кеңістік дамытушы
ортаны құрады;
балалармен жұмыста тұлғаға бағытталған тәсілді жүзеге асырады;
жеткен нәтижелерді талдау негізінде бала мен сыныптың алдағы әрекетін
жобалайды;
озат педагогикалық тәжірибені зерделейді, инновациялық әдіст
ер мен
технологияларды қолданады;
балаларды тәрбиелеу мен оқыту мәселелері бойынша ата
аналарға
консультациялық көмек көрсетеді;
мүмкіндігі шектеулі балалар
ды
инклюзивті тәрбиелеу мен оқыту үшін
қажетті жағдайларды жасайды.
Мектепалды даярлық сыныбыны
ң мұғалімі сыныптың күн тәртібіне сәйкес
келесі
әрекеттерді жүзеге асырады: сабақтарды жүргізу, балалармен
қарым
қатынас
, ойындар, ата
аналармен жұмыс және т.б.
Мемлекет
ік, орыс, шет
тілдері
нің
едагогтері
үйретілетін тілдің ерекшелігін ескеріп, са
бақтарды жоспарлайды және
ұйымдастырады;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
оқытудың әртүрлі формалары, әдістері, тәсілдері және құралдарын
қолданады;
балалардың
сөйлеу мәдениетін қалыптастыруға мүмкіндік береді;
баланың тілдерге жеке қабілеттерін байқайды және оны дамытуға
жәрдемд
еседі;
интерактивтік жабдықтар негізінде
инноваци
ялық технологияларды
қолданады
үш тілді оқытуд
жүзеге асырады.
Мемлекеттік, орыс және шет
тілдерінің мұғалімдері ҮОЖ тілді мақсатқа
бағыттап үйретуді жүзеге асырады.
Музыка мұғалімі:
балалардың музыкал
ық дамуын жүзеге асырады;
музыка
сабақтарын, балалар мерекелері мен басқа да мәдени
бұқаралық
іс
шараларды
ұйымдастырады және өткізеді;
узыкаға дарынды балаларды анықтайды
балалармен жеке жұмыс жүргізеді;
балаларды музыкаға тәрбиелеу мәселелері
бойынша ат
аналарға кеңес береді.
Дене
шынықтыру мұғалімі:
сабақтарды жоспарлайды және өткізеді; дене
тәрбиесі бойынша озат педагогикалық тәжірибені зерделейді
және
инновациялық технологияларды қолданады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
БАСТАУЫШ БІЛІМ БЕРУ ДЕҢГЕЙІНДЕГІ
ПӘНДЕРДІ ОҚЫТУ
ЕРЕКШЕ
ЛІКТЕРІ
3.1 Жаңартылған білім мазмұны бойынша 1
сыныпта пәндерді
оқытудың ерекшеліктері
2016
2017 оқу жылы 1
сынып мұғалімдері мен оқушылары үшін ерекше
оқу жылы болып табылады. Елімізде мектеп табалдырығын аттаған барлық
сынып оқушылары ҚР МЖМБС
15 сәйкес жаңартылған білім мазмұны оқу
жоспарлары және оқу бағдарламаларымен оқитын болады.
Отандық орта білім мазмұнын жаңарту барысында қазіргі өмірде кең
ауқымды дағдыларға көп көңіл бөлінеді. Бұл дағдылар жалпыадамзаттық және
этномәдени құндылықтарға
негізделе отырып, оқушыларға оқудағы, сондай
ақ
өмірдегі проблемаларды шешуіне мүмкіндік береді. «Кең ауқымды дағдылар»
келесі іс
әрекет түрлерінен тұрады: білімді шығармашылықпен қолдану; сыни
тұрғыдан ойлау; зерттеу жұмыстарын орындау; АКТ қолдану; тілді
дағдылармен бірге қарым
қатынастың коммуникативтік тәсілдерін қолдану;
топта және жеке жұмыс жасау біліктілігі.
Жаңартылған білім мазмұны жағдайындағы мектептің ерекшелігі
оқудағы жетістіктер нәтижелі сипатқа ие, ал оқу процесі оқушылардың әрбір
сабақ
та білімді «табудағы» белсенді қызметімен сипатталады. Бұл жағдайларда
оқушы
таным субъектісі, ал мұғалім оқушылардың танымдық әрекетінің
ұйымдастырушысы қызметін атқарады.
Әрбір оқушыны жасына да, мүмкіндігіне да қарамастан тұлға ретінде
қабылдауға қол
жеткізуге ұмтылу қажет. Оқыту мақсаты оқушы және мұғалім
үшін ортақ болады, міне, білім мазмұнын жаңартудың педагогикалық
аспектісінің мәні осында.
Бұған қол жеткізуде әрбір мұғалім өзінен бастайды, ол жаңарту процесінің
әлеуметтік аспектілерін көрсетед
і. Мұғалім педагогикалық ойлау
немқұрайлығын жеңуі және оқушымен бірге өзі де оқуы тиіс.
Білім алушылардың қолайлы дамуы үшін достық қарым
қатынастағы
ортаны құру өте маңызды болып табылады.
Білім мазмұнын жаңарту шеңберінде бастауыш мектепте:
энциклопедия
лық сипаттағы фактологиялық материалды беруге
бағытталған оқытудан, акцентті ақпарат алу тәсілдерін үйретуге ауыстыру;
ынтымақтастыққа және дербестікке қабілетті тұлғаны әлеуметтендіру;
ақпаратты өздігінен алу, талдау және тиімді қолдану дағдысын
қалыптаст
ыру;
оқу бағдарламаларында көрсетілген білім мазмұны анықталатын және
білім салалары бойынша әрі қызмет аспектілерін көрсететін күтілетін
нәтижелерге көңіл аударатын оқу процесін дәстүрлі ұйымдастырудан бас тарту
көзделеді
, яғни оқушылар «біледі», «түсінед
і», «қолданады», «талдайды»,
«жинақтайды», «бағалайды».
Жаңартылған оқу бағдарламаларының мазмұндық ерекшеліктері:
пән мазмұнын жобалаудың күрделілік ұстанымы, яғни
білім мен
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
біліктерді арттыруда оқу материалын тігінен, сондай
ақ көлденеңінен біртіндеп
кеңейту (білімді тақырыптар бойынша және сыныптар бойынша күрделендіру);
таным заңдылығы мен пәндік операциялардың неғұрлым маңызды
түрлері бойынша ойлау дағдысының деңгейлік жіктелімдеріне негізделген
Блум таксономиясы бойынша оқыту мақсаттарының иерера
хиясы;
білім беру деңгейлері және тұтас оқыту курсы бойынша педагогикалық
мақсаттардың пәнішілік байланыстарды барынша ескеруге мүмкіндік беру;
бір білім саласы пәндері арасында, сондай
ақ пәнаралық байланыстарды
жүзеге асыру барысында «ортақ тақырыпта
рдың» болу;
бөлімдер мен ұсынылған тақырыптар мазмұнының уақыт талабына
сәйкес болуы, әлеуметтік дағдылардың қалыптасуына назар аудару;
оқу процесін ұзақ мерзімді, орта мерзімді, қысқа мерзімді жоспарлар
түрінде технологияландырылу
болып табылады
Бас
тауыш білім беру деңгейінің ең күрделі және жауапты кезеңі
бірінші
сыныпта оқу процесін ұйымдастыру.
1 сыныптарда оқыту мақсаты
7 жастағы бүлдіршіндерде буынмен оқу,
тұтас сөздерді оқу, мәнерлі мазмұндау, жатқа айту қабілеттерін қалыптастыру,
сауатты
жазу қабілеттеріне дағдыландыру, байланысты сөйлеуін дамыту және
т.б. болып табылады. Сондықтан, бірінші сыныптықтардың танымдық
қызметінің
оң мотивациясын қалыптастыру ерекше маңызды болып саналады
және оқу процесі қарапайымнан күрделіге, жеңілден қиынға
өту қағидасы
бойынша құрылуы тиіс.
Бірінші сыныптардың оқушыларына оқу жылының бірінші жарты
жылдығында баға қойылмайды, ынталандырудың басқа әдістері мен тәсілдері
қолданылады
. Бірінші сыныпта оқушыларға үй тапсырмасы берілмейді.
Білім беру ұйымдарында
оқу сабақтары сағат сегізден ерте басталмайды.
БҒМ 2013 жылғы 17 қыркүйектегі № 375 бұйрығына сәйкес 1
сыныпта балалардың оқу процесіне бейімделу кезеңін жеңілдету мақсатында
оқу жүктемесі бірте
бірте ұлғайтады, яғни оқу жүктемесін біртіндеп
өсірудің «
сатылы» сабақ кестесі қолданылады: қыркүйекте
ұзақтығы 35
минуттан үш сабақ екiншi тоқсаннан бастап 35 минуттан төрт сабақ
жоспарланады; екiншi жартыжылдықтан бастап сабақтар 45 минуттан
болады.
1 сыныпта қосарланған сабақтарды өткізуге жол берілмейді (ҚР
Ұлттық
экономика министрінің 2014 жылғы 29 желтоқсандағы №179 бұйрығымен
бекітілген «Білім беру объектілеріне қойылатын санитариялық
эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидалары). Оқу жылының
барысында 1 сынып оқушылары үшін ІІІ тоқсанда қосымша 1 ап
талық демалыс
беріледі.
Сабақ кестесіндегі үзілістердің ұзақтығы оқушылардың тамақтануы мен
белсенді демалысын ескеруі қажет.
Ортақ тақырыптар
Пәндерді, бөлімдерді, тақырыптарды кіріктіру, сондай
ақ пәнаралық
байланыстарды жүзеге асыру құралы
ортақ тақ
ырыптар
жаңартылған
бағдарламалардың бірден бір ерекшелігі болып табылады. Олар барлық
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
пәндердің мазмұнымен, ұзақ мерзімді және орта мерзімді жоспарлау жүйесімен
байланысқан. Сондықтан, мұғалім қысқа мерзімді жоспар дайындауда ортақ
тақырыптар жүйесін са
қтау және тапсырмаларды құрастыру мен оқушылардың
сабақтағы қызметін ұйымдастыруда оларды ескеруі тиіс.
1 сыныпта ортақ тақырыптар әр тоқсанға 2
еуден тең бөлінген, олардың
әрқайсысына шамамен бірдей сағат саны қарастырылады. Мұғалім әрбір ортақ
тақырып үш
ін сағат санын білім алушылардың дайындық ерекшелігіне
байланысты өзі өзгертеді (2
кесте).
кесте
Ортақ тақырыптар
1 тоқсан
2 тоқсан
3 тоқсан
4 тоқсан
Барлығы мен туралы
Менің отбасым және
достарым
Саяхат
Тағамдар және
сусындар
Менің мектебім
Бізді
қоршаған әлем
Салт
дәстүрлер және
ауыз әдебиеті
Дені саудың
жаны
сау!
Оқу жоспарлары
Оқытудың күтілетін нәтижелері оқытудың ұзақ мерзімді және орта
мерзімді мақсаттар жүйесін құра отырып, нақты оқу пәнінің оқыту
мақсаттарында әрбір бөлім бойынша нақты
ланады.
Пәндер бойынша оқу бағдарламаларына қосымша берілген оқу
жоспарлары ұсыныс сипатында болады. Оқытудың мақсаттар жүйесі мен
тәсілдеріне негізделген ұзақ мерзімді және орта мерзімді жоспарларда
мұғалімдер үшін тақырыптар мен бөлімдер бойынша сабақта
р өткізу,
сабақтарда оқушыларды ұйымдастыру ұсыныстары берілген, сондай
ақ оқыту
ресурстары қосылған (интернет, мәтіндер, жаттығулар, бейне
және
аудиоматериалдары және т.б.).
Ұзақ мерзімді жоспар оқу бағдарламасының элементі ретінде оқу жылына
арналған та
қырыптар мен бөлімдерді анықтайды.
Ұзақ мерзімді жоспар белгілі бір бөлімнің/бөлімшенің/тақырыптың аясына
қажетті оқу мақсатын қамтиды.
Әдетте, орта мерзімді жоспарлардың оқу бағдарламасын сабақтардың
жүйелі сериясына құрылымдайтын мұғалімдер тобы немесе
жеке мұғалім
жүзеге асырады. Орта мерзімді жоспар ұзақ мерзімді жоспармен анықталған
бағдарларды нақтылайды және ең қысқа мерзім аралығында жүзеге асырылады.
Орта мерзімді жоспарларда белгіленген кезеңге арналған негізгі міндеттерді
тұжырымдайды. Онда әрб
ір тоқсанға немесе бөлімге арналған оқыту
тақырыптары көрсетіледі. Бөлімдер ішінде сағаттарды бөлуді, сондай
ақ
мұғалімнің қалауына қарай өзгертуге болады.
Орта мерзімді жоспарлар оқытудың мақсаттары мен тәсілдеріне негізделе
отырып, мұғалімдер үшін тақыр
ыптар мен бөлімдер бойынша сабақтар өткізу,
сабақтарда оқушыларды ұйымдастыру ұсыныстары, сондай
ақ ресурстар
берілген (интернет, мәтіндер, жаттығулар, бейне
және аудиоматериалдары
және т.б.). Мұғалім сыныптағы оқушылардың жеке ерекшеліктері мен үлгерім
еңгейін ескере отырып, тапсырмалардың кейбір түрлерін өзгерту және түзетуі
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
мүмкін.
Мұғалім қысқа мерзімді жоспарды немесе сабақ жоспарын орта
мерзімді жоспардың соңында ұсынылған үлгіге сай өзі әзірлейді. Қысқа
мерзімді жоспар дайындағанда мұғалімге сарала
й оқыту тәсілі мен
оқушылардың жеке ерекшеліктеріне ерекше назар аудару ұсынылады. Сабақты
қысқа мерзімді жоспарлау мұғалімге сабақ мақсаттарына анағұрлым тиімді қол
жеткізуге көмектеседі. Ол үшін мұғалім оқу материалы мен сабақтағы әрекет
түрлерін мұқият
іріктеп алуы керек. Мұғалім әр сабақтан кейін білім алушылар
меңгере алмаған немесе түсінбеген жерлерін анықтау мақсатында сабаққа
талдау (рефлексия) жасап отыруы керек.
Қысқа
мерзімді жоспар құрған кезде мұғалімге төмендегі ұсыныстарды
басшылыққа алуына
болады:
сабақты ұйымдастырғанда оқу бағдарламасында және оқу жоспарында
көрсетілген мақсаттарды басшылыққа алу қажет;
сабақ мақсаттарын анық тұжырымдау (S.M.A.R.T. қағидасы бойынша),
яғни нақты, өлшемді, қолжетімді, шынайы мақсаттар қою;
орта м
ерзімді жоспарда көрсетілген барлық іс
әрекеттерді, әдістемелік
кеңестерді, ресурстарды мұқият зерделеу;
мұғалімнің қалауы бойынша іс
әрекет түрі қажеттілігіне қарай
толықтырылып отырады.
Мұғалім білімнің тек дара көзі ретінде емес, оқушылардың өздерін
ің оқу
танымдық қызметінің белсенді ұйымдастырушысы ретінде қызмет етуі тиіс.
Ресурстар
Мұғалімдерге қолдау көрсету үшін ҚР МЖМБС
2015, оқу бағдарламалары
және оқу жоспарлары (ұзақ мерзімді, орта мерзімді және қысқа мерзімді
жоспарлардың үлгілері), критери
алды бағалау жүйесі бойынша әдістемелік
нұсқаулық материалдар, сандық білім беру ресурстары ұсынылатын болады.
Мұғалімдерді Зияткерлік мектептердің ресурстық орталықтары, онлайн
консультативтік жүйесі арқылы оқыту жүзеге асырылатын болады. Академияда
мұғал
імдер үшін әдістемелік қамтамасыз ету және көмек көрсету мақсатында
«Тіл және әдебиет» білім саласы пәндері, «Математика», «Дүниетану»,
«Жаратылыстану» пәндерінен, «Көркем еңбек» кіріктірілген пәнін оқытудан
қысқа мерзімді жоспарлар дайындау бойынша әдісте
мелік құралдар мен
ұсыныстар және басқа материалдар әзірленді.
Аталған құралдар Академия сайтында
www.nao.kz
орналастырылған
«Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ ресми сайтында
http:
//nis.edu.kz
жаңартылған білім мазмұны бойынша барлық ақпаратты біріктіретін және
барлық орталықтардың сайттарындағы сілтемелерден тұратын, жаңартылған
білім мазмұнын тарататын бірыңғай он
лайн платформа құрылған.
www.cpm.
www.cep.kz
www.erc.kz
www.cpi.kz
Педагогикалық тәсілдер және ынтымақтастық
Жаңартылған білім мазмұны мұғалімнен әрекеттік технологияларды
енгізу,
балалармен адамгершілік қатынас қағидасын іске асыруы арқылы
сыныптағы әрбір оқушының жеке қабілеттері мен шығармашылық қатынасын
дамытуды қамтамасыз ететін іс
әрекеттерін ұйымдастыруды талап етеді.
Заманауи мұғалім оқыту стратегиясының барлық мүмкіндіктер
ін қолдану
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
үшін түрлі педагогикалық тәсілдерді құрамдастыруда әртүрлі арсеналы болу
қажет. Білім беру стратегиялары барлық сыныппен, топта жүргізілетін жұмыс,
жеке жұмыс және білім алушылармен кері байланыстан тұрады. Мұғалім
әріптестерімен бастауыш сыныпт
а оқыту бойынша желілік кәсіби қауымдастық
шеңберінде, коучинг және менторинг процестерінде кәсіби ынтымақтастық
орнату қабілеттерін жетілдіруі қажет.
Қолданыстағы оқу бағдарламаларымен салыстырғанда жаңартылған білім
мазмұны бағдарламаларының оқыту мақсат
тарына табысты қол жеткізудегі
түрлі әдістер, технологиялар мен стратегияларды қолдану жөнінде мұғалім
үшін ұсыныстар берілген «Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық
тәсілдері» бөлімі қосылған.
Мысалы:
стратегиялар: өздігінен басқарылатын, экспериме
нттік, сыни,
коммуникативтік, мәнмәтіндік;
технологиялар: шағын топтардағы (командадағы) жұмыс, кейс
стади
(нақты жағдаяттар талдауы), рөлдік және іскерлік ойындар, модульдік оқыту.
әдістер: проблемалық оқыту, жеке оқыту, пәнаралық байланыс, тәжірибе
негі
зінде оқыту, жобалау әдісі.
Мұғалім педагогикалық міндеттерді шешу және оқытуда стереотиптерді
жоюға, өзінің тұлғалық және кәсіби қасиеттерін жетілдіруге ұмтылуы тиіс. Ол
үшін он
лайн және оф
лайн режимдерінде әріптестерімен белсенді қарым
қатынас және тә
жірибе алмасу, талқылау және ынтымақтастық орнатуда, ортақ
проблемалар мен инновацияларды енгізуде мұғалімдердің кәсіби желілік
қауымдастығын пайдалану ұсынылады.
Бағалау жүйесі
Қазақстандық жалпы білім беретін мектептер үшін жаңа критериалды
бағалау жүйе
сі білім алушыны дамыту, оның оқуға қызығушылығы мен
мотивациясын арттыруға бағытталады. Әрбір оқушы мен оның ата
анасына
бағалаудың түсінікті, айқын және өлшемді критерилерін орнатқан жағдайда
оған қол жеткізуге болады.
Критериалды бағалау жүйесінің мазм
ұны бағалау стандарттарымен,
процестерімен, құралдарымен және нәтижелерімен анықталады сондай
ақ
бірқатар нормативтік және әдістемелік
нұсқаулық құжаттармен реттеледі.
Критериалды бағалау ережелерінде
ҚР МЖМБС
2015 сәйкес бастауыш білім
беру бағдарламалары
апробациядан өтетін және енгізілетін, Қазақстан
Республикасы білім беру ұйымдарының бастауыш сыныптарындағы
білім
алушылардың оқудағы жетістіктерін бағалауды ұйымдастыру мен өткізу тәртібі
анықталады. Құжатта формативті және жиынтық бағалау тәртібін ұйымд
астыру
мен өткізу; тоқсан ішіндегі жиынтық бағалауды модерациялау тәртібі;
тоқсандық және жылдық бағаларды қою тәртібі; білім алушылар портфолиосын
жүргізу бойынша ұсыныстар реттеледі.
Жалпы білім беретін мектептердің бастауыш сынып мұғалімдері үшін
крите
риалды бағалау бойынша нұсқаулық
жаңартылған білім мазмұнын енгізу
шеңберінде білім алушылардың оқудағы жетістіктерін бағалау бойынша
мұғалімдердің қызметіне өзгеріс енгізудің теориялық және практикалық
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
негіздерін анықтайды. Көрсетілген ұсыныстар бағалау т
әртібінің сапасын,
олардың белгіленген стандарттарға және әрбір оқушыны оқыту сұранысына
сәйкестігін бағалауды қамтамасыз етеді.
Критериалды бағалауды енгізу бойынша аймақтық және мектептің
үйлестірушілері үшін нұсқаулық
педагогикалық өлшемдер саласында б
ілім
беру саясатын дамытудың көрінісі, мектеп, облыс және аймақ деңгейінде оны
іске асыру бойынша негізгі қағидалары мен тәсілдерін көрсететін құжат болып
табылады. Нұсқаулықта бағалау процесін ұйымдастыру бойынша қызметтің
өзекті бағыттары және үйлестіруш
ілер үшін көмекке практикалық ұсыныстар
берілген.
Әр қалалық/аудандық білім басқармалары/бөлімінде және мектепте
критериалды бағалау жүйесін енгізу процесін үйлестіретін жауапты адамдар
тағайындалатын болады. Аймақтық үйлестірушілер аудандық/қалалық білім
бөлімдері әдіскерлерінің, мектептің үйлестірушілерң жалпы білім беретін
мектептердің директорлары орынбасарларының қатарынан анықталады.
Үйлестірушілердің басты ролі бағалау жүйесінің сапасын жалпы басқару,
мектептерге формативті және жиынтық бағалауға ба
йланысты процестер мен
тәртіптерді іске асыру және бағалау тәртібіне әдістемелік қолдауды қамтамасыз
етуден тұрады.
Формативті бағалауға арналған тапсырмалар жинағы оқу
бағдарламасының барлық мақсаттары бойынша формативті бағалау жүргізуге
арналған дескр
ипторларымен тапсырмалар үлгілерінен тұрады.
Тапсырмалар ұсыныс түрінде болып, білім алушылардың сұраныстары мен
мүмкіндіктерін ескере отырып бейімделуі мүмкін.
Жиынтық бағалау бойынша әдістемелік ұсыныстар
бөлімдер/ортақ
тақырыптар және тоқсандар үшін жи
ынтық бағалауды ұйымдастыру мен
өткізудің тәсілдерін көрсетеді. Құжат бөлімдер/ортақ тақырыпты жиынтық
бағалауға арналған тапсырмалар әзірлемелері бойынша ұсыныстардан; /ортақ
тақырыпты дескрипторлармен және баллдармен жинақтап бағалауға арналған
тапсырмал
ар үлгілерінен; тапсырмалар әзірлеуге және рәсімді өткізуге
арналған тоқсандық жиынтық бағалаудың ерекшеліктерінен; сызбалармен балл
қоюдың тоқсандық жиынтық бағалауға арналған тапсырмалар үлгілерінен
тұрады.
Критериалды бағалаудың құрылымы
Білім алушыны
ң оқу жылындағы үлгерімі және оқудағы жетістіктері
туралы деректерді жинау үшін бағалаудың екі түрі: формативті бағалау және
жиынтық бағалау іске асырылады. Жиынтық бағалау, өз кезегінде, бөлім/ортақ
тақырыпты, тоқсанды және орта білім деңгейін жиынтық бағ
алау рәсімінен
тұрады.

��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы












сурет
Критериалды бағалауд
ың құрылымы
Бағалау тәсілдері пәннің мазмұнына және критериалды бағалау түріне
байланысты ерекшеленуі мүмкін.
Формативті бағалау
оқыту процесінің ажырамас бөлігі болы
п табылады
және мұғаліммен тоқсан бойы үнемі жүргізіліп отырады. Формативті бағалау
балл және баға қойылмастан, білім алушылар мен мұғалім арасында үздіксіз
байланысты қамтамасыз етеді. Формативті бағалауда білім алушы қателесу
және оны түзетуге болады. Бұ
л білім алушының мүмкіндігін анықтау,
қиындықтарды айқындау, анағұрлым жақсы нәтижелерге қол жеткізу, оқу
процесін дер кезінде түзетуде көмектесуге мүмкіндік береді.
Формативті бағалау оқудағы жетістіктердің өсуіне және дамуына тікелей
ықпал ететін және мұ
ғалім мен білім алушылар арасында кері байланысты
қамтамасыз ететін процесс.
Формативті бағалау оқытудың ажырамас бөлігі болуы тиіс, ол қосымша
жаттығулар немесе тест ретінде қарастырылмауы қажет. Оқыту мақсаттары мен
оқу бағдарламасының әрбір бөлімі бойын
ша күтілетін нәтижелер формативті
Критериалды бағалау
Формативті бағалау
fZeff_g�
a^dka�'ldae_^��[ZZeZm�`%g_�[Zee�
hxkua�hm�^_jkg�mZulug^Z�
la_lm]_�ffdg^d�[_j_^�`%g_�
fZef�f_g�hmru�ZjZkug^Zu�d_j�
[ZceZguklu�Z
flZfZkua�_l_^�
Сумативті бағалау
оқу
бағдарламаларының өтпелі
тақырыптары/бөлімдері аяқталғаннан
кейін өткізіледі, белгілі бір оқу
кезеңіндегі (тоқсан, триместр, оқу
жылы, деңгейі орта білім беру)
қойылған балл және бағалау
Өтпелі тақырып/бөлім
үшін
сумативті бағалау
Әр тоқсанда 2
3 рет
мұғаліммен жүргізіледі
Тоқсан үшін сумативті
бағалау
Әр тоқсанның аяқталуы
бойынша мұғаліммен
жүргізіледі
Білім бері деңгейі үшін
сумативті бағалау
Бастауыш, негізгі және
жоғары мектептерден соң
(ҰТО) сыртқы ұйым
мен
жүргізіледі
Әр тоқсанның қорытындсы бойынша
баға
Оқу жылының
қорытындсы
бойынша баға
Аттестақа кіретін
қорытынды баға
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
бағалау практикасының мазмұнын анықтайды.
Мұғалім формативті бағалау процесінде оқу бағдарламасының барлық
оқыту мақсаттарын қамтуы қажет. Мұғалімге көмекке оқыту мақсаттары
бойынша бағалау критерилерінен, дескрипторлары
мен тапсырмалар
үлгілерінен тұратын формативті бағалауға арналған тапсырмалар жинағы
дайындалды.
Мұғалім білім алушылардың жеке ерекшеліктері және оқыту мәнмәтінін
ескере отырып тапсырмаларды дайындайды немесе таңдайды. Әрбір
тапсырмаға дескрипторлар аны
қталады. Бағалауда мұғалімнің шешімі шынайы
болатындай тапсырмалардың дескрипторлары анық және нақты болуы тиіс.
Сондай
ақ, дескрипторлар білім алушы тапсырманы орындаудың қай кезеңінде
қиналғанын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл білім алушылар мен ата
анал
арға
сындарлы кері байланыс жасауына ықпал етеді.
Жиынтық бағалау
1 сыныпта мұғалімдерге, білім алушыларға және ата
аналарға білім алушылардың оқу бағдарламаларының 3
тоқсандардағы
бөлімдер/ортақ тақырыптарды аяқтағаннан кейінгі балл және бағалар қой
ылған
жетістіктері туралы ақпарат беру үшін жүргізіледі (3
кесте).
кесте
сынып, бастауыш білім беру оқу бағдарламасына
сәйкес
суммативті бағалаудың ре
сімдеу саны
Пәндер
Суммативті бағалаудың рәсәмделуі
тоқса
ндағы
СБ
саны
1��
g��
ІІ
қсан
дағы
СБ
саны
11��
g��
ІІІ
тоқсан
дағы
СБ
саны
111��
g��
тоқсанда
ғы СБ
саны
үшін.
Обучение
грамоте
апта
Сауаташу
Қазақ тілі
(Т2)
2*
Орыс тілі
(Т2)
Ағылшын ті
Математика
3
Жаратылыстану
Дүниетану
2
Көркем еңбек
2
Музыка
Дене шынықтыру
Тексерілетін сөйлеу қызметінің әрбір түрі үшін балдарды қою
Белгілеу
процесінде білім алушылардың оқу бағдарламасына сәйкес білімі
мен дағдыларын көрсететін дәлелдер жинау іске асырылады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Мұғалім жиынтық бағалау нәтижелері бойынша балл/деңгей/бағалар
туралы шешімді бағалау критериіне сәйкес қабылдайды. Бұл жағдайда балл
ю дескрипторлары мен сызбалары әр білім алушыға қатысты шынайы шешім
қабылдауға мүмкіндік береді. Формативті бағалаудан, алынған ақпарат оқыту
процесін жоспарлау, түзету және талдау жасау үшін қолданылуы мүмкін.
Мұғалімге бөлім/ортақ тақырыптар үшін жиын
тық бағалаудың
нәтижелеріне талдау жүргізу ұсынылады. Бұл талдау білім алушылардың
оқудағы жетістіктерінің деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.
Тапсырмалар әртүрлі болуы мүмкін: диктанттар, мазмұндама, эссе,
тесттер, зертханалық жұмыстар, бақылау жұмыстар
ы, жобалар және т.б.
Паралел сыныптар үшін тоқсандық жиынтық бағалау бірдей жағдайда
өткізіледі. Тоқсандық жиынтық бағалауды қайта орындауға (көшіріп жазу) жол
берілмейді.
Тоқсандық жиынтық бағалау жүргізілген уақытта дәлелді себептермен
(ауру, жақын туысқ
анының қазасы, конференция, олимпиада, ғылыми және
спорттық жарыстарға қатысу және т.б.) болмаған білім алушыға мектепке
келген күннен екі апта аралығында оны өтуіне рұқсат етіледі, бұл кезде
жиынтық бағалау тапсырмаларының қосымша нұсқалары қолданылады.
Баға қою механизмі
Бөлім/ортақ тақырыптар мен тоқсандық жиынтық бағалау
қорытындыларының нәтижелерін тіркеу электрондық журналға белгіленеді.
Баллдар мен бағаларды есептеу электрондық журналда автоматты түрде іске
асады.
Бастауыш сыныптарда тоқсандық бағ
аларды қою:
1 сыныпта 1 жарты жылдықта жиынтық бағалау жүргізілмейді. Тоқсандық
бағалар тек 3
тоқсандарда қойылады.
Тоқсандық бағалар бөлім/ортақ тақырыптар мен тоқсандық жиынтық
бағалау нәтижелерінен жиналады.
Тоқсандық бағаларды қоюда бөлім/ортақ тақы
рыптар мен тоқсандық
жиынтық бағалау нәтижелері белгілі бір пайыздық қатынаста қолданылады.
Тоқсандық бағаларды қоюда бөлім/ортақ тақырыптар мен тоқсандық
жиынтық бағалаумен байланысы пән бойынша оқу бағдарламасына сәйкес
меңгерілген оқу материалының көлем
і мен бөлім/ортақ тақырыптардың
жиынтық бағалауы санына байланысты анықталады.
Жиынтық бағалау бойынша әдістемелік ұсыныстарда барлық рәсімдердің
саны мен байланысы көрсетілген. Бұл кезде бөлім/ортақ тақырыптарды
жиынтық бағалау рәсіміне 50%, тоқсандық жи
ынтық бағалауға
тоқсандық
бағаның жалпы жиынтығының 50% бөлінеді.
Журнал жүргізу
Бөлім/ортақ тақырыптар мен тоқсандық жиынтық бағалау қорытындылары
білім алушылардың нәтижелерін тіркеудің электрондық журналына қойылады.
Дәстүрлі қағаз журналда мұғалім о
қушылардың сабаққа қатысуын
белгілейді және пәннің тақырыпшасын жазады.
Бастауыш мектептің 1 сыныбына арналған оқу пәндері мазмұнының
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
әдістемелік ерекшеліктері:
сыныпта ҚР МЖМБС
2015 сәйкес дайындалған үлгілік оқу
жоспарларында «Тіл және әдебиет», «Матем
атика және информатика»,
«Жаратылыстану», «Адам және қоғам», «Технология және өнер», «Дене
шынықтыру» білім беру салалары бойынша оқу пәндерін оқыту енгізілген.
«Тіл және әдебиет» білім беру саласы
«Сауат ашу», «Қазақ тілі (Т2)»,
«Орыс тілі (Т2)», «Ағылшын
тілі» пәндерін қамтиды.
Сауат ашу
«Сауат ашу» пәнінің маңыздылығы оқушыларда сөйлесім әрекетінің төрт
түрін дамыту қажеттілігімен анықталады (тыңдалым, айтылым, оқылым және
жазылым). Пәнді оқытуда оқылым және жазылым дағдыларын дамыту жұмысы
кіріктіріле
жүргізіледі.
Сауат ашу процесінде үш кезеңді көрсетуге болады: әлiппеге дейiнгi,
әліппе, әліппеден кейінгі. Сауат ашудың әліппе кезеңі бірінші тоқсанда
басталып, үшінші тоқсанда аяқталады. Әліппеден кейінгі кезең 4
тоқсаннан
басталады.
Дыбыс және әріппен
таныстыруға бөлінетін сағат санын білім
алушылардың оқу материалын, оқыту мақсаттарын меңгеру мен әр кезеңнің
тапсырмаларын орындау деңгейіне байланысты мұғалім өзі реттеуі мүмкін.
Оқу жылының соңында оқу жылдамдығының нормасы: минутына 25 сөз
және белгі;
бірінші жартыжылдықта оқу техникасы тексерілмейді.
сыныптар үшін жазба жұмыстарының нормасы
Бірінші жартыжылдықтың соңында: айтылуы мен жазылуы бірдей сөздерді
5 сөз), сөйлемдерді (2
3 сөзден тұратын) жазу; баспа әріптермен берілген
мәтінді (10
15 с
өзден артық емес) көшіру жұмыстарын орындай алуы тиіс.
Екінші жартыжылдықтың соңында:
1) күрделі, айтылуы мен жазылуы
әртүрлі сөздерді, құрамында дауыстылар, ұяң, үнді және қатаң дауыссыздар,
йотты дауыстылар кездесетін сөздерді тыңдау арқылы жазу (8
10
сөз);
2) сөйлемдерді (3
4 сөзден тұратын), шағын мәтіндерді (10
15 сөз және белгі)
тыңдау арқылы жазу; 3) сұрақтарға жауап жазу арқылы мәтіннің мазмұнын
жеткізу (15
20 сөз және белгі); белгілі бір тақырыпқа сөйлемдер құрастыру
және жазу (2
4 сөйлем) жұмы
старын орындай алуы керек.
«Сауат ашу» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 6 сағат,
оқу жылына 198 сағатты құрайды.
Қазақ тілі (оқыту қазақ тілді емес сыныптар үшін)
«Қазақ тілі» пәнін оқыту процесі тыңдалым, оқылым, жазылым, айтылым
әрекетте
рі арқылы ұйымдастырылады. Оқу процесінде жүйелі жүргізілетін
сөздік жұмысы, әңгіме оқу, мәтінмен жұмыс жасау, өлеңдер жаттау,
жағдаяттық тапсырмалар орындау, постерлермен жұмыс істеу, сахналық
қойылым дайындау белсенді әдістерді қолдану барысында оқушылар
дың сөздік
қоры жетілдіріледі. Бастауыш сыныптардағы қазақ тілі пәнін оқытуда
оқушылардың жас ерекшеліктері мен қоршаған ортаны қабылдауға қатысты
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
психологиялық жай
күйі ескеріледі.
Бастауыш мектептегі «Қазақ тілі» пәні бойынша оқушылардың білім, білік
дағ
дыларына қойылатын талаптар «Шет тілін меңгерудің жалпы еуропалық
құзыреті» (CEFR) деңгейлерін (А1, А2) негізге алып айқындалған және әр
деңгейдің соңында күтілетін нәтижелер берілген.
Пәннің маңыздылығы қазақ тілінің мемлекеттік тіл мәртебесімен және
ойды
түсінікті жеткізуді мақсат тұтатын коммуникативтік бағытымен
дәйектеледі. Өзге тілде білім алатын бастауыш сынып оқушысын қазақ тілін
сөйлесім әрекеті арқылы мәдениетаралық қатысым құралы ретінде меңгертуді
көздейді. Қазақ тілін оқыту Қазақстан Республика
сының қоғамдық
әлеуметтік,
ұлттық, т.б. ерекшеліктерін ескере келе, тілді үйретудің тиімді әдіснамасын
жетілдірудің жолын айқындады. Тілді меңгерту бойынша өркениетті елдердің
тәжірибесі мен отандық озық дәстүрлер үйлестіріліп, тілдерді оқытудың жаңа
бағыт
тары белгіленді.
сыныптарда қарапайым деңгейдің 4 игерімін меңгерту талап етіледі:
1) 1
сыныптардағы қарапайым деңгей
А1 2 игерімді қамтиды:
бастапқы жеңіл игерім А1
сынып;
бастапқы орта игерім А1.1
сынып.
Пән бойынша оқу жүктемесінің
көлемі аптасына 2 сағат, оқу жылында
66 сағатты құрайды.
Орыс тілі (оқыту орыс тілді емес сыныптар үшін)
Особенностью
в обучении первому, второму и третьему языкам является
введение единого речетематического режима, позволяющего расширить
словарный запа
с, отрабатывать коммуникативные навыки в рамках
интегрированной речевой тематики.
По окончании начальной школы ученики
должны владеть языком на элементарном уровне А1, А2 (начальный уровень)
согласно системе уровней «Общеевропейской рамки владения языками
(CEFR). Важность предмета «Русский язык» в образовательной программе
определена статусом русского языка как средства межнационального общения
в Республике Казахстан, его значимостью в создании полиязычного
пространства.
Система целей обучения определяет
содержание предметов и выстроена
из пяти разделов:
«Слушание»
, «Говорение», «Чтение», «Письмо», «Языковые
нормы».
Объем учебной нагрузки по предмету составляет 2 часа в неделю,
учебном году
66 часов.
Ағылшын тілі
«Ағылшын тілі» пәні оқушыда өз халқыны
ң мәдениеттері мен рухани
құндылықтарының диалогы, ұлттық біртектілік, азаматтық, мораль және тілдік
мінез
құлық нормалары туралы түсінік қалыптастыруға ықпал етеді.
Шет тілін оқытудағы бастауыш білім деңгейі қарапайым деңгейді
меңгеруге бағдарланған және
тілді меңгерудің Жалпыеуропалық
құзыреттіліктеріне (CEFR) сәйкес А1 қатысты болады (түрткілеу деңгейі
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Breakthrough).
Табиғи тілдік орта болмаған жағдайда ағылшын тілін меңгеруді табиғи
жағдайларға жақындату мақсатында келесі дидактикалық қағидаларды
сшылыққа алу маңызды: оқу материалын азайту, коммуникативтік және
функционалдық, кешендік, тәрбиелеп оқыту, белсенділік, көрнекілік,
материалды жағдаятты
тақырыптық ұйымдастыру, жүйелілік және бірізділік,
меңгерудегі орнықтылық, қолжетімділік (шамаға лайық
тылық, дараландыру
және сараландыру.
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 2 сағат, оқу жылында
66 сағатты құрайды.
«Математика және информатика» білім беру саласы
«Математика»
пәнін қамтиды.
Математика
Математика
пәні бастауыш білім деңгейінде «
Математика» білім
саласындағы кіріктірілген пән.
Оны игеру 1
000 000
ға дейінгі натурал сандар
және нөл санының арифметикасы, негізгі шамалар, алгебра мен геометрия
элементтерін негізгі орта мектеп деңгейінде білімді жалғастырудан тұрады.
сыныпта 0 саны
нан 20 санына дейінгі сандармен; 10
ға дейінгі сандарды
қосу мен азайту арифметикалық амалдарымен; «ондық», «жүз» сандарымен
таныстыру басталады; 2
сыныпта қарастырылатын 100
ге дейінгі сандарды
игеруге дайындық жүргізіледі.
кесте
сыныпта «Математи
ка» пәні бойынша жүргізілетін бақылау
жұмыстарының түрлері және саны
Сынып
Жұмыс түрлері
тоқсан
тоқсан
тоқсан
тоқсан
1 сынып
Бақылау жұмысы
Өзіндік жұмыс
Барлығы
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 4 сағ
ат, оқу жылында
132 сағатты құрайды.
«Жаратылыстану» білім беру саласы
«Жаратылыстану» пәнін қамтиды.
Жаратылыстану
«Жаратылыстану» оқу пәні «Адам
Табиғат» жүйесі шеңберінде
қарапайым ғылыми білім деңгейін қамтамасыз етеді. Ол «Биология», «Физика»
және
«Химия» дербес пәндерін білім берудің келесі деңгейлерінде оқытудағы
кіріспе курс болып табылады, сондай
ақ білімнің кез келген саласы үшін
маңызды болып табылатын зерттеу дағдыларының негізін қалайды.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 1 сағат
, оқу жылында
33 сағатты құрайды.
«Адам және қоғам» білім беру саласы
«Дүниетану», «Өзін
өзі тану»
пәндерін қамтиды.
Дүниетану
«Дүниетану» пәнінің мазмұны осы пән қоғамдық
гуманитарлық
ғылымдарының кіріспе курсы болып табылатындай өзгертілген. Ол Қазақст
ан
халқының әлеуметтік, моральдық, шығармашылық және коммуникативтік
жақтарының жалпы бейнесін көрсетеді, оқушыларда ең алдымен өзі, үйі және
отбасы туралы сұрақтар негізінде қоршаған әлем туралы түсініктерін дамытуға
ықпал етеді.
Пән бойынша оқу жүктеме
сінің көлемі аптасына 1 сағат, оқу жылында
33 сағатты құрайды.
Өзін
өзі тану
Бастауыш сыныпқа арналған өзін
өзі тану бағдарламасы білім берудің
құндылықты мәнін күшейте отырып адамның сүю, өзіне сену, жақсылық жасау,
қайырымдылық көрсету, өзіне және өзгел
ерге қамқорлық жасау, позитивті
ойлау, адамгершілік таңдау жасау, дәстүрлерді бағалау және еселеу,
қалыптастыру, өзіне жауапкершілік алу, өз бетінше кемелдену қабілеттерін
ашуға бағытталған.
Бағдарлама мазмұны өзін тану, өз қылықтарын салыстыру, талдау,
ардың этикалық мазмұнын көру мен бағалауын көздейді.
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 1 сағат, оқу жылында
33 сағатты құрайды.
Технология және өнер» білім беру саласы
«Музыка», «Көркем еңбек»
пәндерін қамтиды.
Музыка
Бастауыш мектептегі «Му
зыка» пәні мазмұнының ерекшелігі болып
табылады: қазақ музыкалық фольклорының, дәстүрлі, классикалық және қазіргі
музыканың ең озық үлгілерін; музыкалық сауаттылық негіздерін; тәжірибелік
дағдыларды іске асыруда музыкалық материалды (композиторлар, халықты
және классикалық музыкалық аспаптар, музыкалық жанрлар мен стильдер
туралы мәліметтер); АКТ қолдана отырып, музыка тыңдау, ән айту, музыкалық
аспаптарда ойнау, суырып салуға арналған музыкалық
шығармашылық
тапсырмаларды қамту; музыканы өнердің басқа да т
үрлерімен және пәнаралық
салалармен пәнаралық кіріктіру. Оқу бағдарламасының бөлімдері мен
бөлімшелерін құру логикасы музыкалық шығарманы ұғыну мен түсіну
(музыканы тыңдау және қабылдау, тыңдаған музыканы талдау және сезіну)
негізі ретінде ақпаратты қабылд
ауға негізделген. 6
7 жастағы балалар өз пікірін
айтуға, оқыту мазмұны бойынша сұрақтар қоюға, оларға жауап табуға үйренуі
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
тиіс.
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 1 сағат, оқу жылында
33 сағатты құрайды.
Көркем еңбек
Бастауыш сыныптардағы жаң
артылған оқу бағдарламасының ерекшелігі
«Бейнелеу өнері» және «Еңбекке баулу» оқу пәндерін біріктіретін «Көркем
еңбек» кіріктірілген пәнін енгізу болып табылады. Ол кеңістіктік және көру
елестерін, қиялы мен байқағыштығын түрлі шығармашылық қызметте көркем
технологиялық білім, білік және дағдыларды қалыптастыруға бағытталған.
Түрлі материалдармен жұмыс оқушыларда технологиялық пікір
қалыптастыруға, көркем
эстетикалық талғам, шығармашылық қабілет, жады,
кеңістіктік қиял, фантазия, қол моторикасын дамытуға,
көз мөлшерін
жетілдіруге ықпал етеді.
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 1 сағат, оқу жылында
33 сағатты құрайды.
Дене
шынықтыру
білім беру саласы
«Дене шынықтыру» пәнін
қамтиды.
Дене шынықтыру
Бағдарламаның мақсаты оқушыларды дене шынықтыр
у негіздерімен,
таныстыру, атап айтқанда, спорттық
арнайы қозғалыс дағдылары мен
физикалық қабілеттер алуымен қатар, олардың физикалық денсаулығын
дамытуға ықпал ету болып табылады.
Дене шынықтыру мұғалімі денсаулығына байланысты арнайы
медициналық топқа
жатқызылған оқушылармен сабақ ұйымдастыру үшін дене
жаттығуларының өсіп келе жатқан организмге тигізетін ықпалы мәселелері
бойынша жеткілікті дайындығы болуы тиіс. Дене шынықтыру мұғалімдері
оқушы организмінің анатомиялық
физиологиялық ерекшеліктеріне (жет
ілуіне)
сәйкес өздерінің педагогикалық тәсілдерін бақылауы және өзгертуі тиіс.
Оқушылар сырқатының ауырлығына және сипатына байланысты арнайы
медициналық топқа жатқызылған оқушыларды қозғалыс жаттығуларын
тағайындауда анағұрлым сараланған тәсілдеме қолдан
у мақсатында А және Б
топшаларына бөлу ұсынылады:
А топшасы
денсаулық жағдайында қайтымды сипаттағы ауытқуы бар,
түрлі сырқаттармен әлсіреген оқушылар;
Б топшасы
ағзалары мен жүйелерінің қызметінде ауыр, қайтымсыз
өзгерістер бар оқушылар (жүрек
тамыр
, зәр шығару жүйелерінің, бауырдың
органикалық зақымданулары; көз түбінің өзгеруімен жоғарғы деңгейдегі көз
кемшілігін түзетуінің бұзылуы).
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 3 сағат, оқу жылында
99 сағатты құрайды.
3.2
Қолданыстағы
білім мазмұ
ны бойынша
сыныптарда пәндерді
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
оқыту ерекшеліктері
Біздің республикамызда 2016
2017 оқу жылында 1
сынып оқушылары
жаңартылған білім мазмұнына көшеді.
4 сынып оқушылары қолданыстағы
ББ МЖМ
2012 мазмұны бойынша
оқуды жалғастырады.
Бастауыш сынып мұ
ғалімдерінің
негізгі міндеті оқу, шығармашылық,
көркемдік, еңбек, спорт қызметінде дербестікті қалыптастыру, алға қойған
мақсаты бар, еңбексүйгіш, салауатты өмір сүруге ұмтылатын, өз жұмысын
жоспарлай алатын және өздігінен білім ала алатын, негізгі мектепт
е оқуға
(білім алуға) дайын оқушыны тәрбиелеу.
сынып оқушыларын оқытуда білім беру процесіне оқытудың белсенді
түрлерін: дәлелдерді құру, жалпы сыныптық, топтық, жұптық жұмыстарды
ұйымдастыру, диалог әдісі, бір сабақ аясында әртүрлі тапсырмаларды
қолдан
уды енгізуге ерекше назар аудару қажет. Әсіресе оқу, жазу, математика
мен жаратылыстану пәндерінен функционалдық сауаттылықты қалыптастыруға
ерекше назар аудару қажет, өйткені 4
сынып оқушылары бастауыш сыныпты
аяқтаған соң, 5
сыныпта жаңартылған бағдарл
ама бойынша оқитын болады.
Ең маңызды міндеттердің бірі
оқушының сабақтағы жұмысы мұғалімнің
жұмысынан басым болуы қажет. Бұл міндетті шешуде оқуға уәжі жоғары және
оқуда қиындықтары бар балалар үшін сабаққа тапсырмаларды дайындауда
оқытудың қосымша рес
урстарын тарту, оқыту түрлерінің көптүрлілігі және
бақылау мен өзіндік бақылау түрлері көмектеседі. Сын тұрғысынан ойлау
стратегиясын қолдану әр оқушының жұмыс істеуіне мүмкіндік береді,
осылайша оқытудың тиімділігін арттырады.
Үй
тапсырмасы
бастауыш сынып
оқушыларына демалыс күндері және
демалыс уақытына берілмейді.
тапсырмасының көлемі сыныпта орындалған жұмыстың 30%
нан
аспауы қажет. Күрделі қиындықтағы ерекше белгімен (*) белгіленген
тапсырмалар үйге берілмейді. Әр пән бойынша үй тапсырмасы көлемі б
ойынша
қатаң түрде реттелген және басқа пәндер бойынша тапсырмалармен үйлесуі
қажет
Барлық оқыту және бақылау жұмыстары түрлерін орындау үшін
оқушыларда жеке дәптерлері болуы қажет (пән бойынша оқушылар
дәптерлерінің саны 4
қосымшадан қараңыз).
Бастауы
ш білім беру мазмұны жеті білім беру саласын құрайды: «Тіл және
әдебиет», «Математика», «Жаратылыстану», «Адам және қоғам», «Өнер»,
«Технология», «Дене шынықтыру».
«ТІЛ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТ» БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ
Қазақ
тілі (оқыту қазақ тілді сыныптар үшін)
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
азақ
тілі» пәні
бастауыш сынып оқушыларын алғашқы тілдік білім
негіздерімен қаруландыратын, тіл арқылы қарым
қатынас жасау қызметінің
барлық дағдысын (
тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым
) меңгертетін және
олардың ақыл
ойын дамытатын пән.
Пәнді оқыту ерекшелі
гі
грамматикалық материалдар жүйелi
шоғырлы
ұстанымға негiзделiп, кешендi сипатта берілді. Пән мазмұны «Тіл және
сөйлеу», «Дыбыс және әріп», «Мәтін», «Сөйлем», «Сөз және оның мағынасы»,
«Сөз құрамы», «Сөз таптары» бөлімдерінен тұрады. Тілдік саладағы бар
лық
тоғыз сөз табы мен олардың белгілері таныстырылады.
«Қазақ тілі» пәні 2
сыныптарда аптасына 4 сағаттан оқытылып, жылдық
жүктемесі 136 (116 + 20) сағатты құрайды.
Пәнді оқытудың басты ерекшелігінің бірі
оқушылардың сауаттылығын
арттыру және тілін
дамыту мақсатында жазба жұмыстарын жүргізіп отыру.
Қазақ тілі пәні бойынша оқушылардың жетістіктерінің деңгейін бағалау
жазбаша жұмыс түрлерінде жүргізіледі: диктант; грамматикалық тапсырмалар;
бақылау мақсатымен көшіру; мазмұндама; шығарма; тест тапсырма
лары.
Диктантты ұйымдастыру және өткізу
Диктант үшін ұсынылатын мәтіндер орфографиялық тұрғыдан таныс, яғни
өткен сабақ материалдары негізінде алынады.
Егер мәтін құрамында өтілмеген емле, тыныс белгілері немесе айтылуы
мен жазылуы қиын сөздер кездессе, ол
ар түсіндіріліп, тақтаға жазылады;
диктанттың қай түрі болмасын, мұғалім мәтінді орфоэпия заңына
сүйеніп, кідіріс (пауза) жасап, толық оқиды;
мәтінді жазбас бұрын оқушыларға оны бар ынта
зейінімен тыңдап,
мазмұны бойынша жазуды қадағалап отыру тапсырылады;
оқылған дыбыс, буын, сөз және сөйлемнің мән
мағынасын түсініп, іштей
қайталап, қалай жазылатынын еске түсірген соң барып жазуға кіріскен жөн;
жазу барысында 6
8 сөзден құралған сөйлемдер қайталанады.
Оқушылардың грамматикалық талдау білімдерін сынау мақса
тында
алынған бақылау жұмыстарда 2
3 грамматикалық талдау тапсырмалары
болады.
2, 3, 4
сыныптарда мұндай бақылау жұмыстары 35
40 минут өткізіледі (4
кесте).
кесте
Диктант мәтінің көлемі
Сыныптар
Тоқсандар
сөздер саны
сынып
сынып
сынып
Бағаның төмендеуіне әсер ететін қателер мен кемшіліктердің саралануы:
Қателер
сөздердің жазылу ережесін бұзуды қоса алғанда күрделі қателер кеткен
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
жағдайда, орын ауыстыру, алм
астыру, сөздерде артық әріптердің кездесуі;
емле ережесі бойынша қате жазылған сөздер;
мәтіндегі тыныс белгілерінің сөйлемнің соңында болмауы және бас әріп
сөйлемнің басында жазылмауы;
орфографиялық ережелер бойынша жіберілген қателер; екі бірдей қате
әртү
рлі сөзде кездесуі екі қате болып саналады (қайы
ның сы
ыпты
бірдей әріптен жіберілген қате үш рет қайталанса, екі қатеге
есептелінеді, екі рет жіберілсе, бір қатеге есептелінеді;
мәтін мазмұны (мазмұндамада) тақырыптан алшақтаған, ойды жүйелі
жеткізуде
кемшіліктер; мазмұндама жазуда шығарма мазмұнын өзгертетін,
авторлық мәтіннен айтарлықтай ауытқулар бар;
әр бөлім арасында байланыс жоқ, сөздік қоры жұтаң,
баяндаудың негізгі
бөлімінің болмауы, автор мәтінінде көрсетілген маңызды оқиғалардың түсіп
қалуы;
сөздердің мағынасына сәйкес қолданылмауы (мазмұндамада).
Диктантта бір қате болып саналады: екі түзету; екі пунктуациялық қате;
қатенің бір сөзде қайталануы; екі өрескел емес қате.
Өрескел емес қателер:
сөзде бір әріптің қайталануы; сөздің қате
тасымалда
нуы; сөйлемде бір сөздің екі рет қайталанып жазылуы; жазылуы
аяқталмаған сөз;
Кемшіліктер:
сөйлем соңында тыныс белгісінің қойылмауы, келесі сөйлем
бас әріптен жазылған жағдайда; азат жолдың болмауы;
Диктантта қате деп саналмайды:
диктант үшін ұсынылатын
мәтіндер
орфографиялық тұрғыдан таныс болмаған жағдайда, яғни жіберілген қателер
өткен сабақ материалдарында қарастырылмаған жағдайда; ерекше жағдайда бір
сөзді екінші сөзбен мағынасын өзгертпей ауыстыру.
«5» бағасы, егер оқушы барлық тапсырмалар қатесіз о
рындаса,
түсініктерді, анықтамаларды, ережелерді саналы түрде меңгеруін анықтаса
және өз бетінше жұмыс орындау барысында білімдерін қолданған кезде
қойылады;
«4» бағасы, егер оқушы ережелер мен анықтамаларды саналы түрде
меңгерсе; сөз, сөйлем талдау барысы
нда білімдерін қолдана білсе, кемінде
тапсырмалардың 3/4 бөлігін дұрыс орындаса (1
2 қате жіберілсе) қойылады.
«3» бағасы, егер оқушы оқылған тақырыптардың белгілі бір бөліктерін
меңгерген, тапсырмалардың жартысынан артығын дұрыс орындаған жағдайда
5 қа
те жіберілсе) қойылады.
«2» бағасы, оқушының оқу материалын нашар білетіні анықталса, көптеген
грамматикалық тапсырмаларды орындай алмаса (5
тен артық қате жіберілсе)
қойылады.
Мазмұндаманы, шығарманы ұйымдастыру және өткізу
4 сыныптарда оқушылардың өз
ойын жазба тілде тиянақты түрде жеткізу
білігін тексеру мақсатында мазмұндама, шығарма жазуға үйрететін жұмыс
жүргізіледі. Осы жұмыстарға 1 сағаттан кем емес уақыт бөлу ұсынылады.
Оқыту сипатындағы шығармашылық жұмыс жүргізудің кезеңділігі
шамамен
5 күнде бір рет.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Мазмұндама тақырыптарының көлемі диктант мәтіндерінің көлеміне
қарағанда шамамен 15
20 сөзге артық болуы тиіс.
Шығарма жұмыстарын бағалау мөлшері
Шығарма тақырыбын таңдауда оның өмірмен байланыстылығын, балалар
тәжірибесі мен қызығушылығын
а жақындығын, мазмұнының қол жетімділігін,
мәтін құрылысы және оның тілдік безендірілуінің күштілігін ескеру қажет.
cыныптарда мазмұндама, шығарма жазуға үйрету деп қарастырылады
да, 1 ғана баға қойылады.
сыныпта мазмұндама мен шығармалар үшін 2 бағ
а бір тор көзге
қойылады: 1 баға
мазмұны үшін, 1 баға сауаттылығы үшін (5/5, 5/4 сияқты)
«5» деген баға
автордың мәтінін (мазмұндама) жүйелі әрі дұрыс
баяндалған; тақырып ашылған, сөздік қоры бай, сөз қолданысы дұрыс; сөздік
қолданыста 1
2 түзету жібер
ілсе қойылады.
«4» деген баға
жұмыста автор мәтіні (мазмұндама) дұрыс, барынша
толық берілген, мәтін мазмұны ашылған (шығарма), бірақ ойды баяндау
бірізділігі шамалы ауытқыған, аздаған (1
2) фактілік және сөз қателері, сондай
ақ 1
2 емле қате, 1
2 түзету
жағдайда қойылады.
«3» деген баға
мәтін мазмұнынан ауытқушылықтар жіберілген
(мазмұндама), тақырыптан алшақтаған, негізінен дұрыс қолданғанымен ой
жүйелі жеткізілген, 2
3 сөйлем құрылысында кейбір кемшіліктер бар. Сөздік
қоры аз, сөз қолданыста қателер
бар. Мәтінді құруда және ойды жүйелі
жеткізуде 3
6 қате және 1
2 түзету болғанда қойылады;
«2» деген баға
қорытынды мазмұндама мен шығармалар мазмұнынан көп
алшақ, қателері көп, ой жүйесі сақталмаған, әр бөлім арасында байланыс жоқ.
Сөздік қоры жұтаң. Ж
азба жұмысында мәтін құру мен мазмұнында 6
дан көп
қате және 3
5 түзету болған жағдайда қойылады.
Бастауыш сыныптардағы мазмұндамалар және шығармалар үйретушілік
сипатта болатынын ескере отырып, қанағаттанарлықсыз баға тек қорытынды
мазмұндамалар жазғанда
ғана қойылады.
Үйрету
мақсатындағы мазмұндама мен шығарма сыныпта мұғалімнің
басшылығымен орындалады. Оқушыларға (2
4 сыныптар) мазмұндама жазғызу
оқулық мәтіні және таныс емес мәтіндер негізінде кезектестіріп жүргізілуі
керек.
Сөздік диктанттар ағамдағы т
ексеру жұмысы және бақылау (тоқсанына 1
рет) ретінде өткізіледі. Сөздік диктантардың мазмұнын жазылуы ережемен
реттелмейтін сөздерден құралады.
Сөздік диктантқа берілетін сөздер саны:
сыныпта
8 сөз.
сыныпта
10 сөз.
сыныпта
12 сөз.
Сөздік диктантты бағалау мөлшері:
«5»
қатесі жоқ;
«4»
1 қате, 1 түзету жіберілсе;
«3»
2 қате бар, 1 түзету жіберілсе;
«2»
5 қате жіберілсе.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
кесте
Қорыт
ынды бақылау жұмыстарының түрлері
Жұмыс түрлері
ыныптар
жарты
жылдық
II
жарты
жылдық
жарты
жылдық
II
жарты
жылдық
жарты
жылдық
II
жарты
жылдық
Мәтінді көшіру
Бақылау мазмұндама
Бақылау шығарма
өздік
диктант
тар
кесте
Қорытынды бақылау жұмыстарының саны (грамматикалық
тапсырмамен диктанттар)
Тоқсан
сынып
сынып
сынып
Барлығы
Тақырып
Бақылау
Тақырып
Бақылау
Тақырып
Бақылау
Тақырып
Бақылау
Жыл
Тест тапсырмаларын бағалау
Тексеруді тест тапсырмаларының барлығы бойынша, сондай
ақ жеке
бөлімдер бойынша өткізуге болады. Оқушы 75%
дан артық дұрыс жауап берсе,
оның жеткілікті базалық да
йындығы бар деп саналады.
Оқушыларды тапсырманы орындауға алдын ала дайындау қажет. Ол үшін
алдындағы сабақтардың бірінің соңындағы 10
15 минутты бөлу керек. Тесттегі
тапсырмаларға ұқсас 1
2 тапсырманы тақтаға жазып қою және оларды
оқушылармен бірге орында
у ұсынылады.
кесте
Тест тапсырмаларын бағалау нормасы
Базалық деңгей
17 бал
дан азырақ
22 балл
26 балл
30 балл
бағасы
«2»
бағасы
«3»
бағасы
«4»
бағасы
«5»
Грамматикалық тапсырма
«5» бағасы, барлық та
псырмалар қатесіз орындалса қойылады.
«4» бағасы, егер оқушы кемінде тапсырмалардың 3/4 бөлігін дұрыс
орындаса қойылады.
«3» бағасы, егер оқушы тапсырмалардың 1/2 бөлігінен артығын дұрыс
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
орындаса қойылады;
«2» бағасы, егер оқушы кемінде
тапсырмалардың 1/
2 бөлігін дұрыс
орындаса қойылады.
Мәтінді көшіріп жазудан (оқулықтан, тақтадан және т.б.) тұратын
оқушылардың жазбаша ағымдық және қорытынды тексеру жұмыстарын
бағалауда келесі нормалар қолданылады (8
кесте):
кесте
Мәтінді көшірудің бағалау нормал
ары
сыныптар
Тоқсандар
сынып
сынып
сынып
кесте
Жіберілген қателер саны
Бағалар
сынып
сынып
сынып
«5»
Қате жоқ. Графикалық сипаттағы бір
кемшілік
те жоқ
Қате жоқ
«4»
2 қате, 1
түзету
қате, 1
түзету
қате, 1
түзету
«3»
3 қате, 1
түзету
2 қате, 1
түзету
2 қате, 1
түзету
«2»
3 қате, 1
2 түзету
3 қате, 1
2 түзету
қате, 1
2 түзету
Әдебиеттік
оқу
«Әдебиеттік оқу» пәні
бастауыш сын
ып оқушыларының ауызша және
жазбаша тілін дамытуды, яғни сөздік қорын байытуды, байланыстыра және
грамматикалық тұрғыдан жүйелі сөйлеуге үйретуді, сөйлеу мәдениетін
қалыптастыруды көздейді. Ұлттық тәрбие, рухани
мәдени құндылықтар, ана
тілі және қазақ халқ
ының салт
дәстүрі негізінде сусындаған жеке тұлғаны
қалыптастыруға ықпал етеді. Адамның ішкі рухани жан дүниесі байлығын
ашуға, адамгершілікке тәрбиелеуге, тілі мен қиялын дамытуға мүмкіндік
береді.
«Әдебиеттік оқу» пәнін
оқыту ерекшелігі
пән
мазмұны
ба
лалар әдебиеті
уызекі, жазба) үлгілерін, жазушылар өмірбаяны мен шығармашылығы туралы
қысқаша мәліметтерді, ғылыми
танымдық шығармаларды оқытып үйретеді,
мақала, естелік, өмірбаян туралы түсінік қалыптастырады, әдеби
теориялық
білімдерді игертеді, моноло
г, диалог құруға дағдыландырады.
сыныптарда маусымдық
тақырыптық ұстаным басшылыққа
алынатыны себепті маусымдық материалдардың дер кезінде оқылуы, мәтіндегі
оқиғалардың оқушының көз алдында өтіп жатуы тиістігі ескеріліп, оқу күз
айында басталатынына ор
ай «Білім керек бәріне», қыс мезгілінің материалдары
«Қыста талай қызық бар», көктем, жаз айлары келбеттері «Туған өлке
табиғатын қастерлейік» деген атаулармен берілді.
Бастауыш сынып оқушысының дайындық деңгейіне келесі талаптар
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
қойылады
сыныпта кө
лемі 150
200 сөзден тұратын мәтін мазмұнын толық,
қысқаша және жоспар бойынша таңдау мен әңгімелеу; халық ауыз әдебиет
үлгілерін және 2
3 өтірік өлеңді, 10
15 мақал
мәтел мен жұмбақ, жаңылтпашты
жатқа айту; 2
3 өлеңді жатқа айту, 25
30 сөзден тұратын мазмұ
ндама мен
шығарма жазу;
сыныпта көлемі 200
250 сөзден тұратын мәтін мазмұнын толық,
қысқаша және жоспар бойынша таңдау және әңгімелеу; халық ауыз әдебиет
үлгілерін және 3
4 өтірік өлеңді, 4
5 өлеңді жатқа айту; 15
20 мақал
мәтел мен
жұмбақ, жаңылтпашты
жатқа айту; 30
35 сөзден тұратын мазмұндама мен
шығарма жазу;
сыныпта көркем шығармадан алған әсерін 8
10 сөйлеммен жазбаша
түрде орындау; 40
45 сөзден тұратын мазмұндама мен шығарма жазу.
«Әдебиеттік оқу» пәні
сыныптарда аптасына 4 сағаттан оқ
ытылып,
оқу жылы бойынша әр сыныпта 136 сағатты құрайды.
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі:
4 сыныптарда
аптасына 4 сағат, оқу жылында 136 сағат.
кесте
Қорытынды жұмыстар саны
Тоқсан
2 сынып
3 сынып
4 сынып
Барлығы
Тексеру
Бақылау
Тексеру
ақылау
Тексеру
Бақылау
Тексеру
Бақылау
жыл
Бағаның төмендеуіне әсер ететін қате мен кемшіліктердің
классификациясы
Қателер:
қате оқу (әріптерді ауыстыру, сөзд
ерді, әріптерді тастап кету,
сөздерді, буындарды, әріптерді қосып оқу); екпінді дұрыс қоймау; мәтіннің
бәрін мағыналық кідіріссіз оқу, дауыстап оқығанда сөздің айтылуын ырғагы
мен анықтығын бұзу; қойылған оқу уақытында оқылған мәтіннің жалпы
мағынасын түсі
нбеу; мәтін мазмұнына сай сұрақтарға жауап бере алмау,
оқылғаннан негізгі ойды көрсете алмау, оқылған мәтіннен негізгі мазмұнды
түсінуді білдіретен мәтіндегі сөз және сойлемді таба алмау, мазмұнын айтуда
шығарма оқиғасының бірізділігін бұзу; дайындалған мә
тіннен жатқа айтудан
берік емес білім; бірсарынды оқу, мәнерлеп оқи алмауы.
Кемшіліктер
: дауыстап оқуда мағыналық кідіріс, ырғақ пен сөздердің
айтылу анықтығының бұзылуы; орнатылғаннан біршама жоғары уақытта
оқылған мәтінді түсінуі; шығарманың негізгі ойын
тұжырымдаудағы дәлсіздік;
мәнерлеп оқуды мақсатты қолдана алмауы, кейіпкер мінезін көрсетудегі
мәнерлеудің жеткіліксіздігі.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Бағалау нормасы
сынып
«5» деген баға, оқыған мәтіннің мазмұнын түсінетін, дыбыстарды, сөздерді
дұрыс анық айтатын, сөздегі әріп
тер мен буындар орналасуының
ауыстырмайтын, буындап оқып сөзді толық оқуға біртіндеп көшетін; 2
жартыжылдықта күрделі сөздерді толық оқитын; сөйлем соңында қойылатын
тыныс белгілерге сәйкес сөздегі екпінді, дауыс ырғағын қоя білетін, мұғалімнің
сұрағына дұ
рыс жауап бере алатын және мәтіннің мазмұнын қысқаша айтып
бере алатын; тақпақтың мәтінін жатқа білетін және оны мәнерлеп оқитын
оқушыға қойылады.
«4» деген баға оқыған мәтіннің мазмұнын түсінетін; буындап оқитын және
жеке сөздерді толық оқитын; сөйлемнің
соңында дауыс ырғағын сақтауда,
оқуда сөзде 1
2 қате жіберетін; мәтіннің мазмұнын дұрыс жеткізіп, мұғалімнің
сұрағына дұрыс жауап қайтаратын, бірақ тілі анық емес, оны өзі немесе
мұғалімнің аздаған көмегімен түзейтін; өлеңді жатқа білетін, оқуда бірлі
жары
қате жіберетін және оларды өзі түзететін оқушыға қойылады.
«3» деген баға оқыған мәтіннің мазмұнын тек мұғалімнің көмегімен
меңгеретін; оқуда әріп пен буындарды тастап кету, ауыстыруда 3
5 қате
жіберетін; сөйлемдер мен сөздерде кідірісті сақтамай оқитын;
мұғалімнің
көмегімен мәтіннің мазмұнын айтып, тілдік қателерді тек мұғалімнің көмегімен
түзететін, өлеңді жатқа біледі бірақ анық айтпайтын оқушыға қойылады.
«2» деген баға оқыған мәтіннің мазмұнын түсінбейтін; мұғалімнің сұрағы
бойынша мәтінді айта алмай
тын; жатқа оқу барысында бірізділікті бұзатын,
оқылған мәтінді толық жеткізе алмайтын оқушыға қойылады.
сынып
Оқушыға «5» деген баға егер ол оқыған мәтіннің мазмұнын түсінген;
мәтінді мәнерлеп оқуда дауыс ырғағын сақтаған; өздігінен мәтіндерді
бөліктерге
бөле алған; бастысын бөліп көрсететін, оқытылған мазмұнды
жеткізе алатын, тілін грамматикалық дұрыс қоя білетін, контекстегі сөз
мағынасын түсінетін, өздігінен мәтіннен бейне үшін автормен қолданылған
әрекеттігі тұлға мен табиғатты сипаттауды сөз бен сөйл
емді таба алатын, өлеңді
жатқа айтатын және мәнерлеп оқыған жағдайда қойылады,
Оқушыға «4» деген баға мәтінді саналы түрде мәнерлеп оқыған; оқуда
және кішігірім қажет оқиғаларды табуда 1
2 өрескел емес қателер болған;
оқығаннан негізгі мәнін дұрыс түсінген
, бірақ анық жеткізе алмайтын, тақпақты
жатқа білген, оны мәнерлеп оқитын, бірақ шамалы қателер жіберген
(қайталаулар, ұзақ кідіріс және тағы басқа) жағдайда қойылады.
Оқушыға «3» деген баға оқыған мәтіннің мазмұнын дәйекті түрде
жеткізген, негізгі ойды кө
рсетіп, мұғалімнің көмегімен жетелеуші сұрақтар
арқылы мәтінді бөліктерге бөле алған, мазмұндау барысында мәтіннің
мазмұнын сақтамай қателесіп, оны мұғалімнің көмегімен түзеткен; мәтінді
жатқа айтатын, бірақ оны толық білмейтін, тақпақ мәтінін бірсарынды о
қитын
жағдайда қойылады.
Оқушыға «2» деген баға сөздерді толық оқыған; 6 және одан да көп қате
жіберген; негізгі ойды көрсете алмайтын және қосымша сұрақтар арқылы
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
мәтінді бөліктерге бөле алмайтын; тақпақ мәтінін жатқа толық білмейтін
сөздерді нақты айтпай
тын жағдайда қойылады.
сынып
Оқушыға «5» деген баға егер ол жылдам, түсінікті оқыған; әдеби сөздерді
дұрыс оқудың барлық нормаларын орындаған, ойын дауыс ырғағы арқылы
жеткізіп, толық, қысқаша және өзінің қалауымен айтып беретін; өздігінен
қарапайым жос
парларды құратын, оқыған мәтіннің негізгі ойын анықтайтын,
белгілі тақырыпқа сай (табиғат, оқиға, кейіпкерлер туралы) әңгіме құрастыра
алатын жағдайда қойылады.
Оқушыға «4» деген баға мәтінді жылдам әрі мәнерлі оқыған, оқуда 1
2 қате
жіберген, мәтінге сай
жоспар құрастыра алған, мәтін мазмұнын толық айтқан;
өздігінен мәтіннің негізгі ойын анықтай алған, мәтінді мәнерлеп жатқа айтқан,
бірақ шамалы қателер жіберілген жағдайда қойылады.
Оқушыға «3» деген баға саналы түрде және бірсарыңды оқыған,
жеткіліксіз мә
нерлеп оқитын, оқуда 3
тен 5
ке дейін қате жіберілген; мәтін
мазмұнын толық және қысқаша жеткізетін, мұғалімнің жетелеуші сұрақтары
арқылы жоспар құрастыра алатын, мәтінді жатқа айту барысында жіберілген
қателерді мұғалімнің көмегімен түзететін жағдайда қо
йылады.
Оқушыға «2» деген баға жеке сөздерді толық оқыған, көп мөлшерде
сөздерді және буындарды ауыстырып, тастап кету қателіктерін жіберген, мәтін
мазмұнын жетік меңгермеген, сөздерді толық оқи алмаған, 6 және одан да көп
қате жіберген (2
жартыжылдықта),
мәтіннің мазмұнын тікелей, қысқаша және
өз қалауынша айта алмайтын, мұғалімнің жетелеуші сұрақтары арқылы
өздігімен жоспар құрастыра алмайтын, жатқа айту барысында мәтінді толық
жеткізе алмаған жағдайда қойылады.
кесте
Оқу жылдамдығының нормасы
Сынып
тар
сынып
сынып
сынып
1 тоқсан
2 тоқсан
3 тоқсан
4 тоқсан
Үй жұмысын бағалауда алдын ала дайындықсыз оқумен
салыстырғандағыдан жоғары талаптар қойылады.
Оқу үшін баға оқуш
ының ауызша жауабы мен өз бетімен оқуы негізінде
қойылады. Бағаға оқу көлемі: 2
сыныпта оқулықтың 1/4 беті; 3
сыныпта
1/3
беті; 4
сыныпта
1/4 беті болуы керек.
Оқушының қорытынды оқу дағдысын тексеру жылына үш рет жүргізіледі;
І және ІІ жартыжылдықтың
соңында қорытынды бақылау жұмысы алынады.
Орыс тілі (оқыту орыс тілді емес сыныптар үшін)
Роль русского языка в школьной системе образования определяется в
целом его основной функцией как языка межнационального общения в
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
многонациональном государстве.
ели обучения русско
го
язык
формирование и развитие элементарной
русской речи на ограниченном лексико
грамматическом материале;
взаимосвязанное обучение видам речевой деятельности (аудированию,
говорению, чтению, письму);
практическое усвоение элементов
уровней
русского языка (фонетики, графики, орфоэпии, лексики, грамматики,
словообразования, орфографии, пунктуации);
воспитание средствами русского
языка коммуникативной, нравственной и эстетической культуры.
Задачи учебного предмета:
научить учащихся с
троить простейшие типовые предложения, широко
употребляемые в живой русской речи, обогатить словарный запас учащихся (в
пределах лексико
грамматического минимума);
научить распространять простейшие типовые предложения за счёт ранее
усвоенных слов и словос
очетаний по законам синтаксического строя русского
языка;
у учащихся элементарные навыки активного пользования
синтаксическими конструкциями для выражения собственных мыслей, чувств и
наблюдений в рамках тематики для чтения и развития речи;
совершенствов
ать навыки чтения и письма, полученные на уроках
родного языка; дифференцировать звуки и буквы в системе гласных и
согласных с учётом различий в фонетических системах родного и русского
языков.
Содержание предмета
состоит из трех блоков: речевой деятельно
сти,
языкового материала и текстов для чтения и развития речи, охватывающих
сферы общения: учебную, социально
бытовую, социально
культурную,
игровую. Так как текст выступает как единица обучения и развития речи, для
отбора рекомендуются адаптированные текс
ты из произведений детских
писателей прозаического характера, стихотворения, а также произведения
малого жанра (пословицы, поговорки, загадки), сказки.
При отборе содержания обучения русскому языку как второму следует
учитывать сферу речевой деятельности
младших школьников, уровневые
минимумы (лексический, грамматический, тематико
ситуативный, фонетико
орфоэпический и др.) для начального этапа обучения, явления транспозиции и
интерференции.
Ведущими компонентами при отборе языкового материала являются
сло
варь (список слов для активного усвоения) и тематика для чтения и развития
речи.
На начальном этапе обучения русскому языку как второму учащиеся
должны усвоить 1000 лексических единиц (в каждом классе примерно
450
500 слов).
Особенности предмета русског
о языка.
Содержание предмета
состоит из
трех блоков: речевой деятельности, языкового материала и текстов для чтения и
развития речи, охватывающих учебную, социально
бытовую, социально
культурную, игровую сферы общения. Так как текст выступает как единица
бучения и развития речи, для отбора рекомендуются адаптированные тексты
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
из произведений детских писателей прозаического характера, стихотворения, а
также произведения малого жанра (пословицы, поговорки, загадки, сказки).
При отборе содержания обучения рус
скому языку следует учитывать
сферу речевой деятельности младших школьников, уровневые минимумы
(лексический, грамматический, тематико
ситуативный, фонетико
орфоэпический и др.) для начального этапа обучения, явления транспозиции и
интерференции.
Ведущими
компонентами при отборе языкового материала являются
словарь (список слов для активного усвоения) и тематика для чтения и развития
речи.
На начальном этапе обучения русскому языку учащиеся должны усвоить
1000 лексических единиц (в каждом классе примерно
450
500 слов).
В содержание
предмета
внесены следующие коррективы:
дается подробное пояснение к структуре речевых моделей
(синтаксических конструкций на основе единого грамматического минимума).
внесены дополнительные лексические единицы, список слов
для
активного усвоения на основе учёта как речевой деятельности, так и единого
лексического минимума по русскому языку для начального этапа обучения
русскому языку как второму.
В тематику для чтения и развития речи учащихся внесены новые темы
это «День
за днём», «Ключ к счастью
в труде» и другие.
Материал фонетики дан с учётом дифференц
ации звуков и букв,
представляющих трудность для младших школьников казахской школы.
В соответствии с действующим базисным учебным планом общее
количество часов расп
ределено конкретно по разделам.
усский язык вводится с 3
го класса, то для итогового контроля после 4
го
класса разработаны требования к владению речевыми умениями и навыками
(аудирование, говорение, чтение, письмо), а также к усвоению языковых знаний
элементарные сведения по фонетике, грамматике, лексике и синтаксису).
На основе текстового материала выявляются знания о символике РК и
этнокультуроведческ
ие
материал
Учащиеся 3
го класса должны понимать прослушенное сообщение, речь
учителя, звукозапис
ь продолжительностью звучания 1
2 минуты; составлять
высказывание из 2
4 предложений; сознательно, плавно читать вслух
небольшие тексты, соблюдая паузы, словесные ударения; учить наизусть
небольшие стихотворения; задавать друг другу вопросы, отвечать на
ставленные вопросы; пересказывать прочитанный текст; писать по образцу и
под диктовку слова и предложения, написание которых не расходятся с
произношением.
В 3 классе в письменной форме проводятся следующие виды контрольных
работ: контрольное списывание
в первом полугодии 2 раза в четверть и 1 раз в
третьей четверти, контрольный словарный диктант, контрольный диктант (без
грамматического задания в общеобразовательных школах и с грамматическим
заданием в лицеях и гимназиях) 1 раз в третьей четверти и 2 ра
за в четвёртой
четверти.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Учащиеся 4
го класса должны уметь
выделять основную мысль и
структурные элементы текста, пересказывать прочитанное;
составлять
связное
монологическое высказывание из 3
х предложений,
составлять рассказ
описание, рассказ
повество
вание;
писать под диктовку небольшие тексты из 30
40 слов
изложение из 5
6 предложений;
зрительные, зрительно
слуховые,
словарные, картинные диктанты
ст
роить диалог; выразительно читать текст
;
знать
наизусть не менее трёх стихотворений в четверти
В 4
классе в письменной форме проводятся следующие виды контрольных
работ: контрольный словарный диктант, контрольный диктант (без
грамматического задания в общеобразовательных школах и с грамматическим
заданием в лицеях и гимназиях) 1 раз в четверть, изложе
ние во втором
полугодии 1 раз в четверть.
Итоговый контроль осуществляется в конце четверти и учебного года.
Русский язык в школах с нерусским языком обучения в 3
4 классах,
изучается по 2 часа в неделю, общее количество часов в году составляет 68
ч.
т (ағылшын) тілі
Бастауыш сыныптарда
шет тілінің оқыту мақсаты
оқушыларға
қарапайым коммуникативтік құзыреттілігін тыңдалым,айтылым, оқылым,
жазылым дағдылары арқылы оқыту және қалыптастыру.
Қарапайым қоммуникативтік құзыреттілік деп төменгі сынып
оқушы
сының күнделікті жағдайдағы шектеулі ортада және қарым
қатынас
саласында сол меңгерілетін шетел тілін иеленушілермен ауызша және жазбаша
түрде тұлғааралық және мәдениаралық қарым
қатынасын іске асырудағы
төменгі сынып оқушысына тән қабілеті мен дайындығы р
етінде түсіндіріледі
Бастауыш сыныптарға арналған шетел тілін оқыту курсы қарапайым
деңгейін меңгеруге бағытталған және А1
(ауызекі қолданыс деңгейі
Breakthrough
) тілді меңгерудің жалпыеуропалық деңгейіне сәйкес келеді.
Үлгілік оқу жоспарына сәйкес б
астауыш мектепте «Шет тілі» пәнінің
оқу жүктемесінің көлемі:
4 сыныптарда
аптасына 1 сағат, оқу жылында
34 сағат.
Жаңа лексика көлемі:
сыныпта
100 сөз, оның ішінде белсенді лексика
40 сөз, пассивті
60
сөз, 3
сыныпта
120 сөз, оның ішінде белсен
ді лексика
50 сөз, пассивті
70
сөз, 4
сыныпта
130 сөз, оның ішінде белсенді лексика
60 сөз, пассивті
70 сөз.
сыныптарда есептік сандарды қолдану 13
тен 100
ге дейін, 3
сыныптарда
реттік және есептік сандарды қолдану, 4
сыныптарда реттік және есеп
тік
сандарды сөйлеуде қолдану.
Диалог көлемі: 2
3 сыныптарда
4 тілдесім, 4
сыныпта
5 тілдесім.
Оқу үшін мәтін көлемі:2
сынып
30 сөзден артық емес, 3
сынып
сөзден артық емес, 4
сынып
сөзден артық емес.
Жазу көлемі: 4
сыныпта 30
40 сөз
ге дейін.
сынып оқушысы 6
8 сөйлемнен тұратын мәтін құрастыру қажет. 3
сыныпта оқушылар 8
10 сөйлемнен тұратын мәтін, 4
сыныпта 10
12 сөйлем
құрайды.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Сабақта диалогтық сөйлеу дағдысын, жұптық және топтық жұмысты
дамыту мен бекіту қажет. 2
сынып оқушылар
ы меңгерілген тақырыптары
бойынша қарапайым сұрақтар қойып және оған жауап беруі қажет. 3
сыныптарда өлкетану бойынша қарапайым тапсырмаларды енгізу қажет.
Оқушыларда меңгерілген тақырыптар бойынша лексикалық сөздік қоры
болуы қажет: 2
сынып
10 сөз,
сынып
15 сөз, 4
сынып
20 сөз.
Шет тілін меңгерудегі ең маңыздысы тыңдалым болып табылады.
Тыңдалым элементтерін мүмкіндігінше сабаққа енгізу қажет:бұл әндерді,
тақпақтарды, шағын әңгімелерді тыңдау, мультфильмдерді көру, мұғалімнің
ауызша сөйл
еу тілі мен аудидисктерді тыңдау.
сыныптан бастап шетел сөздері мен оның айтылуына арналған сөздіктер
енгізіледі. Оқушыларда жаттығуларды орындау мен грамматика бойынша
тақырыптарға жұмыс дәптерлері болуы қажет.
«МАТЕМАТИКА» БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ
у пәні
ұлттық және жалпыазаматтық құндылықтар негізінде тұлғаның
интеллектуалды дамуының қажетті деңгейін қамтамасыз етуге бағытталған
математиканың базистік негізін сапалы игеруді қамтамасыз ету; көрнекі
бейнелі, логикалық және абстрактылы ойлауды қалыпта
стыру, негізгі орта
білім деңгейінде алгебра мен геометрияны игеруге практикалық негіз жасау деп
белгіленген.
Математика
сыныптағы
математика
пәні
бойынша
оқу
бағдарламасының
өзгеруіне
және
көбейту
мен
бөлудің
сыныпта
қарастырылуына
байланысты
сынып
қайталауға
берілген
сағаттар
саны
сағаттан
сағатқа
дейін
көбейтілді.
Осыған
қатысты
сыныптағы
алғашқы
сабақтың
мазмұны
толығымен
өзгертілді.
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі:
сыныпта
аптасына 4 сағат, оқу жылына 136сағат;
3, 4
сыныптар
да
аптасына 5 сағат, оқу жылына 170 сағат.
кесте
Жазба бақылау жұмыстарының саны (құрастырылған бақылау
жұмысы)
қсан
сынып
сынып
сынып
барлығы
Тақырып
Бақылау
Тақырып
Бақылау
Тақырып
Бақылау
Тақырып
Бақылау
жыл
Бақылау жұмысының күрделілігі қосымша тапсырмада анықталады, ол
барлық оқушыларға тапсырманың орындалуын ұсынады және тек қана «4»
немесе «5» деген баға қойылады; қатемен жұмы
с жазу барысында міндетті
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
түрде есептің шығару жолдарын талдау керек; шығу жұмысы үшін журналға
«2» бағасы қойылмайды.
кесте
Ауызша есеп және мате
мати
калық
диктант
тардың саны
Жұмыс түрі
сынып
сынып
сынып
I жарты
жылдық
II жарты
жылдық
жарты
жылдық
II жарты
жылдық
I жарты
жылдық
II жарты
жылдық
Ауызша есеп
Мате
мати
калық
диктант
Баға
лау
нормасы
Бағаның төмендеуіне әсер ететін қате мен кемшіліктердің
классификациясы
Қателер:
тапсырманы орындау негізінде немесе
оны орындау барысында
қолдануға жататын қажеттілігі бар
негізгі ұғымдардың анықтамасын,
ережелерін, алгоритмдерін білмеу және дұрыс қолдана алмау, амал, тәсілдерді
дұрыс таңдамау, тапсырма мақсаты есептеу білігі мен дағдысын тексеру
болғанда қате есептеу,
дұрыс жауап алуға әсер ететін математикалық
есептеулер, амал, тәсілдерді жіберіп алу, түсіндірме мәтіннің, тапсырма
жауабының, шама атауының орындалған амал мен алынған нәтижеге
сәйкессіздігі, орындалған шама мен геометриялық құрылымның берілген
параметр
ге сәйкессіздігі.
Кемшіліктер
мәліметтерді (таңбалар, сандар, белгілеу, шамалар)
дұрыс көшірмеу; математикалық ұғымдардың ,шамалардың қате жазылуы;
тапсырма жауабының болмауы немесе жауабында жіберілген қателер;
егерде 2
қатесі болса, ол 1 қатеге саналады
Өрескел қателер
мысалдар мен есептердегі есеп қателері, арифметикалық
амалдарды орындау тәртібін білмеудегі қате; есепті қате шығару
(амалдарды
орындамау, амалдарды дұрыс таңдамау, артық амалдар); есепті немесе
мысалды аяғына дейін шығармау; орындалмаға
н тапсырма.
Өрескел емес қателер
есептеудің тиімсіз тәсілдері
есепті шығаруда
амалға сұрақтың дұрыс қойылмауы; қате тұжырымдалған есеп жауабы;
мәліметтерді қате көшіру (сан, белгі); түрлендірулерді аяғына дейін жеткізбеу.
Математика бойынша жұмыста жібер
ілген грамматикалық қате үшін баға
төмендетілмейді. Лас безендірілген жұмыс, каллиграфия ережесін сақтамағаны
үшін 1 балл төмендетіледі, бірақ 3
тен төмен емес.
Жазбаша жұмыстарды бағалау
Мысалдардан құралған жұмыс:
«5»
қатесіз; «4»
1өрескел қате 1
өрескел емес қате; «3»
3 өрескел және 1
2 өрескел емес қате немесе 3 және
одан да көп өрескел емес қате; «2»
4 және одан да көп өрескел қате; «1»
барлық тапсырмалар қатемен орындалған жағдайда қойылады.
Шартты есептерден құралған жұмыс:
«5»
қатес
із; «4»
2 өрескел
емес қате; «3»
1 өрескел және 3
4 өрескел емес қате; «2»
2 және одан да көп
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
өрескел қате; «1»
барлық тапсырмалар орындалмаған жағдайда қойылады.
Құрама есептер:
«5»
қатесіз; «4»
1 өрескел және 1
2 өрескел емес қате,
бірақ ес
епте өрескел қателер болмауы қажет; «3»
3өрескел және 3
4 өрескел
емес қате, бірақ тапсырманың шығару жолдары дұрыс болуы қажет; «2»
өрескел қате; «1»
барлық тапсырмалар қатемен орындалған жағдайда
қойылады.
Қорытынды ауызша есептеу:
«5»
қатесі
з; «4»
2 қате; «3»
4 қате
болған жағдайда қойылады.
Жазба жұмысын бағалауда
есептеу дағдысын
тексергенде төмендегідей
баға қойылады: «5»
қатесіз; «4»
2 қате және 1
2 кемшілік ; «3»
4 қате
және 1
2 кемшілік; «2»
5 және одан да көп қате б
олған жағдайда қойылады.
Амалдардың орындалу ретін
анықтауда жазба жұмысын бағалау: қате
таңдалған амалдар тәртібі, арифметикалық амалдар дұрыс орындалмаса қате
болып саналады.
«5»
қатесіз; «4»
2 қате; «3»
3 қате; «2»
4және одан да көп қате
болға
н жағдайда қойылады.
Теңдеуді шешу
жазба жұмысын бағалау: шешудің қате жолы, амалдардың
дұрыс орындалмауы, сонымен қатар тексеру дұрыс орындалмаса қате болып
саналады
«5»
қатесіз; «4»
2 қате; «3»
3 қате; «2»
4және одан да көп қате
болған жағдайд
а қойылады.
Геометриялық материалдармен байланысты
жазба жұмыстарын бағалау:
егер оқушы геометриялық фигураны қате құрса, өлшем бірліктерін ескермеген
жағдайда, өлшем бірліктерін қате өрнектегенде, егер сызу құралдарын дұрыс
пайдалана алмағанда қате болып
саналады.
«5»
қатесіз; «4»
2 қате; «3»
3 қате; «2»
4және одан да көп қате
болған жағдайда қойылады.
Ауызша жұмыстарын бағалау
Оқушылардың ауызша жауабын бағалау көрсеткіші: жауаптың дұрыстығы,
негізділігі, дербестігі, толықтығы.
Қателер
: қойылға
н сұраққа қате жауап; қойылған сұраққа жауап бере
алмау немесе мұғалімнің көмегінсіз тапсырманы орындай алмау; тапсырманы
дұрыс орындаған жағдайда оны толық жеткізіп, түсіндіре алмау.
Кемшіліктер:
қойылған сұраққа толық әрі нақты жауап бермеу; дұрыс
жауап б
ерген жағдайда өздігінен толық дұрыс жеткізе алмау; тапсырманы баяу
орындау; математикалық ұғымдарды қате айту.
Оқушыға «5» деген баға меңгерген оқу білімін дұрыс және өздігінен
қолдана алған; есептеулерін дұрыс әрі жылдам қолданған; өздігінен
тапсырмалард
ы құрастырған (жоспар құрап, есептеп, есептің шығару жолдарын
түсіндіріп және есептің сұрағына нақты жауап беру); тәжірибелік жұмыстарды
дұрыс орындаған жағдайда қойылады.
Оқушыға «4» деген баға оның жауабында кемшіліктер болып, алайда «5»
деген бағаның та
лаптарына сай болған; есептеуде тиімді тәсілдерді
қолданбаған; осы кемшіліктерді оқушы мұғалімнің сілтемелерімен өздігінен
түзете алған жағдайда қойылады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Оқушыға «3» деген баға өтілген сұрақтардың жартысынан көбін
меңгерген, есепті шығару барысында қателе
р жіберген және сол қателерді
мұғалімнің көмегімен түзеткен жағдайда қойылады.
Оқушыға «2» деген баға оқу бағдарламасын меңгермеген кезде және
мұғалімнің көмегімен есепті шығара алмаған жағдайда қойылады.
Мұғалімнің оқушының күнделікті жұмысына жүргізген б
ақылау, ауызша
сұрақ, ағымдық және қорытынды бақылау жұмыстарының нәтижелері
қорытынды баға қоюына негіз болады. Алайда, соңғысына көп мән беріледі.

«ЖАРАТЫЛЫСТАНУ» БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ
Дүниетану
Оқу пәні қоршаған әлем тұтастығы туралы білім мен а
дамзаттың
табиғатпен қарым
қатынас жүйесі негізінде жалпыадами құндылықтарды
қалыптастыруға бағытталған.
«Дүниетану» пәнін меңгеруде бастауыш сынып оқушылары биология,
экология, география пәндерінің қарапайым ұғымдарымен танысады, олар:
Пән бойынша оқу ж
үктемесінің көлемі:
сыныптарда
аптасына 1
сағат, оқу жылында
34 сағат.
Оқушылардың білім, білік, дағдылары ауызша сұрақтар, бақылау, тест
жұмыстары, тәжірибелік жұмыстар мен диктанттардың нәтижелері бойынша
бағаланады.
Оқушыға «5» деген баға, егер
ол оқу материалын табиғаттағы
құбылыстарды бақылауларды ескеріп, жүйелі де логикалы түрде байланыстыра
отырып баяндаса (бағдарлама көлемінде), тәжірибелік жұмыстарды дұрыс
орындап және қойылған сұрақтарға толық жауап берген жағдайда қойылады.
Оқушыға «4» д
еген баға, егер оның жауабы «5» деген бағаның
талаптарына сай болғанда, дегенмен оқушы нақты материалды баяндауда,
кейбір практикалық жұмыстарда қолдануда жекелеген дәлсіздіктер жібергенде,
осы кемшіліктердің барлығын мұғалім көрсеткеннен кейін оқушы өзі
үзеткенде қойылады.
Оқушыға «3» деген баға, егер ол оқу материалының негізгі мазмұнын
меңгеріп, бірақ нақты қателер жіберсе, табиғаттағы құбылыстарды бақылау
нәтижелерін қолдана алмаса, бағдарламада қарастырылған табиғаттағы
құбылыстар мен нысандар арасынд
а байланыс орнатуда, практикалық
жұмыстарды орындауда қиналса, бірақ мұғалімнің көмегімен аталған
кемшіліктерін түзете алса қойылады.
Оқушыға «2» деген баға, егер оқу бағдарламасының көп бөлігін
меңгермесе, мұғалімнің көмегімен де тәжірибелік жұмыстарды ор
ындай алмаса
қойылады.
кесте
Қорытынды бақылау жұмысының саны
Тоқсан
сынып
сынып
сынып
Барлығы
Аралық
Бақылау
Аралық
Бақылау
Аралық
Бақылау
Аралық
Бақылау
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
жылды
Тест жұмысын бағалау
Тест орташа деңгейлі тапсырмалардан тұрады. Тексеру тестің барлығы
немесе жеке бөлімдері бойынша жүргізілуі мүмкін.
Қатені табу; жауабын таңдау; айтылған ойды жалғастыру немесе түзету
түріндегі тест тапсырмаларын
қолдану тиімді.
Жұмысты орындау үшін оқушыларды алдын ала дайындау қажет. Ол үшін
алдыңғы сабақтардың бірінің соңында 10
15 минут уақыт бөлу керек. Тақтада
тестке қосылған тапсырмаларға ұқсас 1
2 тапсырманы жазып, оны
оқушылармен бірге орындау ұсынылады.
кесте
Тест жұмысын бағалау
Базалық деңгей
ден төмен балл
22 балл
26 балл
30 балл
Баға «2»
Баға «3»
Баға «4»
Баға «5»

«АДАМ ЖӘНЕ ҚОҒАМ» БІЛІМ БЕ
РУ САЛАСЫ
Өзін
өзі тану
«Өзін
өзі тану» оқу пәнінің мақсаты: оқушылардың өз ішкі әлемін танып
білуіне мүмкіндік беру және өзімен, қоршаған ортамен үйлесімді қарым
қатынасын құруы болып табылады.
«Өзін
өзі тану» пәнінің базалық білім беру мазмұны төрт н
егізгі бөлімді
қамтиды:
Өзін
өзі тану бақыты
Адами қарым
қатынасқа үйренейік
Адам болам десеңіз
Әсемдік
әлемінде.
Оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:
сыныптарда
1 сағат, оқу жылында барлығы 34 сағатты құрайды.
Білім берудің барлық деңге
йлерінде 33
34 сабақтар «қорытынды қайталау»
ретінде көрсетілген, ол курс аяқталғаннан кейін өтілген материалды жалпылау
мен жүйелеуді білдіреді.
Қорытынды
қайталаудың сағаттарын оқушылардың портфолиосында
байқалатын шығармашылық қызметінің нәтижелерін кө
рсету мүмкіндігі
ретінде қарастыруға болады.
Портфолио
оқушылардың өзін
өзі тану процесіндегі жетістіктерін
бейнелейтін шығармашылық жұмыстарының жиынтығы. Шығармашылық
жұмыстар жеке, топтық және ұжымдық сипатта болуы мүмкін.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
«Өзін
өзі тану» пәні бойын
ша оқушылардың білімін бағалау оқушылардың
дайындық деңгейіне қойылатын Талаптар негізінде жүргізіледі. Бұл талаптар
оқушылардың танымдық қызметін дамыту мониторингінің, өмірде
жалпыадамзаттық құндылықтарға және қоғамға қызмет ету дағдыларына
ұмтылудың өлш
емшарты болып табылады.
Адамгершілік
рухани білім берудің ерекшеліктеріне сәйкес әрбір жарты
жылдықтың қорытындысы бойынша «сынақ» деген бағалау енгізіледі. Егер
білім алушы оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын Талаптардың
жалпы көлемінің кемінде 2/3
сәйкес келетін жетістіктерді көрсете алған
жағдайда «сынақ тапсырды» бағасы қойылады. Оқушыға «сынақ тапсырды»/
«сынақ тапсырмады» бағаларын қоюда оның пән бойынша шығармашылық
қызметін көрсететін портфолиосы назарға алынады. Портфолио сапасын
талдауда оқу
шының ұжымдық және топтық шығармашылықтағы белсенділігі,
сондай
ақ жеке шығармашылық қызметте проблеманы ұғыну тереңдігі, оның
ойының бағдарлығы, жалпыадамзаттық құндылықтар басымдығының мазмұны,
адамға және қоршаған әлемге сүйіспеншілік негізінде сабақта
қойылған
проблемаларды шешу жолдарын іздестіру басты назарда болады.
«ӨНЕР» БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ
Музыка
«Музыка» пәнінің мақсаты
оқушылардың музыкалық мәдениетін
тәрбиелеуге, азаматтық тұлғасын, көркемдік талғамы мен шығармашылық
қабілетін қалыптастыру
, алған білімдерін сабақта және өмірде пайдалана
білуіне негізделген.
Пәнді оқытуда «Қазақ халық музыкасы», «Музыкалық аспаптар»,
«Концертке және театрға саяхат», «Қазақстан
менің Отаным» сынды ең
негізгі тақырыптарға аса мән беріледі. Пән мазмұны тер
еңдей түсіп, музыкалық
құбылыстардың ауқымы кеңейеді.
Оқытудың әдістемелік жүйесі заманауи технологияларды пайдалануға
негізделген. 2
сыныпта сахналық ойындар оқушылардың білімін толықтыра
түсіп, коммуникативтік қызмет атқарады. «Мұғалім
оқушы» технолог
иясы
шынайы шығармашылық қарым
қатынас қалыптастырады. «Жетістік»
технологиясы окушылардың шағармашылық биігіне көтерілуіне көмектеседі.
Бастауыш сыныптарда саяхат
сабақ, концерт
сабақ, ой бөлісу сабағы,
репортаж
сабақ және т.б. әртүрлі сабақ түрлерін пайд
алану ұсынылады.
Музыка» пәні бойынша барлық сағат саны
сыныптарда
аптасына 1 сағаттан, жылына барлығы 34 сағат.
Музыка сабағында жұмысты бағалау
«5» бағасы
аталған үш критерилерге немесе алғашқы екеуіне сәйкес
болғанда қойылады: музыкаға қызығуш
ылық таныту, оған тікелей
эмоционалды жауабы, тыңдаған немесе орындалған шығарма туралы өз ойын
айту; іздену жағдайы барысында анықталған, оқушының белсенді жігері, және
музыканы қабылдау барысында ең алдымен бастапқы білімдерін қолдану білігі;
орындау дағ
дысының өсуі, бұл оқушының дайындық деңгейі мен сабақтағы
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
белсенділігін есепке ала отырып, бағаланады.
«4» бағасы
екі немесе бір критерилерге сәйкес болғанда;
«3» бағасы
берілген критерилерге сәйкес болмағанда;
«2» бағасын қоюға жол берілмейді, себебі
ол баланың қызығушылығын
және соған сәйкес сұлулық пен мейірімділікке деген қажеттілігін жояды.
Бейнелеу өнері
Пәнді оқыту эстетикалық сезімдерді, бейнелеу өнеріне қызығушылығын
тәрбиелеу; өнегелі тәжірибесін байыту, ізгілік пен зұлымдық туралы ойларын
амыту; адамгершілік сезімдерін тәрбиелеу, Қазақстан және басқа елдердегі
халықтардың мәдениетін құрметтеу; қиялын, кез келген іске шығармашылық
тұрғыдан қарау ниеті мен икемділігін, өнер мен қоршаған әлемді қабылдау
қабілетін, көркемдік қызметте бірлесіп ж
ұмыс
істеу шеберліктері мен
дағдыларын дамыту; халық шығармашылығына деген қызығушылығы мен
сүйіспеншілігін тәрбиелеу; аңғарымпаздығы мен көріп есте сақтау қабілетін
дамытуға бағытталған.
Бағдарламадағы оқу материалы көркемдік білімнің іскерлік сипаты мен
адамгершілік болмысын көрсететін блоктармен ұсынылған: «Көркемдік қызмет
түрлері», «Көркемдік сауат негіздері», «Қоршаған әлемді тану», «Көркем
шығармашылық қызмет мазмұны».
Барлық блоктар кешенді түрде жалпы көркемдік білім мен тәрбие
міндеттеріне бағытт
алған.
Пән бойынша
жүктемесінің көлемі:
сыныптарда
аптасына 1 сағаттан, жылына барлығы 34 сағатты
құрайды.
Бағалау нормалары:
«5» бағасы: оқушы сабақтың қойылған мақсатын толық орындай алады,
меңгерілген материалды дұрыс түсіндіреді және алған б
ілімін іс жүзінде
қолдана алады; сурет композициясын дұрыс шешеді, яғни бейненің барлық
компоненттерін өзара үйлесімді қиылыстырады, бейнені айрықша аңғарады
және жеткізе сипаттай алады.
«4» бағасы: оқушылар бағдарлама материалын толық меңгерді, бірақ
қосы
мша сипатта жеткіліксіз мазмұндайды; бейненің барлық компоненттерін
өзара үйлесімді қиылыстырады, бірақ бейнені нақты сипаттай алмайды.
«3» бағасы: оқушылар сабақтың қойылған мақсатын толық орындай
алмайды; меңгерілген материалды мазмұндауда дәлсіздік жібе
реді.
«2» бағасы: жауап беруде өрескел қателер жібереді; сабақтың қойылған
мақсатын орындай алмайды.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
«ТЕХНОЛОГИЯ» БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ
Еңбекке баулу
Оқу пәні бастапқы технологиялық білім, еңбек білігі мен дағдысын, іс
әрекетті жоспарлау және ұйымдастыру
тәсілдерін меңгерту; сенсорика, қол
саусақтарының ұсақ моторикасын, кеңістік қиялын, ақпарат түрлерінде
бағдарлау қабілеттерін дамыту; қоршаған әлем өзгерісіндегі адам еңбегінің рөлі
туралы білімді меңгерту; адам және адам еңбегіне құрметпен қарауға,
еңбе
ксүйгіштікке тәрбиелеуге бағытталған.
сынып оқулығында «Сым темірмен жұмыс», «Фольгамен әшекей
бұйымдар жасау», «Қошқар мүйіз оюының орындалу реті» тақырыптары
қарастырылмауына орай, мұғалім пәнді оқытуды жоспарлауда өзге
тақырыптармен оқу бағдарламасын
а сәйкес алмастыра алады.
«Еңбекке баулу» пәні бойынша оқу жүктемесі:
сыныптарда аптасына 2 сағаттан, жылына 68 сағатты құрайды
Бағалау нормалары:
Бағалар жалпы орындалған не жасалған бұйым, жеке технологиялық
операциялар; жұмыс жоспарын құра білу,
тәжірибе жасау, материалдардың
қасиетін анықтау, материалдар мен құралдарды дұрыс атау, олардың міндетін
анықтау, олармен қауіпсіз жұмыс ережесін атау білігі үшін қойылады.
Жалпы алғанда бұйымды орындау
«5» бағасы құралдармен қауіпсіз жұмыс ережесін сақтай
отырып, қатесіз
және мұқият жасалған бұйымға қойылады (қолданылатын материал бойынша
құралды таңдау, сонымен қатар, сабақ бойы жұмыс орнында тазалықты сақтау
білігі ескеріледі).
«4» бағасы осы талаптар есебінен қойылады, бірақ бұйым құрылымын
бұзбай түзет
уге жол беріледі.
«3» бағасы бұйым мұқият орындалмаған, бірақ құрылымы бұзылмаған
жағдайда қойылады.
Көрсеткен дербестігі мен шығармашылықпен орындалған жұмысқа бағаны
бір ұпай көтеріп қоюға болады немесе қосымша бағамен бағаланады.
Құрылымы бұзылған, өз м
ақсатына сай емес бұйым бағаланбайды, оны
түзетуге, қайта жасауға болады.
Тексеру жұмысы кезінде дайын бұйым үшін баға барлық оқушыларға
қойылады. (Тексеру жұмыстары әр тоқсан сайын және жыл соңында
жүргізіледі. Олар белгілі бір сабақтар санынан кейін жек
е операцияларды
меңгеруін тексеру немесе жұмыс түрлері бойынша қорытынды сабақ болуы
мүмкін).
Жеке технологиялық операциялар
«5» бағасы әртүрлі белгілеулердің, материалдарды пішудің нақтылығына,
бүгудің дұрыстығына, тегіс сырылуына; үлгіге немесе суретке
сәйкес
конструктор бөлшектерінен бұйымды орындау дәлдігіне; материалдарды,
құралдарды олардың мақсатына сәйкес, үнемді және тиімді пайдалануына;
жетекші сұрақтар бойынша жұмыс жоспарын құру ептілігіне (2
сынып); бұйым
құрылымына ұжымдық талдау жасағаннан с
оң жеке жұмыс жоспарын құруға
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
сынып); жоспар құру, бұйымға өздігімен талдау жасауына (4
сынып), іс
жүзінде бұйымды көрсету ептілігіне (2
сынып), түсіндірумен көрсету білігіне
сыныптар) қойылады.
«4» бағасы, егер оқушы белгілеу кезінде дәлсіздікті ж
іберсе (3мм дейін),
пішуде 1 мм дейін белгілеу жолынан ауытқыса, материалды үнемсіз қолданса;
жұмыс орнындағы тәртіпті мұғалімнің ескертуінен кейін сақтаса; жұмыс
жоспарын мұғалімнің жетелеуші сұрақтарынан кейін құрса (ІІ сынып),
мұғаліммен бірге (3
сынып)
, алдағы жұмыс жоспарын өздігімен 1 қатемен
құрса (4
сынып) қойылады.
«3» бағасы, егер оқушы белгілеу кезінде дәлсіздікті жіберсе: 3мм
ден 10
мм
ге дейін
сыныпта, 2мм
ден 5 мм
ге дейін
сыныпта, 5 мм
ге дейін
сыныпта; материалды үнемсіз қолданса
сынып); материал мен құралдарды
тиімсіз қолданса (3
сынып), жұмыс орнындағы тәртіпті мұғалімнің ескертуінен
кейін сақтаса; мұғалімнің жетелеуші сұрақтары бойынша жоспар құру кезінде 3
логикалық қате жіберсе (2
сынып), мұғаліммен бірге жұмыс жоспарын құ
ру
кезінде 3 логикалық қате жіберсе (3
сынып), бұйымды жасаудың жұмыс
жоспарын өздігімен құруда 2 логикалық қате жіберсе (4
сынып) қойылады.
Оқушылардың білімі мен біліктерін әділ бағалау үшін әр баланың
бағдарлама материалын меңгеруін есепке алу қажет. Ег
ер мұғалім сұрау мен
бақылауды жоспарлаған жағдайда баға әділ болуы мүмкін. Сабақтың
жоспарында бақылайтын 3
4 оқушының тегін жазады, олардың сабақ бойы
жұмыс орнында тәртіпті қалай сақтайтынын бақылайды, 3
4 оқушының
материал бойынша нақты бөлшектерін нақ
ты белгілей алу ептігін бақылайды,
келесі 3
4 оқушының желіммен мұқият жұмыс істеу ептілігін, сабақтағы
құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу тәртібін сақтай отырып сыруды орындауын
немесе жұмыс істеуін бақылайды.
Егер оқушы мұғалім берген тапсырманы орындай ал
маса, мұғалім
жұмысты қалай орындау керек екенін оқушыға қайтадан көрсетуі тиіс. Бұл
жағдайда баға бірнеше сабақтан соң қойылады.
Осылайша, бір сабақта мұғалім бірнеше бағалайды, бірақ олар оқушының
нақты білімі мен білігіне қойылады.
«ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ» БІЛ
ІМ БЕРУ САЛАСЫ
Дене шынықтыру
«Дене шынықтыру» оқу пәні
бұл дене шынықтыру қызметі,
оқушылардың дене және психикалық саулығын сақтау туралы білімдер жүйесі.
Пәнді оқыту қимыл
қозғалыс негіздерін игеру арқылы оқушылардың дене
мәдениетін қалыптастыру;
денсаулықтарына ықтиярлықпен қараудың
қажеттілігін қалыптастыру; физикалық және психикалық қасиеттерінің толық
дамуы; салауатты өмір салтын ұйымдастыруда дене тәрбиесі құралдарын
шығармашылық жолмен қолдануға бағытталған.
«Шаңғы дайындығы» және «Жүзу»
тараулары бойынша сабақтарды
толық мәнінде жүргізуге мүмкіндігі жоқ республиканың аймақтарында
оларды алмастыру ұсынылады. Мектеп ұжымының педагогикалық кеңесінің
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
шешімі бойынша бұл сабақтар тиісінше дала жарысымен (кросс
дайындығымен) және гимнастикамен (
ырғақты, атлетикалық, кәсіби
қолданбалы) алмастырылуы мүмкін.
Дене дамуында жетіспеушілігі бар балаларды сауықтыруға бағытталған
дене шынықтыру қосымша сабақтары немесе оқушылар мен ата
аналардың
сұраныстары және қызығушылықтары ескерілген спорт түріндегі
сабақтар оқу
жоспарының вариативті жүктемесі арқылы орындалады.
«Денсаулық күні» оқу жылы ішінде 3
4 рет өткізіледі және каникул кезінде
ұйымдастырылады.
«Дене шынықтыру» пәнін
оқыту барысында оқушыларды топқа бөлу
медициналық тексерістің нәтижесі көрсе
тілген анықтаманың негізінде іске
асырылады.
«Дене шынықтыру» пәні сабақтарын ұйымдастыру және өткізу мәселелері
бойынша мұғалімдерге әдістемелік көмек көрсету мақсатында
Ұлттық
ғылыми
практикалық дене тәрбиесі орталығы әдістемелік құралдар әзірлеп, орталы
қтың
сайтына орналастырылды (
www.nnpcfk.kz
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі:
сыныптарда
әр сыныпта аптасына 3 сағаттан, барлығы 102 сағатты
құрайды
Бағалау нормалары:
Оқушы жұмысын бағалау кезінде олардың жеке ерекшеліктері мен
психосоматикал
ық мүмкіндіктері ескеріледі.
Егер оқушы денсаулығының жағдайына байланысты практикалық
тапсырмаларды орындай алмаса, оған теориялық тапсырмалар береді.
«5» бағасы, егер оқушы тапсырманы өзінің психосоматикалық
мүмкіндіктеріне сәйкес өздігімен орындай алса
қойылады.
«4» бағасы, егер оқушы тапсырманы өзінің қабілеттері мен
психосоматикалық мүмкіндіктеріне сәйкес өздігімен орындай алса, бірақ
мұғалімнің көмегіне шамалы сүйенген жағдайда қойылады.
«3» бағасы, егер оқушы тапсырманы өзінің ерекшеліктері мен
психо
соматикалық мүмкіндіктерінен төмен орындаса, қойылады. Тапсырманы
орындауда мұғалімнің көмегіне үнемі сүйене береді.
«2» бағасы оқушы тапсырманы орындамағанда, мұғалімнің көмегін
қолданбаған жағдайда қойылады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
НЕГІЗГІ ОРТА БІЛІМ ДЕҢГЕЙІНДЕГІ
ПӘНДЕРДІ
ОҚЫТУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
4.1
«ТІЛ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТ» БІЛІМ
БЕРУ
САЛАСЫ
Елбасымыз «Мәңгілік Ел» ұғымын ұлтымыздың ұлы бағдары
«Қазақстан
2050» стратегиясының түп қазығы етіп алды. Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен
гөрі, оны ұстап тұру әлдеқайда қиын. Бұл
әлем ке
ңістігінде ғұмыр кешкен
талай халықтың басынан өткен тарихи шындық. Өзара алауыздық пен жан
жаққа тартқан берекесіздік талай елдің тағдырын құрдымға жіберген. Тіршілік
тезіне төтеп бере алмай жер бетінен ұлт ретінде жойылып кеткен елдер
қаншама. Біз, қазақ
халқы
өзгенің қателігінен, өткеннің тағылымынан сабақ ала
білуге тиіспіз. Ол сабақтың түйіні біреу ғана
«Мәңгілік Ел» біздің өз
қолымызда. Ол үшін өзімізді үнемі қамшылап, ұдайы алға ұмтылуымыз керек.
Байлығымыз да, бақытымыз да болған Мәңгілік Тәуелсі
здігімізді көздің
қарашығындай сақтай білуіміз керек. «Қазақстан 2050»
Мәңгілік Елге
бастайтын ең абыройлы, ең мәртебелі жол.
Президентіміз Н.Ә. Назарбаев: «Мектептерде бүкілқазақстандық
құндылықтар
ретінде «Мәңгілік Ел» идеясы оқу бағдарламасына енуі к
ерек»,
деп атап өткен болатын. «Мәңгілік Ел» идеясы
елімізді өз мақсатына талай
дәуір сынынан сүріндірмей жеткізетін тұғырлы идея.
Осыған байланысты, білім беру ұйымдарында Қазақстанның тұтас ұлтты
ұйыстырушы
, еліміздің рухын көтеретін, ұлы мақсаттарғ
а жеткізетін
«Мәңгілік
Ел» ұлттық идеясын қазақстандық патриотизм мен азаматтық жауапкершілік,
құрмет көрсету, ынтымақтастық, еңбек пен шығармашылық, ашықтық, өмір
бойы білім алу тәрізді құндылықтар арқылы жүзеге асыру қамтамасыз етіледі.
азақ
тілі»
қыту қазақ тілінде
сыныптар үшін
Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 маусымдағы № 832
қаулысымен бекітілген, Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын
дамыту жөніндегі 2012
2016 жылдарға арналған Ұлттық іс
қимыл жоспарында
7 негізгі құз
ыреттілік белгіленсе, соның бірі
коммуникативтік құзыреттілік.
Коммуникативтік құзыреттілік
бұл коммуникативтік, тілдік білім, білік,
дағдылардың жиынтығы.
Коммуникативтік дағдылар ең әуелі мектептегі оқыту
процес
інде,
негізінен, тіл және әдебиет саба
қтары барысында қалыптасады.
Тілдік және әдеби білім берудің маңызды міндеттері:
барлық деңгейдегі қазақ тілінің жүйесі туралы білімді меңгеру негізінде
оқушылардың тілдік сөйлеуін дамыту
(фонетика, лексика, сөз құрамы және
сөзжасам, морфология, синта
ксис)
сөйлеудегі тілдік құралдардың қызметі туралы ережені, сөздік қорды
кеңейтуді және сөйлеу тілінің грамматикалық жағынан дұрыс құрылуы,
сауатты жазу біліктері мен дағдыларын қалыптастыру;
қазақ әдеби тілінің нормаларын, сөйлеу әрекетінің әртүрлі тәс
ілдері
мен дағдыларын
өмірлік
жағдаяттарға сәйкес қолдана білу қабілеттері өмірдегі
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
мәселелерді шешуге бағытталуы тиіс
(тілдік және сөйлеу біліктілігі)
сыныптарда
оқу процесі
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министрінің 2013 жылғы 03 сәуірдегі
№ 115 бұйрығымен бекітілген
(ҚР Білім
және ғылым министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы № 393 бұйрығымен
өзгерістер
мен толықтырулар енгізілген
) «Негізгі орта білім беру деңгейінің
сыныптары үшін «Қазақ тілі»
(оқыту қазақ тілді)
пәнінен типтік оқу
ағдарламасы
мен жүзеге асырылады.







Типтік оқу жоспарына сәйкес оқу жүктемесінің көлемі:
сынып
аптасына 3 сағат, оқу жылында
102 сағат;
сынып
аптасына 3 сағат, оқу жылында
102 сағат;
сынып
аптасына 3 сағат, оқу жылында
102 сағат;
сынып
аптасына 3 сағат, оқу жылында
102 сағат;
сынып
аптасына 1 сағат, оқу жылында
34 сағат.
Әрбір тоқсанда алынатын бақылау диктантының саны сол сыныптағы
апталық сағат санымен
сәйкес келуі керек.
Жалпы білім беретін мектеп оқушыларға терең білім берумен қатар,
олардың ауызекі т
ілі мен жазбаша тілін дамыту, ойын жүйелі айтып орамды
сөйлеп әрі дұрыс жаза білуді талап етеді. Сондықтан қазіргі оқу процесі арқылы
оқушылардың жазбаша тілі мәдениетін дамытып, жүйелі жазу дәрежесін көтеру
мақсатын қояды.
Әрбір мұғалім қазақ тілі мен әде
биет сабақтарында жазба жұмыстарын
үйретіп, тіл дамыту сабақтарын шығармашылықпен жүргізіп, дұрыс
ұйымдастыра білуде ең негізгі мәселенің бірі
оқушының жас ерекшелігі мен
білім қорына байланысты жазба жұмысын үйретудің міндеті мен көлемін
анықтау болып т
абылады. Мұғалім сол міндет пен көлемге байланысты
жазбаша тіл дамыту жұмысының түрін, көлемін, оның әдіс
тәсілдерін
белгілейді, анықтайды.
Жазба жұмысына қойылатын талаптар
(диктант)
кесте).
кесте
Жазба жұмыстарының оқу тоқсандары бойынша бөліну
үлгісі
Сыныптар
Жазба жұмыстар
түрлері
Оқу тоқсандары
Барлығы
Диктант
Диктант
Диктант
Диктант
Диктант
Барлығы:
Диктант
оқушылардың орфографиялық және
пунктуациялық
сауаттылығын тексерудің негізгі формаларының бірі. Білім алушылардың
ауызша жауаптары және жазба жұмыстары бойынша бағдарламалық
материалдарды қаншалықты деңгейде меңгергендігін ескере отырып, әр
сыныпта белгілі бір нақты көлемде қорытынды ж
азба жұмыстары өткізіледі.
Диктант мәтіні үшін әдеби тіл нормаларына сай келетін мәтіндерді
пайдалану ұсынылады (
кесте).
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
кесте
Диктанттар нормасы
Сыныптар
Диктант саны
Сөздер саны
Орфограмма
саны
Тыныс белгілері
100 сөз
0 сөз
120 сөз
150 сөз
170 сөз
Диктант белгілі бір тақырып бойынша оқушылардың дайындығын тексеру
мақсатында жүргізілетіндіктен, сол тақырыптың негізгі орфограммалар мен
тыныс белгілері енгізіліп, сон
ымен қатар, бұрынғы алған дағдыларының
беріктігін көрсетуі тиіс.
Диктанттың мәтінінде:
сыныпта
5 сөзден артық емес
сыныптарда
7 сөзден артық емес
сыныптарда
10 сөзден артық
емес
өткен сабақтарда
меңгерілген
орфограммалар ғана ен
гізілуі қажет.
Оқушылар жазылуы қиын сөздермен және
олардың емлесімен өткен сабақтарда таныс болуы тиіс
Жылдың, тоқсанның аяғында болатын қорытынды диктанттарды
оқушылардың барлық өткен тақырыптар бойынша білімдерін тексеруге
арналып құрылатындықтан
қосымша тапсырмалар беру немесе бермеуді пән
мұғалімі өзі шешеді.
Диктантты бағалау төмендегі өлшемдерге негізделеді:
«5» деген баға еш қатесі жоқ немесе орфографиялық жеңіл 1 қатеге (1/0)
немесе тыныс белгісінен 1 қатесі (0/1) бар;
«4» деген баға
емледен 3, тыныс белгісінен 3 қатесі бар (3/3) немесе
емледен 2, тыныс белгісінен 4
(2/4) немесе емледен 1 немесе тыныс белгісінен
5 қатесі (1/5) бар, емледен бір типті (4/0) 4 қатесі бар;
«3» деген баға емледен 6, тыныс белгісінен 5 қатесі (6/5) бар н
емесе
емледен 5, тыныс белгісінен 6 қате (5/6) бар немесе емледен 3, тыныс
белгісінен 8 қатесі
(3/8)
бар;
«2» деген баға емледен 9, тыныс белгісінен 5 қатесі (9/5) бар немесе
емледен 8, тыныс белгісінен 9 қатесі (8/9) бар диктанттарға қойылады.
Еск
ерту
: бағалау кезінде қателердің қайталануы мен біртектілігіне назар
аударылады. Егер қате бір сөздің құрамында немесе түбірлес сөздердің
түбірінде қайталанса, онда ол бір қатеге саналады.
Бір типті
немесе
біртекті
қателер дегеніміз сөздің жазылуының гра
мматикалық, фонетикалық
ерекшелігіне байланысты бір ережеге негізделуі.
Алғашқы біртекті
үш қате
бір
қатеге саналады да, келесі сондай қателер дербес есептеледі.
Диктант мәтінінде 5
тен артық түзету болса, бағасы 1 балға кемітіледі.
3 жән
е одан артық түзетулер кездескен жағдайда
үздік баға
қойылмайды
Диктантқа баға қоярда түзетілгенімен, ескерілмейтін
орфографиялық және
пунктуациялық қателер:
1) сөзді тасымалдау
2) мектеп бағдарламасына енбеген ережелер;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
3) әлі меңгерілмеген ережелер;
) арнайы жұмыс жүргізілмеген қиын сөздер.
Диктантты бағалауда қатенің сипатына мән берілген жөн. Қателердің
ішінен жеңіл қателерді яғни сауаттылық үшін аса маңызды емес қателерді
айырып алған дұрыс. Қателерді есептеу барысында екі жеңіл қате бір қатеге
есе
птеледі.
Жеңіл қатеге жатады:
1) ережеге бағынбайтын сөздер;
2) автор сөзін берудегі тыныс белгілер.
Ескерту:
диктант мәтінінде барлық цифрлар, оның ішінде мезгіл
көрсеткіштері де сөзбен жазылады;
Диктантқа бір ғана баға қойылады.
Қосымша тапсырмалар
ды орындағаны
үшін бағалағанда төмендегі ұсыныстарды басшылыққа алу ұсынылады:
«5» бағасы
оқушы барлық
тапсырмаларды орындағанда;
«4» бағасы
оқушы барлық
тапсырмалардың 4/3 бөлігін
орындағанда;
«3» бағасы
оқушы барлық
тапсырмалардың жартысын
орындағанда;
«2» бағасы
оқушы барлық
тапсырмалардың жартысын орындамағанда
қойылады
Ескерту:
қосымша тапсырмаларды орындау барысында жіберілген
орфографиялық және пунктуациялық қателер диктантқа баға қою барысында
ескеріледі.
Емлелік қателерді түз
ету әдістері.
Оқушылардың жазба жұмыстарын
мұқият тексеріп отыру олардың сауаттылығын арттыруға көмектеседі. Қатемен
жұмыс жүргізу жазба жұмысынан кейінгі келесі сабақтың 15
20 минутында іске
асырылады. Оқу бағдарламасында «Қатемен жұмыс» түріне арнайы сағ
ат
бөлінбегендіктен журналға жазылмайды.
Мұғалімдер оқушылардың орфографиялық қателерін түзеткенде негізгі
ескертін жағдайлар:
мұғалім барлық қателерді түзетіп, соңғы өтілген тақырыптан кеткен
қателердің астын сызып көрсетуге болады;
орфографиялық қателер
ді түзету үшін орфографиялық шартты
белгілерді қолдануға болады. Мұндай шартты белгілер оқушыларға таныс
болуы қажет;
түзетулер оқушының жіберген қателерін өзі сезетіндей дәрежеге
жеткізілуі, оның қабілеттілігін арттыруға көмектесуі керек;
емлелік қателер
ді сызып тастап, оған қажетті әріпті үстіне жазу
жолымен түзету әдісі оқушылардың қателерін түзетудегі ең таңдаулы
тәсілдердің бірі;
сөздердің астын сызбай
ақ, дәптердің шетіне шартты белгі қоюға
болады. Шартты белгі оқушыға түсінікті болуы тиіс.
оқушы қат
е жазылған сөздің дұрыс нұсқасын ғана қайта көшіріп жазады.
«Қазақ тілі» пәнінен д
әптер тексеру тәртібі:
Оқушыларда болуы тиіс дәптерлер саны туралы мәліметтер ұсынылады
кесте).
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
кесте
Оқушы дәптерлерінің саны
Пән
Жұмыс дәптері
Жазба
жұмыс дәптері
Сөздік дәптер
Барлығы
Қазақ тілі
Дәптер тексеру тәртібі:
1) 5
сыныптарда үй жұмысы күнде тексеріледі;
2) 6
сыныптарда күнде сабақтан кейін үлгерімі төмен оқушылардың
дәптерлері тексеріледі, үлгерімі жоғары оқушылардың маңызды деген
жұмыст
ары тексеріледі, сонда да бұл сыныптарда аптасына толығымен 1 рет
тексерілуі қажет;
3) 9
сыныпта жұмыс дәптерлері аптасына 1 рет тексерілуі қажет;
4) 5
сыныптарда сөздік дәптерлері айына 1 рет тексеріледі (баға
қойылмайды, ескертулер жазылуы ұсынылады)
«Қазақ тілі» пәнінен
барлық дәптерлердегі жазба жұмыстарын мынадай
тәртіппен орындау ұсынылады:
дәптерге ұқыпты, түсінікті жазу; көк сиялы қаламмен жазу және қажет
кезінде қара қарындаш пайдалану;
дәптер сыртын үлгі бойынша оқушы өзі толтыруы қаже
т:
«Қазақ тілі» пәнінен жазба жұмыстарына
арналған дәптері
(бұл дәптерге
диктанттар мен бақылау жұмыстары орындалады);
«Қазақ тілі» пәнінен сөздікке арналған дәптері
Дәптердегі барлық жұмыстар төмендегі талаптарды, ережелерді сақтай
отырып жүргізілуі ке
рек:
ай аты мен күн реті жазбаша жазылады;
күн реті мен жұмыс түрінен соң нүкте қойылмайды. Дәптердің басынан,
жол тасталмай, барлық жазбалар бір деңгейде жазылады.
жұмысы сынып жұмысының жалғасы деп есептелінеді де, күн реті
жазылмайды;
жаттығу (
тапсырма) сөзі толық жазылады, мысалы: 15
жаттығу
(тапсырма);
сынып немесе үй жұмысын орындағанда тапсырмалар арасында жол
қалдырылмайды;
мәтін азат жолдан басталады;
сынып жұмысы мен үй жұмысының арасында 2 жол қалдырылады;
талдау жасау тапсырмала
рын орындағанда жақсы ұшталған қара
қарындашпен орындаған жөн;
ереже, емлені белгілеу үшін жасыл сияны қолдануға болады.
Баға тапсырмадан кейін сол жақ шетіне нүктесіз қойылады.
Талдау жұмыстар қарындашпен орындалады
(сөз құрамына, сөйлем
мүшелеріне та
лдау).
Төл дыбыстарды дұрыс жазбаса қызыл жолға дұрыс жазылуы көрсетілуі
тиіс.
Дәптерге мүмкіндігінше мұғалімнің ескертулері жазылып отырады
(Дұрыс
жаз. Қатесіз көшір.).
Дәптерлерді тексеруден кейін келесі сабақта талдау жасалу қажет
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
Дәптердегі барлық
жұмыс қызыл сиялы қаламмен тексеріледі.
Диктанттан жіберілген қателер жол бойынша сол тұстағы қызыл жолға
көрсетілуі керек:
орфографиялық қате
/.
тыныс белгілер қатесі
Әдістемелік бірлестік отырыстарында қазақ тілі мен әдебиеті пәні
мұғалімдеріні
ң кәсіби біліктілігін жетілдіру үшін
(әдістемелік бірлестік, жас
мамандар мектебі, педагогикалық шеберлігін жетілдіру мектебі,
шығармашылық топ және т.б.)
пәнді оқыту әдістемесі мен теориясының
мәселелерін қарау ұсынылады:
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнін оқ
ытуды жоғары деңгейде ұйымдастыру
үшін тілші
мұғалімдердің кәсіби біліктілігін жетілдіруде дамытушы
технологияларды пайдаланудың артықшылықтары;
Қазақ тілі мен әдебиеті пәні бойынша факультатив сабақтарын,
элективті курстарды ұйымдастырудың ерекшелігі;
Біл
ім мазмұнын жаңарту және құзыретті тәсіл
жетістікті мектепке
қадамдар
(оқыту үлгілерінің кейбір сипаттамалары)
«Критериалды бағалау жүйесін енгізудің теориялық
әдістемелік
аспектілері»
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнін
мұғалімдерінің кәсіби құзіреттілігін
интербелсенді әдістер арқылы қалыптастыру;

Блум таксономиясына сәйкес бағалау критерийлері мен тапсырмалары
«Қазақ әдебиеті»
(оқыту қазақ тілінде
сыныптар үшін
«Қазақ әдебиеті» пәнін оқыту барысында үнемі «Мәңгілік Ел» идеясының
жоғарыда ат
лған құн
дылықтарымен байлыныстырып отыру ұсынылады.
Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту
білім
берудің басым мақсаттарының бірі. Оның нәтижесі оқушылардың алған
білімдерін практикалық жағдайларда тиімді және әлеуметтік бейімделу
процесінде сәтт
і пайдалануға мүмкіндік беретін негізгі құзыреттіліктер жүйесін
меңгеруі болып табылады. Білім беру нәтижелеріне табысты қол жеткізуді,
алған білімін өмірлік жағдаяттарда қолдана алуын қамтамасыз ететін тиімді
әдістерді білім беру
процес
іне оңтайлы енгізу
мектеп пен ұстаз қауымына
қойылып отырған жауапты міндеттердің маңыздысы.
қу процесі
Р БҒМ
2013 жылғы 03 сәуірдегі № 115 бұйрығымен
бекітілген «Негізгі орта білім беру деңгейінің 5
9 сыныптары үшін «Қазақ
әдебиеті»
(оқыту қазақ тілді)
пәнінен оқу бағд
арламасы
мен жүзеге асырылады.






Оқу жүктемесінің көлемі төмендегідей белгіленген:
сынып
аптасына 3 сағат, оқу жылында
102 сағат;
сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат;
сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат;
сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылында
сағат;
сынып
аптасына 3 сағат, оқу жылында
102 сағат.
азақ тілі мен әдебиеті
пәндері
нен өткізілетін жазба жұмыстарының
нормалары
кесте)
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
кесте
Жазба жұмысына қойылатын талаптар (мазмұндама, шығарма)
Сыныптар
Жазба жұмыстар
түрлері
Оқу то
қсандары
Барлығы
Мазмұндама
Сыныптан тыс жұмыс
Барлығы:
Мазмұндама
Шығарма
Сыныптан тыс жұмыс
Барлығы:
Мазмұндама
Шығарма
Сын
ыптан тыс жұмыс
Барлығы:
Шығарма
Сыныптан тыс жұмыс
Барлығы:
Шығарма
Сыныптан тыс жұмыс
Барлығы:
Мазмұндама
оқушының өз ана тілі мен әдебиетінен алған б
ілімін
тексерудің негізгі нысандарының бірі. Мазмұндама арқылы баланың өз ойын
жазбаша жүйелі баяндай білу қабілеті мен тіл байлығы, сауаттылық деңгейі
айқын көрінеді (
кесте).
кесте
Мазмұндама мәтіні
нің көлемі
Сыныптар
Мәтін көлемі
200 сөз
250 сөз
300 сөз
350 сөз
кесте
Мазмұндама
мәтінінің шартты белгілері
Шартты белгілер
Белгілер
Нені білдіреді?
емле қатесі белгіленеді
тыныс белгісінен кеткен қате
абзац керек деген белгі
артық қойыл
ған абзац
екі ұшты, осы сөйлемді ойлан деген белгі
пікірді немесе фактіні бұрмалаудан кеткен кемшілік
осы жерге ерекше көңіл аудар
ауыстыруды керек ететін, бірнеше қайталанған сөздер
мен сөйлемдер
стильдік жағынан дұрыс құрылмаған, жөн
деп жаз деген
белгі
сөз қалдырып кетсе, түсініксіз сөйлемдерді белгілейді
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
Мазмұндама жаздыру арқылы оқушылардың тілдік материалдарды
орынды қолдана білуге, жазбаша сөйлеудің ерекшелігін, мәтіннің синтаксистік
құрылысын меңгертуге, ең басты қайта жаса
у қиялын дамытуға игі ықпал етеді.
Осындай білім дағдыларын қалыптастыруда мазмұндаманың мынандай
түрлерін жүргізуге болады:
дайын мәтін бойынша мазмұндама;
сурет бойынша мазмұндама;
аяқталмаған мәтін бойынша мазмұндама.
Мәтін мазмұнын мазмұндап жазу
формалары әртүрлі болады:
мәтін мазмұнын дәлме
дәл жеткізіп жазу;
мәтін мазмұнын өз беттерінше меңгеріп, өз сөздерімен құрастыру;
өз жанынан қосымша оқиға қосу;
мәтін формасын өзгерте мазмұндау, яғни, бірінші жақ, осы шақ
формасында немесе керісінше ма
змұндау;
қысқарта мазмұндау, яғни, берілген мәтіннің тек түйінді, негізгі
мәселелерін ғана мазмұндау, қажетсіз деп табылған детальдарды қысқарту;
кеңейте мазмұндау, яғни, мәтін мазмұнына байланысты дәйексөз және
эпиграф келтіре отырып мазмұндау;
бері
лген мәтін мазмұнына лайықты ой қорытындысын жасау.
Шығарма мен мазмұндаманы бағалау.
Оқушы шығармасын тексеру,
бағалау негізінен бес салаға бөлініп қарстырылады:
мазмұндылығы мен идеялылығы;

пікірдің жүйелі

тилі

рамматикалық сауаттылығы

әдеби
материалдарды пайдалануы.
Бұлардың қай
қайсысы да оқушы білімін бағалауда маңызды.
Оқушылардың тақырыпты аша білу және
стильге сәйкес тілдік құралдарды
пайдалана алу дағдысы; тілдік нормалар мен сауатты жазу ережелерінің
сақталуы;
пікірдің жүйелілігі,
шығарманың тақырыпқа сәйкестігі, әрбір
бөлімнің мөлшері мен пікір ұтымдылығы; тақырыпты ашуға байланысты сөз
қолданысы, бір сөзді бірнеше рет қайталамауы, дәйексөзді ұтымды қолдана
білуі;
алынған әдеби материалдарының, дәлелдерінің нақтылығы, тақырыпты
аш
уда тиімді қолдануы бағалауда ескерілу ұсынылады.
Шығарма мен мазмұндама екі бағамен бағаланады:
Бірінші баға
мазмұны мен тіл шеберлігіне (көркем тілмен жеткізілуі)
қойылса, екінші баға
сауаттылығына, яғни, орфографиялық, пунктуациялық
және тілдік но
рмалардың сақталуына қойылады.
Баға дәптердің сол жақ шетіне
қойылады.
Бақылау жұмысының бағасы жазба жұмысы өткізілген күнгі журналдағы
бағанға қойылады.
«Қазақ әдебиеті» пәні бойынша дәптермен жұмысты ұйымдастыру.
Дәптерлерді тексеру тәртібі.
сынып
та жұмыс дәптерлері аптасына
1 рет тексерілуі қажет (
кесте).
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
кесте
Оқушы дәптерлерінің саны
Пән
Жұмыс дәптері
Жазба
жұмыс дәптері
Барлығы
Қазақ әдебиеті
«Қазақ әдебиеті» пәнінен
дәптердегі жазба жұмыстарын мынадай тәрті
бойынша орындау ұсынылады:
дәптерге ұқыпты, түсінікті жазу;
көк сиялы қаламмен жазу және қажет кезінде қара қарындаш пайдалану;
дәптер сыртын үлгі бойынша оқушы өзі толтыруы қажет.
қазақ әдебиеті пәнінен жазба жұмыстарына
арналған дәптері
(бұл
дәптерге мазмұндама, шығарма, эссе, бақылау жұмыстары орындалады);
«Қазақ әдебиеті» пәнінен сөздікке арналған дәптері.
Дәптерлердегі барлық жұмыстар төмендегі талаптарды, ережелерді сақтай
отырып жүргізілуі керек:
ай аты мен күн реті жазбаша жазылады;
күн реті мен жұмыс түрінен соң нүкте қойылмайды. Дәптердің басынан,
жол тасталмай, барлық жазбалар бір деңгейде жазылады;
сынып жұмысын немесе үй жұмысын орындағанда тапсырмалар
арасында жол қалдырылмайды;
мәтін азат жолдан басталады;
сынып жұмысы мен үй
жұмысының арасында 2 жол қалдырылады;
дәптерлерді тексеруден кейін келесі сабақта талдау жасалу қажет;
дәптердегі барлық жұмыс қызыл сиялы қаламмен тексеріледі.
«Қазақ әдебиеті» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды жоспарлау
және ұйымдастыру кезінде 201
2017 оқу жылында аталып өтілетін
мерейтойлық күнтізбелік күндерге назар аударуды ұсынамыз:
4 қыркүйек
жазушы, драматург, қоғам қайраткері
Төлен Әбдіктің
туғанына 75 жыл
(1942
ж.);
5 қыркүйек
қазақтың
ақыны, әдебиет зерттеуші ғалымы,
түркітанушы,
ублицист,
педагог, аудармашы, қоғам қайраткері
Ахмет Байтұрсынұлы
ның
туғанына 145 жыл (1872
1937);
17 қыркүйек
ақын Сырбай Мәуленов
ң туғанына 95 жыл
(1922
1993);
28 қыркүйек
Қазақстанның халық
жазушы
сы
қоғам қайраткері, ҚР
ның
еңбек
сіңірген мәд
ениет қызметкері
Шерхан Мұртазаның туғанына 85 жыл
(1932 ж
15 қазан
жазушы, мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, «Құрмет» орде
нінің
иегері Сайын Мұратбековты
туғанына 80 жыл (1936
2007);
2 қараша
ғартушы
, педагог, фольклоршы, этнограф, жазушы Ыбыр
ай
Алтынсариннің
туғанына 175 жыл (1841
1889
26 қараша
қазақтың халық
жазушысы,
мемлекет және
қоғам қайраткері
Ғабиден Мұстафиннің туғанына 115 жыл
(1902
1958
12 желтоқсан
жазушы,
әдебиет
зерттеуші,ғалым, филология ғылымының
докторы
Ақселеу Сейді
мбектің
туғанына 75 жыл
(1942
2009
12 желтоқсан
жазушы, әдебиет зерттеушісі, ұстаз, филология ғылымының
докторы, профессор, Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
академиясының академигі, Қазақстанның Халық жазушысы
Зейнолла
Қабдолов
тың туғанына 90 ж
ыл
(1927
2006
22 наурыз
қазақтың халық жазушысы, драматург, сыншы, мемлекет және
қоғам қайраткері
Ғабит Мүсіреповтің туғанына 115 жыл
(1902
1985
15 сәуір
жазушы, драматург, ҚР халық жазушысы
Сафуан
Шаймерденовтің туғанына 95 жыл
(1922
2007
);
көрнекті
ақын
, жырау
Дулат Бабатайұлы
ның туғанына 215 жыл
(1802
1874
);
Шәңгерей Сейіткерейұлы Бөкеев
тің туғанына 170 жыл
(1847
1920)
1867
жылы
қазақтың суырыпсалма ақыны
Әсет Найманбайұлының
туғанына 150 жыл
(1867
1922
9 шілде
қын, аудармашы
Тұрмағамбет Ізтілеуұлының туғанына 195 жыл
(1882
1939
);
Оқыту қазақ тіліндегі мектептердегі қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің
мұғалімдеріне қо
сымша материалдар алу үшін ұсынылатын сайттар:
http://nao.kz
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының
ресми сайты;
http://ustazuni.kz
ұғалімдерге
арналған сайт;
https://infourok.ru/
ұстаздарға арналған білім көтеру, ашық сабақтар
сайты;
ttp://abai.kz
ақпараттық
танымдық сайт;
http://u
s.kz
ұстаздар сайты;
http://ustaz.kz
ашық сабақтар сайты;
http://sabak
сайт творческих учителей Казахстана;
http://ojarovaroza.ucoz.kz
қазақ тілі мен әдебиеті пән мұғалімінің
портфолиосы
http://sabaqtar.
kz/kazaksh/
Қазақстан ұстаздарына арналған әдістемелік
сайт;
http://bilimsite.kz/ustaz
білімділер сайты;
http://u
s.kz/publ/
ұстаздар сайты;
http://sabaq.kz
ұстаздарға арналған танымдық
әдістемелік сайт;
http://ped.kz
ұстаздардың әлеуметтік порталы;
http://oqu
zaman.kz
ұстаздар мен оқушыларға арналған қосалқы білімді
сайт;
http://tarbie.org
ұстаздар сайты;
http://kazbilim
edu.kz
оқытудың жаңа әдіс
тәсілдерін қазақ тілі
сабақтарында тиімді пайдалану;
http://bilimtime.kz
стаздарға арналған сайт.
байтану» курсы
«Абайтану» курсы ҚР Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы

��k%mj^_]�‹����[cjuuf_g�[_dle]_g
оқу бағдарламасы арқылы оқыту
жүзеге асырылады.
Курстың білім мазмұны ұлы ақын шығармаларын терең де, жан
жақты
таныту арқылы елжанды, халқымыздың әдебиетін, өнерін, салт
дәстүрін,
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
мәдениетін, тілін ұлттық құндылық ретінде бағалайтын, эстетикалық талғамы
жоғары, білім, білік, дағдылармен қаруланған, түйген ойларын іс жүзінде өз
кәдесіне жарата білетін, ұлттық сана
езімі қалыптасқан, өркениетті қоғамда
өмір сүруге лайықты, терең ойлайтын дара тұлға қалыптастыруға бағытталған.
Курсты қазақ тілі мен әдебиеті немесе біліктілікті арттыру және қайта
даярлау бойынша арнайы курстардан өткен пән мұғалімдері жүргізеді.
Мұғалі
мдерге көмек ретінде «Абайтану» курсы бағдарламасының мазмұнын
жобалау мен өткізу бойынша әдістемелік құралдар әзірленіп, Академия
сайтына (
www.nao.kz
) орналастырылды.
Жалпы білім беретін мектептердің 9
сыныбына арналған «
Абайтану»
курсын ҚР БҒМ 2012 жылғы 8 қарашадағы №500 бұйрығымен бекітілген негізгі
орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларының вариативтік компоненті есебінен
жүргізу ұсынылады.
Курс жүктемесінің көлемі:
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында
34 саға
тты құрайды.
Курс бойынша білім алушылардың оқу жетістігін ағымдық бағалау,
сондай
ақ емтихан жүргізілмейді.
Орыс тілі
(оқыту орыс тілінде емес сыныптар үшін)
Основная цель обучения русскому языку в 5
9 классах
формирование
коммуникативной компетенции у
чащихся путем использования языкового и
речевого материала в контексте общения, умения пользоваться русской речью
при параллельном владении родным и английским языками; воспитание на
основе тематического содержания речевого материала языковой личности,
при
держивающейся активной гражданской позиции, ориентирующейся на
нравственно
духовные ценности казахстанского общества, проявляющей
толерантное отношение к другим культурам, готовой к сохранению и
приумножению природного богатства, ведущей и пропагандирующей
здоровый
образ жизни, стремящейся к созидательному труду, обладающей
технологической культурой.
Введение обновлённых стандартов обучения есть необходимое условие
для формирования гражданской позиции, духовной и культурной жизни
личности, чьи потребности
и интересы находятся в соответствии с
государственными запросами. Благодаря ведущим целевым установкам и
ожидаемым результатом освоения дисциплины «Русский язык» (личностным,
метапредметным и предметным), становится возможным не только успешное
обучение
овладение коммуникативной, лингвистической и языковой,
культуроведческими компетенциями, но и социальная адаптация выпускника.
В основе реализации основной образовательной программы лежит
системно
деятельностный подход, который предполагает:
воспитани
е и развитие качеств личности, отвечающих требованиям
информационного общества, инновационной экономики, задачам построения
гражданского общества на основе принципов толерантности, диалога культур и
уважения его многонационального, поликультурного и полико
нфессионального
состава;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
формирование соответствующей целям общего образования
социальной
среды развития обучаю
ихся в системе образования, переход на 12
летнее
обучение на основе разработки содержания и технологий образования,
определяющих пути и
способы достижения желаемого уровня(результата)
личностного и познавательного развития обучающихся;
ориентацию на достижение цели и основного результата образования
развитие на основе освоения универсальных учебных действий, познания и
освоения мира ли
чности обучающегося, его активной учебно
познавательной
деятельности, формирование его готовности к саморазвитию и непрерывному
образованию;
признание решающей роли образования,способов организации
образовательной деятельности и учебного сотрудничества в
достижении целей
личностного и социального развития обучающихся;
учёт индивидуальных, возрастных, психологических и физиологических
особенностей обучающихся, роли, значения видов деятельности и форм
общения при построении образовательного процесса и оп
ределения
образовательно
воспитательных целей и путей их достижения;
разнообразие индивидуальных образовательных траекторий и
индивидуальное развитие каждого обучающегося, в том числе одарённых
детей, детей
инвалидов и детей с ограниченными возможностя
ми здоровья.
Освоение курса русского языка согласно ГОСО, предполагает достижение
не только предметных, но и личностных, метапредметных результатов.
К личностным результатам относятся:
онимание русского языка как одной из основных национально
культурных
ценностей русского народа, определяющей роли русского языка в
развитии интеллектуальных и творческих способностей и моральных качеств
личности, его значения в процессе получения школьного образования;
осознание эстетической ценности русского языка, стре
мление к речевому
совершенствованию;
достаточный объем словарного запаса и усвоенных грамматических
средств для свободного выражения мыслей и чувств в процессе речевого
общения; способность к самооценке на основе наблюдения за собственной
речью.
В связи
с планируемыми личностными результатами при работе над
теоретическим материалом по предмету «Русский язык» необходимо создавать
условия не только для обучения школьников на практике лингвистическому
моделированию, но в большей степени для их положительной
мотивации,
посколько механическое указание на языковой факт не может в полной мере
способствовать усвоению в полной мере лингвистического явления.
Метапредметными результатами освоения программы по русскому языку
являются:
владение всеми видами речевой д
еятельности;
применение всех приобретённых знаний, умений и навыков в
повседневной жизни; способность использовать русский язык как средство
получения знаний по другим учебным предметам; применение полученных
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
знаний, умений и навыков анализа языковых явл
ений на межпредметном
уровне;
коммуникативно целесообразное взаимодействие с окружающими
людьми в процессе речевого общения, совместного выполнения какого
нибудь
задания, участия в спорах, обсуждение актуальных тем; овладение нормами
речевого поведения в
различных ситуациях формального и неформального
межличностного и межкультурного общения.
Говоря о надпредметной функции курса русского языка, следует отметить
нацеленность курса на формирование важнейших общеучебных умений, основу
которой составляют все
виды речемыслительной деятельности:
коммуникативные (владение всеми видами речевой деятельности и основами
культуры устной и письменной речи, базовыми умениями и навыками
использования языка в жизненно важных для обучающихся сферах и ситуациях
общения), ин
теллектуальные(сравнение и сопоставление, соотнесение, синтез и
обобщение, абстрагирование, оценивание и классификация); информационные
(умение осуществлять библиографический поиск, извлекать информацию из
различных источников, умение работать с текстом),
организационные (умение
формулировать цель деятельности, планировать её, осуществлять
самоконтроль, самооценку, самокоррекцию).
Научно
методическое обеспечение
образовательного процесса.
При наличии в классах 25 и более учащихся класс делится на две группы
Соответственно предложенному
Государственном
общеобязательном
стандарте образования Республики Казахстан в школах с казахским, узбекским,
уйгурским, таджикским языками обучения предмет «Русская речь», «Русский
язык» изучается в 5
9 классах по 2 часа
в неделю. Объем учебной нагрузки в
каждом классе за учебный год по предмету «Русский язык» составляет 68
часов.
Соотношение часов на изучение материала и письменные работы. Объем
письменных работ.
Формами письменной работы в 5
9 классах являются диктант,
изложение,
в 5
6 классах
сочинение
описание/сочинение
повествование/сочинение
рассуждение, с 7 класса можно включить сочинение
эссе. В каждой четверти
проводится в среднем 1 диктант (в первой четверти допускается 2 диктанта), 1
изложение или 1 сочинение
. Сочинения
эссе могут быть классными и
домашними.
Объем письменных работ для 5 класса: текст контрольного диктанта
содержит 50/60 слов; словарный диктант состоит из 10
15 слов; текст для
подробного изложения включает 60
80 слов; текст для сжатого изложен
ия
увеличивается до 90
140 слов.
Объем письменных работ для 6 класса: текст контрольного диктанта
содержит 60/70 слов; словарный диктант состоит из 15
20 слов; текст для
подробного изложения включает 80
100 слов; текст для сжатого изложения
увеличивается
до 110
150 слов.
Объем письменных работ для 7 класса: текст контрольного диктанта
содержит 70/90 слов; словарный диктант состоит из 20
25 слов; текст для
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
подробного изложения включает 100
120 слов; текст для сжатого изложения
увеличивается до 130
150 слов
; примерный объем сочинения
0,5
1 страница
(180
350 слов).
Объем письменных работ для 8 класса: текст контрольного диктанта
содержит 80
90 слов; словарный диктант состоит из 25
30 слов; текст для
подробного изложения включает 120
140 слов; текст для
сжатого изложения
увеличивается до 150
200 слов; примерный объем сочинения
1,5 страницы
(300
400 слов).
Объем письменных работ для 9 класса: текст контрольного диктанта
содержит 90
100 слов; словарный диктант состоит из 30
35 слов; текст для
подробног
о изложения включает 140
160 слов; текст для сжатого изложения
увеличивается до 170
220 слов; примерный объем сочинения
1,0
1,5 страницы
(350
500 слов).
В 5
9 классах диктант оценивается одной оценкой, диктант с
грамматическим заданием
двумя через дроб
ь, изложение
двумя через дробь
и выставляется в предмет «Русская речь», сочинение по русскому языку
двумя оценками через дробь, выставляется в предмет «Русская речь».
Ведение ученических тетрадей, соблюдение единого орфографического
режима и нормы оце
нивания.
Для выполнения всех видов обучающих работ ученики должны иметь
следующее количество тетрадей
по русскому языку в 5
9 классах по русской
речи
2 рабочие тетради, в 5
9 классах на усмотрение учителя возможно
ведение тетради
словаря и тетради
помощницы;
Для текущих контрольных письменных работ по русскому языку 2 тетради
(в том числе одна для контрольных работ
(находится у учителя, действует с
начала и до конца года), другая 5
9 классы
для работ по развитию речи
сочинений, изложений по
русской речи и литературе.
Диктант оценивается одной оценкой
Оценка «5» выставляется за безошибочную работу, а также при наличии в
ней 1 негрубой орфографической или 1 негрубой пунктуационной ошибки.
Оценка «4» выставляется при наличии в диктанте 2 орфогр
афических и
пунктуационных ошибок, или 1 орфографической и 3 пунктуационных ошибок,
4 пунктуационных ошибки при отсутствии орфографических ошибок.
Оценка «4» может выставляться при 3 орфографических ошибках, если
среди них есть однотипные.
Оценка «3» выст
авляется за диктант, в котором допущены 4
орфографических и 5 пунктуационных ошибок, 7 пунктуационных ошибок
при отсутствии орфографических ошибок. В 5 классе допускается
выставление «3» за диктант при 5 орфографических и 4пунктуационных
ошибках. Оцен
ка «3» может быть выставлена также при 6 орфографических и
6 пунктуационных ошибках, если среди тех и других однотипные и негрубые
ошибки.
Оценка «2» выставляется за диктант, в котором допущено до 7
орфографических и 7 пунктуационных ошибок, или 6 орфог
рафических и 8
пунктуационных ошибок, 5 орфографических и 9 пунктуационных ошибок, 8
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
орфографических и 6 пунктуационных ошибок.
При оценке контрольного словарного диктанта рекомендуется
руководствоваться следующим:
Оценка «5» ставится за диктант, в кот
ором нет ошибок.
Оценка «4» ставится за диктант, в котором ученик допустил 1
2 ошибки.
Оценка «3» ставится за диктант, в котором допущено 3
4 ошибки.
Оценка «2» ставится за диктант, в котором допущено до 7 ошибок.
При оценке диктанта исправляются, но не у
читываются орфографические
и пунктуационные ошибки:
1) на правила, которые не включены в школьную программу;
2) на еще не изученные правила;
3) в словах с непроверяемыми написаниями, над которыми не проводилась
специальная работа;
4) в передаче авторской п
унктуации.
Исправляются, но не учитываются описки, неправильные написания,
искажающие звуковой облик слова, например: «рапотает» (вместо
работает
),
«дулпо» (вместо
дупло
), «мемля» (вместо
земля
При оценке диктантов важно также учитывать характер ошибок.
Среди ошибок следует выделять негрубые, т.е. не имеющие существенного
значения для характеристики грамотности. При подсчете ошибок две негрубые
считаются за одну.
К негрубым относятся ошибки:
1) в исключениях из правил;
2) в написании большой буквы в сост
авных собственных наименованиях;
3) в случаях слитного и раздельного написания приставок в наречиях,
образованных от существительных с предлогами, правописание которых не
регулируется правилами;
4) в случаях раздельного и слитного написания
не с
прилагател
ьными и
причастиями, выступающими в роли сказуемого;
5) в написании
после приставок;
в случаях трудного различия
ни
Куда он только не обращался!
Куда он ни обращался, никто не мог дать ему ответ. Никто иной не...; не кто
иной, как; ничто ино
е не...; не что иное, как
и др.);
в собственных именах нерусского происхождения;
8) в случаях, когда вместо одного знака препинания поставлен другой;
9) в пропуске одного из сочетающихся знаков препинания или в
нарушении их последовательности.
Необходим
о учитывать также повторяемость и
однотипность ошибок.
Если ошибка повторяется в одном и том же слове или в корне однокоренных
слов, то она считается за одну ошибку.
Однотипными считаются ошибки на одно правило, если условия выбора
правильного написания за
ключены в грамматических (
в армии, в здании;
колют, борются
) и фонетических (
пирожок, сверчок
) особенностях данного
слова.
Не считаются однотипными ошибки на такое правило, в котором для
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
выяснения правильного написания одного слова требуется подобрать друг
ое
(опорное) слово или его форму (
вода
воды, рот
ротик, грустный
грустить, резкий
резок
Первые три однотипные ошибки считаются за одну, каждая следующая
подобная ошибка учитывается как самостоятельная.
Требования к оформлению и ведению тетрадей.
Учащиеся пользуются стандартными тетрадями, состоящие из 12
18
листов. Тетрадь по предмету должна иметь аккуратный внешний вид. На ее
обложке (первой странице) делается следующая запись:
Тетрадь
для _________________________
______________________________
ученика(цы) _____5 «А» класса
средней школы №
Фамилия, имя ( в Р.П.)________________________
На обложке тетрадей для контрольных работ, работ по развитию речи,
делаются соответствующие записи.
При выполнении работ учащимся не разрешается писать на поля
х.
Обязательным является соблюдение правила «красной» строки в тетрадях.
Дата выполнения работы и название месяца записывается в строку
прописными буквами с точкой (оформление назывных предложений). На
каждом уроке в тетрадях следует записывать его тему,
указать вид
выполняемой работы (классная, домашняя, самостоятельная, диктант,
изложение, сочинение и т.д.). При выполнении домашней работы в тетрадях
учащиеся должны делать следующую запись
Упражнение 34.
Устанавливается следующий порядок пропуска клет
ок и линеек в
тетрадях:
по русскому языку
линейки внутри одной работы не пропускаются,
между домашней и классной работой пропускают 2 линейки.
Итоговые контрольные работы по русской речи выполняются в
специальных тетрадях, предназначенных для этого вида
работ, поэтому слова
«контрольная работа» не пишутся: в тетрадях по русскому языку записывается
только вид работы (например, диктант). Учащиеся ведут записи в тетрадях
синей или фиолетовой пастой. Карандаш используется при подчеркивании,
составлении табли
ц и т.д. Учащимся запрещается писать в тетрадях красной
пастой. По русской речи, русскому языку проводятся текущие и итоговые
письменные контрольные работы, самостоятельные работы, контроль знаний в
форме теста.
Текущие контрольные работы имеют целью прове
рку усвоения изучаемого
и проверяемого программного материала; их содержание и частотность
определяются учителем с учетом степени сложности изучаемого материала, а
также особенностей обучающихся каждого класса. Для проведения текущих
контрольных работ учит
ель может отводить весь урок или только часть его.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
Итоговые контрольные работы проводятся:
после изучения наиболее значимых тем программы,
в конце учебной четверти,
в конце полугодия.
В целях предупреждения перегрузки обучающихся время проведения
тек
ущих и итоговых контрольных работ определяется общешкольным
графиком, составляемым администрацией школы по согласованию с
учителями.
В один рабочий день следует давать в классе только одну письменную
текущую или итоговую контрольную работу.
При планировани
и контрольных работ в каждом классе необходимо
предусмотреть равномерное их распределение в течение всей четверти, не
допуская скопления письменных контрольных работ к концу четверти,
полугодия.
Запрещается проводить контрольные работы в первый и последний
дни
четверти.
Самостоятельные работы или тестирование могут быть рассчитаны как на
целый урок, так и на часть урока, в зависимости от цели проведения контроля.
Порядок проверки письменных работ учащихся.
Тетради учащихся, в которых выполняются обучающие
классные и
домашние работы, проверяются по русской речи:
в 5 классах и первом полугодии 6 класса
после каждого урока у всех
учеников;
во втором полугодии 6 класса и в 6
9 классах
после каждого урока
только у слабых учащихся, а сильных
лишь наи
более значимые по своей
важности, но с таким расчётом, чтобы раз в неделю те
тради всех учащихся
проверялись
Орыс әдебиеті
(оқыту орыс тілінде емес сыныптар үшін)
Изучение русской литературы должно быть направлено на формирование
духовно
нравственных каче
ств и патриотических чувств учащихся,
формирование казахстанского патриотизма и стремления воплотить в жизнь
общенациональную идею «Mә
гілік Ел», развитие толерантности и умения
общаться в условиях межэтнической и межкультурной коммуникации.
Планируемые р
езультаты обучения в предметно
деятельностной форме
определены учебными программами в соответствии с требованиями
образовательного стандарта по учебному предмету ”Русская литература“.
Подготовка учащихся предполагает формирование:
теоретико
литературных
и историко
литературных знаний;
читательских умений;
системы эмоционально
ценностных отношений;
опыта литературно
творческой деятельности.
Результаты учебной деятельности учащихся по русской литературе
оцениваются по следующим параметрам:
содержате
льность и глубина устного и письменного высказывания,
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
отражающая качество восприятия и понимания поэтического текста,
сформированность аналитических и речевых умений, способность применять
их на практике, самостоятельность оценок событий и характеров в
худ
ожественных произведениях, их аргументированность;
выразительность чтения наизусть произведений разных жанров;
техника чтения незнакомого текста.
Поурочный контроль
результатов учебной деятельности учащихся
осуществляется в устной и письменной формах и
ли в их сочетании
посредством проведения индивидуального, группового и фронтального опроса
с использованием вопросов и заданий, содержащихся в учебниках, учебных,
учебно
методических пособиях, а также других способов контроля.
Работая над текстом художеств
енного произведения по вопросам
учебника, учитель исправляет смысловые, а также речевые и грамматические
ошибки в ответах учеников. Аналитические вопросы учебника могут быть
предложены учащимся для письменного ответа после обсуждения их в устной
форме на п
редыдущих уроках. При оценке результатов учебной деятельности
учащихся учитываются их возрастные особенности.
Тематический контроль
результатов учебной деятельности учащихся
осуществляется в устной и письменной формах или в их сочетании.
При оценке устных
ответов и письменных работ учащихся (развёрнутый
ответ на вопрос, пересказ, рассказ о герое и др.) учитываются:
правильность и мотивированность отбора эпизодов, картин, деталей для
решения поставленной учителем задачи;
понимание взаимосвязи событий, п
оступков и характеров персонажей и
важнейших средств их изображения (в соответствии с требованиями
программы);
композиционная стройность и логика построения ответа;
речевая грамотность, культура произношения (соблюдение
орфоэпических норм, правильное
интонирование).
Поощряется самостоятельность мысли учащихся, аргументированность и
убедительность доводов, оригинальность подхода к решению задачи,
эмоциональность ответа, выразительность и образность языка.
Оценкой устных ответов и письменных работ по лит
ературе необходимо
поощрять глубокое, индивидуально
личностное восприятие литературы как
искусства слова.
Согласно Национальному плану действий по развитию функциональной
грамотности школьников на 2012
2016 годы при обучении предмета «Русская
литература» н
еобходимо усилить работу по развитию речи учащихся при
изучении и анализе художественного произведения, написании сочинений, эссе
и изложений.
Объем учебной нагрузки по учебному предмету составляет:
5 класс
34 часа, из них на: чтение и изучение
27 час
ов, внеклассное
чтение
4 часа, развитие речи
3 часа;
6 класс
34 часа, из них на: чтение и изучение
26 часов, внеклассное
чтение
4 часа, развитие речи
4 часа;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
7 класс
34 часа, из них на: чтение
26 часов, развитие речи
4 часа,
внеклассное
чтение
4 часа;
8 класс
34 часа, из них на: чтение и изучение
27 часов, внеклассное
чение
3 часа, развитие речи
4 часа;
9 класс
34 часа, из них на: чтение и изучение
26 часов, внеклассное
чтение
4 часа, развитие речи
4 часа.
Все литерат
урные произведения, на которые отводятся часы,
предназначены для обязательного изучения.
По литературе у учащихся 5
9 классов одна тетрадь в линию. В V
VIII
классах письменные работы по русской литературе носят обучающий характер.
Отметки за обучающие раб
оты выставляются по усмотрению учителя только по
литературе и должны носить стимулирующий характер.
Отметки за сочинение (выполняется в тетрадях по развитию речи) по
русской литературе выставляются в предмет «Русская литература» через дробь
в одну графу :
первая
за содержание, вторая
за грамотность . Ошибки
выносятся графически на поля и подсчитываются. При написании домашнего
сочинения или других творческих работ отметка за работу выставляется в
графу, соответствующую дате, когда давалось задание, ил
и дате, когда
проходила защита творческой работы.
Для написания сочинения по литературе (5
9 класс) можно использовать
два урока литературы или один урок русского языка и один урок русской
литературы.
На учебных занятиях по русской литературе для работы
с текстами из
списка для чтения и обсуждения следует использовать учебники и учебные
пособия более ранних лет издания, издания серии «Школьная библиотека», а
также интернет
ресурсы на сайтах.
Отметки за чтение наизусть выставляются на учебном занятии, сле
дующем
за учебным занятием, на котором было дано задание выучить наизусть, или на
любом другом учебном занятии, тема которого включает изучение данного
произведения.
Шет тілі
Шет тілі бойынша
оқу бағдарламасының құрылымында «Ағылшын тілі»,
«Неміс тілі»,
«Француз тілі» пәндерінің базалық мазмұны маңызды аспекті
болып табылады. Осы пәндердің біреуін таңдауды жалпы білім беретін
мектептер оқушылардың қажеттілігі мен ата
аналардың сұраныстарын ескере
отырып жүзеге асырады.
Негізгі орт
а білім деңгейіне арналғ
ан шет
тілі курсы жалпы орта білім
деңгейінде оқыту дайынд
ығына бағытталған, яғни ол шет
тілін меңгерудің
жалпы еуропалық А1, А2, А2+ деңгейлеріне сәйкестендірілген:
сынып
А1 («Бастапқы игерім 1»);
сынып
А1 («Бастапқы игерім 1.1»);
сынып
А2
(«Қалыптасу қарсаңындағы игерім 1»);
сынып
А2 («Қалыптасу қарсаңындағы игерім 1.1»);
сынып
А2+ («Қалыптасу қарсаңындағы игерім 2»).
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
Негізгі
орта білім беру деңгейінде шет
тілін оқытудың мақсаты
оқушылардың тілді меңгерудің жалпы еуропалық
+, В1)
қалыптасу
алдындағы деңгейге сәйкес мәдениетаралық коммуникативтік біліктерін
қалыптастыру мен дамыту, оқушылардың функционалдық сауаттылықтарын
дамыту.
Бұл кезеңде алдыңғы кезеңдегідей танымдық процесс шоғырландыра
ұйымдастырылады: б
ерілген кез
еңде әуелгі кезеңнің тақырыптары мен сөйлеу
аясы кеңейіп, оларға жаңа сөйлеу тақырыптары қосылады. Қатысымдық
сөйлеу
әрекеті бір кезеңнен екінші кезеңге өтіп, репродуктив әрекеттен
репродуктив
нәтижелі әрекетке, кейіннен нәтижелі әрекетке қарай дамиды.
сыныптарда айтылым дағдыларын (диалогтік және монолог сөз)
дамыту үшін
репродуктивті және репродуктив
нәтижелі жаттығулар
қолданылады: диалог түріндегі сөзге
үлгі
диалогтарды дыбыстау
фразалар
клишелер
идиомалық сөз тіркестері, сөйлеу құрылымы (гр
амматика),
лексикалық бірліктер (лексика)
қолданы
мүмкін.
Жаттығулар
шығармашылық сипатта болуы мүмкін. Монолог сөз дағдыларын дамыту тірек
сөздер, жоспар, логикалық сызба, ассоциациядан тұратын нәтижелі,
репродуктивті және репродуктив
нәтижелі
деңгей
де жүзеге асырылады
. Оқу
материалын жақсы меңгеру үшін жаттығуларды алдымен жазбаша, кейін
ауызша түрде орындауға болады.
сынып
оқушылары
«Шет
тілі» оқу пәнін игеруде б
елгілі бір нәтижеге
қол жеткіз
еді:
шет
тілін меңгерудің мотив
ациясын қалыптастыр
у және «Шет
тілі» білім
беру
салас
ында өзін
өзі жетілдіруге ұмтылу;
ет
тілі оқу құралдары арқылы өзін
өзі
көрсету мүмкіндігін сезіну;
тұтастай
өзінің
жеке сөйлеу мәдениетін жетілдіруге ұмтылу;
мәдениеаралық және этникааралық қарым
қатынаста комму
никативтік
құзыреттілікті қалыптастыру.
сыныптарда (
А2+
оқу деңгейі бойынша) қатысымдық
мәдениетаралық құзыреттерінің барлық компоненттерін дамыту жалғаса береді:
грамматикалық және лексикалық минимум кеңейтіледі, тілдік және сөйлеу
дағдылары нығай
тылады, дискурсивті және әлеуметтік
мәдени біліктері
дамиды.
Бұл
оқу деңгейінде өзіндік өмірлік тәжірибе мен оқушылар білімін
ескере отырып,
үлгіге қарамай, вербальдық тірексіз байланысқан сөйлем құру
қабілетін қалыптастыру қажет.
Көптілді білім беруді ен
гізу жағдайында ағылшын тіліне ерекше назар
аударылады.
сыныптарда лексикалық
вокобулярды
қалыптастыру,
тілдік емес
пәндер
бойынша б
астапқы терминологиялық
глосарийді
әзірлеу ұсынылады.
сыныптарда лексикалық
вокабуляр кеңейтіледі
тілдік емес пә
ндер
бойынша терминологиялық гласарий көлемі ұлғаяды.
тілі сабақтарында оқушылардың тұлғалық қасиетін қалыптастырудың
маңызды аспектісі «Мәңгілік Ел»
ұлттық
идеясын іске асыру болып табылады:
оқушылар бойында шет
тілінің қазіргі адам өмірінде және
көпмәдениетті
әлемдегі рөлі мен маңыздылығы туралы таным қалыптастыру, шет тілін
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
қолдануда мәдениетаралық қарым
қатынаста басқа халықтар әлемі мен
мәдениетін тану құралы ретінде жаңа тәжірибе жинақтау;
азаматтық теңдікті, өз халқы, туған өлкесі, өз елі
үшін патриотизм мен
мақтаныш сезімін, өз этникалық және ұлтқа қатыстылығын се
зіну, тілдерді
және мәдениетт
і меңгеру арқылы жалпы қабылданған адамзаттық және базалық
ұлттық құндылықтарды дамыту;
коммуникативтік құзыреттіліктері мен мәдениетін қалыптастыр
у, яғни
өзінің сөйлесу мүмкіндігіндегі деңгейіне қарай ауызша (айтылым және
тыңдалым) және ж
азбаша (оқылым және жазылым) әр
түрлі үлгіде тілді
таратушымен қарым
қатынаста қабілеттілігі мен дайындығын,
коммуникативтік шешімдер мен әңгімелесу әдебіне сәйкес б
арынша кең
көлемде сөйлесу және сөйлесуден басқа құралдарды тепе
тең пайдалану;
ағылшын тілді елдердің мәдениетімен танысу арқылы өзге (бөгде)
мәдениетке құрметпен қарау қат
ынасын қалыптастыру
ауы
зша және жазбаша қатынаста шет
тілінде өзінің төл мәде
ниетін
таныстыру қабілетін одан әрі дамыту.
Ауызша және жазбаша сөйлеу мәдениет
ін қалыптастыру мақсатында шет
тілі пән
і мұғалімдеріне
оқыту материалдарының түпнұсқасын пайдалану (аудио
бейнежазбалар,
фильмдер, әндер, ғылыми және ойын
ауық журналдар
ынан мақалалар);
сипаттау дағдысын қалыптастыру үшін
ақпараттармен жұмыс жасау, шет
тілінде сипаттама беру, салыстыру, талдау, диалог жүргізу, пікірталас, қажетті
дәлелдемелер келтіру,
жинақтау және қорытынды жасау;
оқушылардың сөздік қорын байыту мақ
сатында өз бетінше
анықтамалармен және энциклопедиялық әдебиеттермен, электронды
ресурстармен жұмыс істеуге үйрету
ұсынылады
тілі
бойынша апталық оқу жүктемесінің көлемі:
5, 6, 7, 8, 9
сыныптарда аптасына 2 сағаттан, жылына әрбір сыныпта 68
сағатты
құрайды.
Оқушы дәптерлерінің саны мен түрлері
ушыларда оқытуда барлық жұмыс
түрлері
орындау үшін келесі
дәптерлер саны болуы керек:
сыныптарда шет
тіл
і бойынша
сыныпта жұмыс істеуге арналған
2 жұмыс дәптері (егер оқулықп
ен бірге арнайы дәптерлері болса, онда 2 жұмыс
дәптерін жүргізу қажет емес, өйткені жұмыс кітабы тақырыптар бойынша
толық жаттығулар жиынтығын қамтыған,
осыған ора
й 1 дәптерді жүргізу
ұсынылады);
шет
тіліндегі сөздерді жазу үшін 1 сөздік дәптер, бақылау ж
әне жазба
жұмыстарына арналған 1 дәптер (кабинетте жыл бойына сақталады).
сыныптарда
сыныптағы жұмысға арналған
1 жұмыс
дәптері, шет
тіліндегі сөздерді жазу үшін 1 сөздік дәптері;
қылау және жазба жұмыстарға арналған
дәптер
(жыл бойына
кабинетте са
қталады).
Оқушы дәптерін жүргіз
уге қойылатын негізгі талаптар:
дәптердің
тысы
оң жақтағы жоғарғы бұрышына қаланың, мектептің,
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
сыныптың, пәннің ат
уы мен оқушының тегі, аты шет
тілінде жазылып
толтырылады;
дәптердегі жазулар тек шет
тілінде жүргізіледі
ай аты мен күн реті жазбаша
толық
жазылады;
міндетті түрде жаттығу нөмірі мен беті көрсетіледі;
мұғалім оқушының қател
ері мен түсініктемелерін көрсетіп,
бағаны оң
жаққа қояды;
оқушылар дәптерлеріне жазуды көк немесе
күлгін сиялы қаламмен
жүргізед
ара және жасыл сияларды, қарындашты астын сызуға немесе кесте
құрғанда
және т.б. қолдана алады;
қушыларға
дәптерге
қызыл сиямен
жазуға тыйым салынады;
сөздіккке сөздер реттік нөмірі бойынша жазылады.
Дәптерлерді тексеруге қойылатын негізгі та
лаптар
ғалім оқушылардың жұмыс дәптерлерін
тексергенде келесі тәртіпті
ұстанады:
сыныптар, маңызды
деген жұмыстарды аптасына 1 рет;
өздіктер: 5
сыныптар
4 аптада 1 рет;
ақылау жұмыстары мен жазба тапсырмалары барлық түрлері
барлық
оқушыларда
тексеріледі.
Мұғалім бақылау жұмыстарын тексеруде келесі мерзімді ұстану керек:
барлық сыныптардың білім алушыларының барлық
бақылау
жазба
ұмыстарын
келесі сабаққа дейін тексер
іледі
мұғалім
тексергеннен кейін
қатемен жұмыс жүргізеді; оқушылардың бақыла
у жұмыс дәптерлерін жыл
бойына сақтайды.
Мұғалім
сыныптарда шет
тілі бойынша тексерген жұмыстарда
оқушының жіберген
барлық
қателерін түзеуде келесі ережелерді басшылыққа
алады:
орфографиялық қатені
сызып,
үстіңгі жағына қажетті әріпті жазады;
қажет ем
ес пунктуациялық қате сызылады, қажеттісі қызыл сиямен
жазылады;
сыныптарда эссе тексеру барысында орфографиялық және
пунктуациялық қателермен қатар
грамматикалық және
тілдік қателерді де
белгілейді.
Ұсыныла
тын бақылау жұмыстар
ының
нормалары
Алған
білімдерін
ің
динамикасы мен мониторингін анықтау үшін оқу
жылына 7 бақылау жұмысын жүргізуді ұсынамыз.
№1 кіріспе тест. Бұл жұмыс түрі өткен оқу жылында алған білімдердің
диагностикасы мен бақылауын қарастырады, тек лексика
лық
грамматикалық
аспектілерін қ
амтиды.
Тест тапсырмаларының саны
25, жауаптар
нұсқаларының саны
5. Бұл жұмыс түрін ҰБТ жүйесі бойынша бағалау
ұсынылады. «5» деген баға
25 балл, «4» деген баға
20 балл, «3» деген
баға
13 балл
үшін қойылады.
«2» деген бағаны қою ұсынылмайд
ы, өйткені
оқу жылының бірінші күндерінен бастап оқушының пәнге деген
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
қызығушылығы мен
уәжін
төмендетуі мүмкін.
№2 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы
Бұл бақылау жұмысы тіл
дамытудың барлық бағыттарын есепке ала отырып,
ші тоқсанда меңгерген
барлық
атериал
дар
ды
амтиды
Лексика және
грам
атика бойын
ша 15
тапсырма, тыңдалым
5 тапсырма, оқылым
5 тапсырма.
ҰБТ жүйесі бойынша
бағалау ұсынылады.
«5» деген баға
25 балл, «4» деген баға
20 балл, «3»
деген баға
балға қойылады.
№3 бақылау ж
ұмысы
тоқсан
ның
қорытындысы
Бұл бақылау жұмысы
тіл дамытудың барлық бағыттарын есепке ала отырып,
ші тоқсанда меңгерген
материалды қамтиды
. Лексика және
грам
атика бойын
ша 15 тапсырма,
тыңдалым
5 тапсырма, оқылым
5 тапсырма.
ҰБТ жүйесі бойынша ба
ғалау
ұсынылады.
«5» деген баға
25 балл, «4» деген баға
20 балл, «3» деген
баға
13 бал
қойылады
№4 диагностикалық тест. Бұл алдыңғы екі оқу тоқсан
да алған
білімдердің бақылау мен динамикасын қарастырады, тек лексика
лық
грамматикалық аспе
ктісін қамтиды. Тест тапсырмаларының саны
25,
жауаптар нұсқаларының саны
5. Бұл жұмыс түрін ҰБТ жүйесі бойынша
бағалау ұсынылады. «5» деген баға
25 балл, «4» деген баға
20 балл, «3»
деген баға
13 балл
үшін қойылады.
«2» деген бағаны қою ұс
ынылмайды,
өйткені
оқу жылының бірінші күндерінен бастап оқушының пәнге деген
қызығушылығы мен уәжін төмендетуі мүмкін.
№5 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы
. Бұл бақылау жұмысы тіл
дамытудың барлық бағыттарын есепке ала отырып,
ші тоқсанда мең
герген
материалды қамтиды
ексика
және
грам
атика бойын
ша 15 тапсырма,
тыңдалым
5 тапсырма, оқылым
5 тапсырма.
ҰБТ жүйесі бойынша бағалау
ұсынылады.
«5» деген баға
25 балл, «4» деген баға
20 балл, «3» деген
баға
13 балл
үшін қойылады.
6 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы
Бұл бақылау жұмысы тіл
дамытудың барлық бағыттарын есепке ала отырып,
ші тоқсанда меңгерген
барлық тақырыптық
материал
дарды қамтиды. Лексика және
граматика
бойынша
15 тапсырма, тыңдалым
5 тапсырма, оқылым
5 та
псырма.

�©��ª�^_]_g�[ZZ�
25 балл, «4» деген баға
20 балл, «3» деген баға
балл
үшін ұсынылады
Ұсынылатын жазба жұмыстар
ының
нормалары
Оқушылардың функционалды
сауаттылығын дамыту үшін жазба
жұмыстарын, соның ішінд
е эссе жазу ұсынылады. Жұмыстың бұл түрі
оқушылардың сын тұрғысынан ойлауын және жазылым дағдыларын дам
ытуғ
мүмкіндік береді.
Мысалы, 5
сынып оқушысына суреттегі адам ту
ралы бірнеше
сөйлем құрап жазуды
ұсынуға болады, яғни оқушы бұл адамның аты
жөнін,
мек
енжайын ойлап табуы мүмкін.
сынып оқушысына бейнематериал көрсетіп
осы бейнематер
иал бойынша өз пікірін білдіруді
ұсынуға болады.Жұмыстың
бұл түрін жұмыс дәптерлеріне рәсімдеп, жылына 4 рет ұйымдастыру
ұсыныл
ады.
Эссе жазуда келесі сөздер нормаларын ұсын
амыз (
барлық артикль
сөздерді,есімдік
тер мен қосымшаларды ескере отырып):
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
сыныпта
30 сөз
сыныпта
60 сөз,
сыныпта
80 сөз,
сыныпта
100
130 сөз.
Бітіруші сынып оқушыларын
қорытынды аттестаттау
Шет тілі бойынша
оқушыларды
қорытын
ды аттестаттаудың негізгі
ережелері:
ет тілін б
есінші пән ретінде таңдаған 9
сынып түлектері
қорытынды
аттестаттауды емтихан түрінде өтеді;
шет
тілінде алған білімдердің, біліктері мен дағдыларын қорытынды
бақылау ретінде қарастыр
ат
н емтихан
Шет тіл
і бойынша емтихан үш кезеңнен тұрады: лексика
лық
грамматикалық тест, таңдау бойынша бір тақырыпқа айтылым және мәтінді
мазмұндау.
Лексика
грамматикалық тест 25 сұрақтан тұрады, оның 11 меңгерілген
лексиканы қамтиды, 11 сұрағы грамматика бойынша және 3 сұра
қ оқып жатқан
тілдің елі,
тарихы туралы. Бұл тест Ұ
БТ
жүйесі бойынша бағаланады, яғни «5»
деген баға
25 балл, «4»
20 балл, «3»
13
балға қойылады.
Оқушының пәнге деген уәжін арттырып, оны қолдау үшін «2» деген баға қою
ұсынылмайды. Лексика
грамматикалық тесті орындауға 25
30 минут
беріледі.
«Айтылым» кезеңі. Бұл к
езеңге тақырып оқып жатқан
оқу
бағдарламасынан
алынады. Тақырыптар саны «шет
тілін» таңдап алған
оқушылар санына байланысты, яғни бір оқушы
бір тақырып. Емтихан
тапсырушылар са
ны аз болса 10
нан кем емес тақырып таңдалады,
ал одан
артық болса, 25 тақырыптан
көп емес. Айтыл
ым 5 балдық жүйемен бағаланады.
«5» деген жоғары балды айтылымы 2
3 минуттан кем емес, сөйлемдері
арасында логикалық байла
ныс бар, идиомалық тіркестерді,
мақал
мәтелдер
мен
нақыл сөздер
ді қолданатын, сөздерді дұрыс айтатын, емтихан алушының
сұрақтарына еркін жауап бере алатын, салалас және сабақтас құрмалас
сөйлемдерді қолданатын емтихан тапсырушы ала алады.
«4» деген бағаны
тақырыпты толық көлемде аша алмаса
, а
йтылымында
кідіріс бар, тіл құрлымын орынсыз пайдаланған, салалас және сабақтас
құрмалас сөйлемдерді
, идиомалық тіркестерді қолданатын, емтихан алушының
қарапайым сұрақтарына жауап беретін емтихан тапсырушы алады.
Егер тақырып толық ашылмаса, айтылымда ло
гикалық байланыс болмаса,
тіл құрлымы дұрыс қолданбаса, сөздерді дұрыс айтқанмен, емтихан алушының
сұрақтарына қиындықпен жауап берсе, онда емтихан тапсырушыға «3» деген
баға қойылады.
«Мазмұндау» кезеңі.
Мазмұндауға арналған мәтіндер, оқытылатын тіл
бой
ынша оқу бағдарламасын толық қамтититын қосымша дереккөздерден
алынады.
Мәтін көлемі 500
700 сөзден аспау керек. Мазмұн
дауға арналған
мәтін әдеби үзінд
і
әңгіме, тарихи дерек, мақала, өмірбаян және т.б.
Мазмұндауға дайындалуға 10 минут беріледі. Емтихан
тапсырушы мәтінді
кемінде 2 рет оқып шығып, мазмұндап беру керек. Бұл кезең «5», «4», «3» деген
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
бағалармен бағаланады.
Жоғары балл мәтінді логикалық тәртіпте, мәтіндегі уақытқа, деректерге,
цифрларға ерекше мән беріп, жаңаша айтып берген емтихан тапсырушығ
қойылады. Емтихан тапсырушы мәтінді
тек
дайын үлгі бойынша ғана айтып
бермей, перифраз қолданады, кейбір сөздерге
қосымша
анықтама
береді,сөздерді нақты айтып, емтихан алушының қосымша сұрақтарына еркін
жауап береді.
Мәтінді толық мазмұндап, сөздерді ан
ық айтып, бірақ дайын үлгідегі
мәтіннен алшақтамай, яғни мәтіндегі лексиканы ғана қолданып, емтихан
алушының сұрақтарына қиындықпен жауап берген емтихан тапсы
рушығы «4»
деген баға қойылады.
Ең төменгі балл мазмұндауға берілген мәтіннің көлемін
сақтамаған,
кейбір сөздерді қиындықпен айтатын, мәтіндегі маңызды
кезеңдеріне тоқталмайтын, емтихан алушының сұрақтарына қиындықпен жауап
беретін оқушыларға қойылады.
Барлық ү
ш кезең
қорытынды
бойынша ортақ балл шығарылады.
Барлық үш кезеңнің бағалары хаттаманың
қосымшасына қойылады.
Қосымшасыз хаттама жарамсыз болып есептеледі.
Оқушылардың тест
жұмыстары, қосымша жауаптар парақшалары хаттамамен бірге тігіледі.
мтихан
және қорытынды
бағалары журналға қойылады.
Бұл
ережелер
қай
шет
тілін оқуына қарамастан
міндет
ті болып саналады.
Шет тілі мұғалімдерінің әдістемелік бірлестіктері
Кемінде 3 шет
тілі мұғалімінен
құрылған бірлестік ш
ет
тілі мұғалімдерінің
әдістемелік бірлестігі болып табылады. 2016
2017 оқу жылында әдістемелік
бірлест
ік жұмысының негізгі бағыттары:
емлекеттік стандартты орындау;
жаңа нормативтік құқықтық құжаттарды зерделеу (
«100 нақты қадам»
Ұлт жоспарының
шы қадам
, Балалар құқықтары туралы конвенция,
«Еңбек туралы»,
«Білім туралы»
ҚР З
аң
дары
2017 оқу жылына әдістемелік
нұсқау хатты зер
делеу
мұғалім
кеңесшінің,
көмекшінің негізгі міндеттерін атқаруда
шығармашылық тәсілмен кәсіби
құзыреттілікті жетілдіру
оқытуда
ғы жаңа технологиялар;
шет тілі мұғалімдерінің
білікт
ілікт
ерін арттыру және өздігінен білім
алуы;
шет тіліндегі
жаңа үрдістер м
ен өзгерістер
оқушылардың білім сапасын ар
тыру ү
шін шет
тілі бойынша оқытуда
электронды
білім беру ресурстарын
пайдалану.
Шет тілі мұғалімдерінің әдістемелік
бірлестігі оқу жылының басында
әдістемелік бірлестіктің жұмыс жоспарында көрсетілетін
бірқатар
міндеттер
қояды. Әдістемелік бірлестіктің жоспары
әдістемелік бірлестіктің
барлық
мүшелерімен келісіліп құрылады, міндеттер өзара тең бөлінеді.
Жоспар оқу
жылының әр айына құрылып,
оқу мекемесінің басты міндеттерімен тығыз
байланысады.
Әдістемелік бірлесті
ктің жоспары мектептің ғылыми
әдістемелік
кеңес
імен және
әдістемелік бірлестіктің жетекшісімен бекітіледі.
Жоспарда
әдістемелік бірлестік мұғалімдері жұмыстарының негізгі кезеңдері
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
қарастырылады. Оқу
жылына әдістемелік бірлестікті
отырысы өткізу
ұсыныл
ады. Әдістемелік бірлестіктің әр
бір
отырысы ақпараттық
танымдық
сипатта болу керек:
баяндамалар, пікірталастар, презентациялар мен
коучингтер
түрінде болуы тиіс.
Жоспарға енгізу үшін ұсынылған ісшаралар
Ашық сабақтармен қатар оқу мекемесінде өткізілген а
шық іс
шараларды
(әдістемелік бірлестіктің барлық мұғалімдері қатысқан) қамтыған әдістемелік
бірлестіктің
тақырыптық онкүндігі
Пән бойынша
олимпиаданың мектепішіндегі езеңін
ұйымдастыру және
өткізу
Дарынды және пәнге де
ген уәжі төмен балалармен жұмыс.
ңадан келген мұғ
алімдермен жұмыс,егер бар болса.
Жас мамандармен жұмыс,
аға
тәлімгерді тағайындау
Жас маманмен
жүргізілетін т
әлімгер
діңжұмыс жоспарын бекіту
Бірлестік мұғалімдерінің өзара тәжірибиемен алмасуы (өзара сабақтарға
қатысуы)
, «Lessonstudy» өт
кізу.
Емтихандарғ
, байқауларға,
олимпиадаларға, семинарларға дайындық.
Кіріс құжаттар
мен жұмыс
Мектепшілік бақылау
Әкімшілік бақылау
Біліктілік санатын жоғар
лататын
немесе растайтын мұғалімдермен
жұмыс
Әр тоқсан және жыл қорытындысы бойынша оқушыла
рдың
үлг
рімдері мен білім сапаларының м
ониторинг
Бірлестік мұғалімдерінің рейтингі
сі.
Мұғалімд
рдің атқарған жұмыстары бойынша шығармашылық есебі
(жыл соңында)
Оқушылар білімдерін
қорытынды аттестаттау бойынша есеп.
Атқарылған жұмыстар туралы есеп ай с
айын берілу
және әдістемелік
бірлестіктің отырысында көрініс табу қажет.
Жыл соңында жан
жақты, толық
есеп беріледі (фотолармен, сызба
кестелермен және диаграммалармен).
2016
2017 оқу жылында жаратылыстану
математикалық циклінің
(математика, биология, хим
ия, география) мұғалімдерімен бірге кіріктірілген
тақырыптық онкүндіктер өткізу ұсынылады. Мұндай ісшараларды өткізу көп
еңбектенуді талап етеді, бірақ кіріктірілген сабақтар пәнге деген
қызығушылықты арттыратынын ұмытпайымыз қажет. Мұндай онкүндіктер үш
езеңде өткізіледі: бастауыш, одан кейін орта және жоғары сынып
оқушыларымен. Аталған ісшара пәннің аясында оқушылар мен мұғалімдерді
жаңа жаңклықтарға ынтыландырып қана қоймайды; мұғалімдердің өзара
тәжірибе алмасуы
қолданылатын әдістердің жетілдірілуі мен
кіріктірілуіне
ықпал ететін болады. Оқып жатқан тілде сол елдің мәдениеті мен тарихын
терең зерделеу мақсатында маңызды күндері мен мерейтойларына назар аудару
ұсынылады, ол өз кезегінде, білім беру ұйымы базасында өткізілетін
тақырыптық ісшараларда тікел
ей көрініс табуы тиіс.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
«МАТЕМАТИКА ЖӘНЕ ИНФОРМАТИКА» БІЛІМ
БЕРУ
САЛАСЫ
Негізгі орта білім деңгейінде «Математика және информатика» білім беру
саласы бойынша келесі пәндер оқытылады:
сыныптар
«Математика», «Информатика»;
сыныптар
«Алгебра»,
«Геометрия»
«Информатика».
Аталған пәндерді негізгі орта білім деңгейінде оқыту практикалық
жағдайларда қолдану және салалас пәндерді игеру үшін қажет математикалық
білім мен біліктілік жүйесін меңгеруге; математикалық сауаттылықты,
алгоритмдік, операц
иялық және сындарлы ойлау қабілеттерін, ақпараттық
коммуникациялық технологиялар құралдары арқылы оқушылардың логикалық,
зияткерлік және шығармашылық қабілеттерін дамыту
ға; жеке, топтық және
өздігінен жұмыс істеу біліктерін қалыптастыру мен дамытуға бағытт
алған.
Білім беру саласының пәндерін оқыту барысында әртүрлі адами
әрекеттер саласында кездесетін кең ауқымды өмірлік есептерді шешу үшін
білім мен біліктерді пайдалану дағдыларын кеңейтуге, яғни функционалдық
сауаттылықты да
мыту бойынша жұмыстарға көңіл аудару керек.
«Математика» пәнін оқыту барысында математикалық сауаттылықты
қалыптастыру мақсатымен оқушыларға анықтамалықтарды қолдану, оқу,
әдістемелік және анықтамалық әдебиеттерден анықтамаларды, формулалар
және басқа да
тұжырымдарды іздеу;
математикалық формулаларды қолдану,
дербес жағдайларды жалпылау негізінде шамалар арасындағы тәуелділіктің
формулаларын өздігінен құрастыру;
игерілген математикалық білім, білік,
есептеу, өлшеу және графиктік дағдыларды пайдаланып практ
икаға
бағытталған тапсырмаларды шешу;
дәлелдемелі пайымдау жүргізу, талқылауға
қатысу және логикалық негізделген қорытындылар жасау; математикалық
мәтінмен жұмыс жасау (талдау, қажетті ақпаратты алу), математикалық
терминология мен символдарды қолдана отыр
ып, өз ойын ауызша және
жазбаша түрде анық және нақты түсіндіру
іскерліктерін үйрету ұсынылады
Информатика»
пәнін оқыту барысында ақпараттық
сауаттылық деңгейін
көтеруге (ақпаратты, оның ішінде мәтін, сан, дыбыс, көрнекілік түрде берілген
ақпараттарды і
здеу, алу және көрсету әдіс
тәсілдерін меңгеру); ақпараттық
есептерді шешуде АКТ
біліктілігінің негізіндерін (компьютерді және басқа да
АКТ құралдарын қолдану) білу және түсіну; алгоритмдік
және
логикалық
ойлауды игеру (алгоритмге сәйкес
әрекет жасау
жән
алгоритмді
құрастыру) айрықша көңіл аудару керек.
Математика және информатика пәндері бойынша білім сапасын жетілдіру
мақсатында
саралап оқыту, іс
әрекеттік оқыту, жеке тұлғаға бағытталған оқыту,
жүйелілік оқыту
педагогикалық тәсілдерін қолдану ұсыны
лады
Пәнге деген қызығушылықты арттыру жолдарының бірі оқушылардың
жобалық іс
әрекеттерін дамыту жұмыстарын жүргізу болып табылады.
Жобалау технологияларын қолдану пәні бойынша оқу сапасын көтеріп
қоймайды, пәнаралық байланысты жүзеге асырады және оқу пән
ін игерудің
тиімділігін арттырады.
Жобамен жұмыс істеу барысында оқушылар топтасып
немесе жеке жұмыстарын жоспарлауды, мақсат қоюды, қажетті ақпаратты
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
іздеуді, гипотезаны ұсыну және дәлелдеуді, тәжірибелер жүргізуді, орындалған
жұмыстың нәтижелерінін көрсе
туді, талдау мен бағалауды, сонымен қатар өз
жобаларын қорғауды үйренеді.
2016
2017 оқу жылындағы 5
сыныптарында математика және
информатика пәндерінен өткізілетін бақылау жұмыстарының үлгілік нормасы
келесі кестеде берілген.
Сыныптар
Пән атауы
Аптада
ғы
сағат саны
Оқу жылындағы
сағат саны
Бақылау жұмысының
нормасы
Математика
Информатика
Математика
Информатика
Алгебра
Геометрия
Информатика
Алгебра
Гео
метрия
Информатика
Алгебра
Геометрия
Информатика
Бақылау жұмыстарына пәндерге сәйкес жартыжылдық және жылдық
бақылау жұмыстары, практикалық жұмыстар кіреді.
Академия мұғалімдерге көмек ретінде
PISA
, TIMSS
зерттеулеріне
оқушыларды дайындауға арналған есептер жинағын әзірледі. Жинақты
Академияның сайтынан
www.nao.kz
) алуға болады.
«ЖАРАТЫЛЫСТАНУ» БІЛІМ
БЕРУ
САЛАСЫ
Ғылыми жаратылыстану білімі ерекше және өзекті маңыз
ға ие болады. Ол
оқушылардың бойында табиғат құбылыстары мен заңдылықтары туралы ұғым
қалыптастырады, табиғатты танудың ғылыми әдістерін ашады, оқушылардың
табиғат әлемімен қатар өзгермелі әлемде өз орнын табуларына жағдай жасауға
бағытталған және олардың
дүниетанымдық, мәдениеттанымдық және
тәжірибеге бағытталған сипатын, интеллектуалдық және шығармашылық
қабілеттерін, функционалдық сауаттылықтарын дамыту негізінде сыни ойлау
қабілеттерін дамытады, құндылықты және тұлғалық сапалар жүйесін
тәрбиелейді.
«Жар
атылыстану» білім беру саласы пәндерін оқытудың ерекшеліктері:
жаратылыстану ғылымдарының қоршаған ортаға, экономикалық,
технологиялық, әлеуметтік және адам қызметінің этикалық ортасына әсерін
түсінуді қалыптастыру;
оқу, жобалау
зерттеушілік, шығармашы
лық іс
әрекетке, оқушылардың
өздігінен білім алуға ұмтылулары үшін қажетті жағдайлар жасау;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
оқу, жобалау
зерттеушілік, эксперименттік, сабақ және сабақтан тыс
әрекет барысында қауіп
қатерсіз жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру
болып таб
ылады.
«Жаратылыстану» білім беру саласының құрамына: жаратылыстану,
география,
физика, химия және биология, яғни
ғылыми
жаратылыстану циклы
пәндері кіреді.
Оқу пәндері бағдарламаларының құрылымы мен мазмұнын таңдау оқу
материалын оқудың бірізділігі принц
ипі негізінде жүзеге асырылған.
1. Оқушы тұлғасының функционалдық сауаттылығын қалыптастыру
«Жаратылыстану» білім беру саласы пәндерін оқытудың маңызды компоненті
болып табылады. Ғылыми
жаратылыстану сауаттылығы оның негізгі
компоненттерінің бірі болып сан
алады. Оқушылардың:
ғылыми
жаратылыстану процестері мен құбылыстарын суреттеу, түсіндіру
және болжау білігін;
дәлелдер мен шешімдерді түсіндіру білігін;
зерттеу әдістерін түсіну, ғылыми әдістердің көмегімен шешілетін сұрақтар
мен мәселелерді анықтауд
ы дамытуға қажетті жағдайлар жасалуы тиіс.
География,
физика, химия және биология сабақтарында ғылыми
жаратылыстану сауаттылығын дамытуға қажетті танымдық біліктерді дамыту
үшін:
«Проблеманы түсіну»
білім және білікті мәтін, диаграмма, формула
немесе кес
те түрінде берілген ақпаратты түсіну үшін қолдануға және олардан
қажетті ақпаратты бөліп алуға, әртүрлі дереккөздерден алынған ақпаратты
кіріктіруге;
«Проблеманы сипаттау»
проблемадағы ауыспалыларды және олардың
арасындағы байланыстарды анықтауға, ауыспа
лылардың қайсысы проблемамен
байланысты және қайсысы байланысты емес екенін шешуге, шартта берілген
ақпаратты анықтауға, ұйымдастыруға және сыни бағалауға;
«Проблеманы таныстыру»
проблеманы шешу, ақпаратты ұсынудың бір
түрінен екінші түріне өту үшін кест
е, график, белгілердің көмегімен немесе сөз
түрінде, немесе шартта көрсетілген үлгіні қолдану арқылы ақпаратты
таныстырудың жолын әзірлеуге;
«Проблеманы шешу»
қойылған проблеманың шарттарына сәйкес
шешімдер қабылдауға, ұсынылған жүйеге талдау жасауға жән
е мақсатқа жету
үшін проблемада көрсетілген жүйені жоспарлауға, оны шешудің тәсілдерін
ұсынуға;
«Шешімді ойластыру»
алынған шешімді зерттеуге және қажет болған
жағдайда оны дәлелдеу үшін қосымша ақпарат іздеуге, неғұрлым тиімді шешім
іздеу үшін алынған ш
ешімді түрлі көзқарас тұрғысынан бағалауға және
түсіндіруге;
«Проблеманың шешімін хабарлау»
алынған нәтижені көрсетудің
жолдарын таңдауға және оны басқа оқушылар үшін нақты түсіндіруге
ерекше
көңіл аударылады.
Оқушылардың ғылыми
жаратылыстану сауаттылығы
н бағалау үшін түрлі
проблемалары бар жағдаяттар қолданылады. Олар адамдардың күнделікті
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
өмірімен, денсаулықты сақтаумен, техника мен технологияны дамыту үшін
қажетті ғылыми
жаратылыстану білімін қолданумен, қоршаған орта
проблемаларымен байланысты болуы т
иіс,
Қазақстандық мектеп оқушыларының халықаралық салыстырмалы
зерттеулеріне қатысуының нәтижелері ғылыми
жаратылыстану
сауаттылығының қалыптасу деңгейінің жеткіліксіз дәрежеде екендігін
көрсетеді. Осыған байланысты
«Жаратылыстану» білім беру саласы пәнде
рін
оқыту барысында аталған компонентті қалыптастыру бойынша жұмысты
күшейту қажет. Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА сайтында оқушылардың
ғылыми
жаратылыстану сауаттылығын дамытуға арналған әдістемелік
құралдар ұсынылған
(www.nao.kz).
2. Мұғалімдердің басты мақса
ты оқушылардың пәндік білімді тәжірибеде
қолдану біліктері мен дағдыларын қалыптастыру, яғни тәжірибеге бағытталған
білім беру.
«Жаратылыстану» білім беру саласы пәндерінің практикалық бөлімі
бұл
мақсаттарға жетуге мүмкіндік береді.
Оқушылардың ғылыми
жара
тылыстану біліктерінің қалыптасуына, өз
білімдері мен біліктерін күнделікті өмірде қолдануларына жағдай жасайтын
есептер, тапсырмалар оқытудың жан
жақты құралы болып табылады.
Оқушылардың бойында ғылыми
жаратылыстану біліктерінің
қалыптасуына мүмкіндік жа
сайтын келесі жағдайларды айқындауға болады:
«Жаратылыстану» білім беру саласы бойынша оқыту барысында
оқушылардың білім және білікті кешенді қолдана білу шеберліктерін
қалыптастыруға бағытталған оқу іс
әрекетін ұйымдастыру (оқушылардың
кешенді практикал
ық және зертханалық жұмыстар орындау, кешенді тақырып
бойынша хабарламалар әзірлеу және т.б.);
мұғалімнің іс
әрекетін оқушылардың бойында «Жаратылыстану» білім
беру саласы бойынша білім және біліктерін қолдана білу шеберліктерін
қалыптастыруға бағыттау.
Мектеп оқушыларының ғылыми
жаратылыстану біліктерінің табысты
қалыптасуы үшін, мұғалімге оны қалыптастырудың келесі дидактикалық
шарттарын есепке алуы ұсынылады:
оқушыларды өздерінің білімдері мен біліктерін кешенді қолдануы
бойынша өз беттерінше іс
әрек
етке бағыттау;
пәнішілік байланыстың көмегімен, білімді кешенді қолдану және
тасымалдау үшін білімді жүйелеу білігін қалыптастыру;
репродуктивті іс
әрекеттен, ғылыми
жаратылыстану пәндері бойынша
білім және біліктерді кешенді қолдануға негізделген іс
рекетке ауысу;
кешенді мәселелерді шешу барысында түрлі білім салаларынан алынған
білім және білікті кеңінен қолдануға жағдай жасайтын және білім мен
біліктерді кешенді қолдану шеберлігін бекіту үшін, оқушыларды неғұрлым
күрделі іс
әрекет түрлеріне арала
стыру.
Сабақ барысында зертханалық құралдарды дұрыс пайдалану, техника
қауіпсіздігі ережелерін сақтау, бақылаулар және өлшеу жұмыстарының
нәтижелерін түрлі тәсілдермен (суреттер, кестелер, сызбалар, фотосуреттер,
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
кино түсірілім және бейнежазба) белгілеп от
ыру білігін дамыту қажет,
Сабақтарда пәндер бойынша жүргізілетін практикалық және зертханалық
жұмыстарды талдау, жинақтау, бағалау, болжау, есептеу, түсіндіру,
құбылыстар мен процестердің сапалық және сандық сипаттарын анықтау,
жобалық тапсырмалар орындау
, тәжірибелер және эксперименттер жасау
дағдыларын қалыптастыруға бағытталған.
Өлшеуіш ресурстары бар дәстүрлі және электрондық форматтағы білім
және ақпарат көздерін, ақпараттық
коммуникациялық технологияларды (АКТ)
жан
жақты қолдану арқылы жүргізілген тү
рлі оқу жұмыстары тәжірибеге
бағытталған ойлауды дамытуға ықпал етеді. Сабақтарда білім берудің заманауи
технологияларын белсенді қолдану ұсынылады. География, физика, химия және
биология сабақтарындағы компьютерлік технологиялар:
оқу материалын зерделеу
барысында мультимедиа
технологияларды
пайдалануды;
оқушылар мен мұғалімдердің күнделікті оқу жұмысында
компьютерлерді құрал ретінде өнімді қолдануларын;
пәнаралық байланыс технологиясын жүзеге асыруды;
оқу телекоммуникациялық жобаларды орындау барыс
ында
оқушылардың өзбетінше іздеу және зерттеу жұмыстары әдісін әзірлеулерін;
Интернетті пайдалану арқылы оқу материалы аясындағы ақпаратты іздеу
және өңдеуді;
есептерді шығару үшін электрондық кестелерді пайдалануды;
виртуалды практикалық және зертха
налық жұмыстар жүргізуді
қарастырады.
Сандық зертханалар ғылыми
жаратылыстану бағытындағы түрлі
зерттеулер жүргізудің жаңа, заманауи электронды құралдары болып табылады.
Олардың көмегімен пәннің оқу тақырыптары, сондай
ақ басқа тақырыптар
бойынша да көптег
ен жұмыстар жүргізуге болады. Зертхананы қолдану оқу
жұмысының көрнекілік дидактикасын айтарлықтай жоғарылатады. Сандық
зертханалардың құралдары жан
жақты, оның құрамына оқушылар мен
мұғалімдердің уақытты үнемдеуіне, «дала жағдайында» өлшеу жұмыстарын
жүрг
ізуге қажетті түрлі эксперименттік құрылғылар қосылуы мүмкін. Олар
өлшеу жұмыстарының параметрлерін жеңіл өзгертіп, оқушыларды
шығармашылыққа тартады. Сонымен бірге бейнеталдау жасауға арналған
бағдарлама бейне көріністерден деректер алуға мүмкіндік береді
, оларды мысал
ретінде қолдануға және оқушылардың өздері түсірген, оқу және өмірлік нақты
жағдаяттарды зерттеуге мүмкіндік туады, сондай
ақ оқу және танымал
бейнефильмдердің көріністерін қолдануға болады.
KZ[ZlZj^Z�`%g_�kZ[ZlZg�luk�mZullZ��hm
зерттеуш
ілік және өмірлік
жағдаяттарда география, физика, химия және биология пәндерінен алған
білімдерін қолдану біліктерін дамытатын есептерді, тапсырмаларды және
жаттығуларды кеңінен қолдану ұсынылады. Оқу тапсырмаларын әзірлеу
барысында Ы.Алтынсарин атындағы Ұ
БА басылымдарында ұсынылған,
халықаралық салыстырмалы PISA және TIMSS зерттеулерінде қолданылатын
тапсырмалар жүйесіне көңіл аудару қажет.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
«Жаратылыстану» білім беру саласы пәндері аясында сыныптан тыс,
экскурсиялық
экспедициялық түрлі жұмыстар ұйымдастыр
у ұсынылады.
Сабақтарда міндетті түрде өлкетану аспектісі қарастырылуы тиіс. Сабақ
барысында оқушылардың коммуникативтік дағдыларын, ұжымда жұмыс істеу
дағдылары мен біліктерін дамытуға жағдай жасалуы тәжірибеге бағытталған
оқытуға тиімді әсер етеді.
3. Ме
ктеп оқушыларының зерттеушілік қабілетін, зейінін және
байқағыштығын, логикалық ойлауын және шығармашылық қиялын, есте
сақтау, тілдік және көптілділік, пәндік оқу, ғылыми және әдістемелік, мерзімді
баспасөз басылымдардың, интернеттің, білім берудің сандық
ресурстарының
ақпараттарын қолдану дағдыларын дамыту маңызды.
Сабақтарда тәжірибелер, эксперименттер және зерттеулер жүргізу кезінде
жүзеге асырылатын зерттеушілік дағдыларды дамыту барысында, тұлғаның
жеке қасиеттерін дамытуға бағытталған оқытудың мақсатт
ары жүзеге
асырылады.
«Жаратылыстану» білім беру саласы пәндерін оқытудың ерекшеліктерін
есепке ала отырып, оқушылардың жеке зерттеушілік жобалар орындауы
маңызды болып табылады. Оқушылардың зерттеушілік қабілеттерін дамыту
бойынша жұмысты үш бағытта жүргі
зуге болады:
теориялық зерттеулер (ақпаратпен және модельдермен жұмыс істеуге
бағытталған танымның теориялық әдістерімен байланысты топтық және жеке
жұмыстар);
эмпирикалық зерттеулер (практикалық және зертханалық жұмыстар);
жеке зерттеушілік жобалар.
Практикалық және зерттеушілік жұмыстар, зертханалық тәжірибелер
орындау, эксперименттер және эксперименттік есептер шығару, жобалар
орындау, модельдер құрастыру барысында табиғи және әлеуметтік
экономикалық процестердің, құбылыстар мен заңдылықтардың мәні
н түсіну
тереңдетіледі. Оқушылар себеп
салдарлық байланыстарды көре білулері,
қоршаған ортадағы өзгерістерді анықтай алулары, нақты жағдаяттардың
салдарынан болатын қауіпті өзгерістердің алдын
алу тәсілдерін ұсына алулары
тиіс.
Физика, химия және биология
мұғалімдері кабинеттердің жабдықталуын
және оқытудың электрондық құралдарын ескере отырып практикалық және
зертханалық жұмыстардың, практикумдардың тақырыптарын өз беттерінше
таңдай алады. Зертханалық және практикалық жұмыстар орындау барысында
(зертханалы
қ жұмыстарға арналған дәптерде) сыныптың барлық
оқушыларының жұмыстары міндетті түрде бағаланады. Географиядан
бағаланатын практикалық жұмыстар оқу бағдарламасында көрсетілген және
номерлермен белгіленген.
Мектеп оқушыларына оқыту процесі барысында экологи
ялық білім және
тәрбие беру ең алдымен табиғаттың тұтастығы, ондағы құбылыстардың өзара
қарым
қатынасы және олардың шарттарының себебі туралы көзқарас
қалыптастырумен байланысты. Білім беру саласы пәндері курсын зерделеу
кезінде оқушылар қоғамның, экономик
аның және табиғаттың өзара байланысы
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
туралы, Жерде тіршіліктің болуы үшін біздің планетамыздың атмосферасы
және басқа да қабықтарының мәні, оны ластайтын негізгі ошақтар, ластанудың
қоршаған ортаға және тіршілік процестеріне әсері, зиянды факторлардың
әсер
інен тірі табиғатты қорғау шаралары, табиғи ортаны өзгертудің (сонымен
қатар оқушылардың өздері қатысатын жағдайларды қоса алғанда) апатты
салдары туралы нақты көзқарас алулары тиіс.
Оқушылар Жердің, материктің,
елдің, өзінің туған өлкесінің табиғат кешені
ндегі өзара байланысты жақсы
түсінулері тиіс.
Бұл тәрбие жағынан қарағанда өте маңызды, себебі оқу пәндерін
«экологияландыру» оқушыларды экология мәселелерімен таныстырып қана
қоймайды, сонымен қатар оларды табиғатты жауапкершілікпен қорғауға
тәрбиелейді.
Табиғатты жауапкершілікпен қорғау көзқарасы табиғатты
қорғаудың тәжірибелік іс
әрекеті барысында пайда болады.
Сабақтан тыс уақытта келесі экологиялық зерттеулерді жүргізу
ұсынылады:
табиғат кешендерінің
экология
мектеп ішіндегі жарықты өлшеу;
рлі сусындардың қышқылдылығын өлшеу;
мектеп ішіндегі бөлмелер ауасының физикалық
химиялық параметрлерін
өлшеу;
сыныпты желдетудің микроклиматқа әсері;
топырақ құрамы қышқылдылығының өсімдік түрлерінің құрамына әсері;
ортаның абиотикалық факторлары;
урбандалған аумақтардың экологиясы;
гүлденген судағы оттегі концентрациясын анықтау;
қаланың түрлі ғимараттары ауасындағы оттегінің құрамын анықтау.
Пәндердің оқу бағдарламалары табиғаттағы процестер және адам
әрек
еті туралы білімді қамтиды. Сабақтарда экологиялық проблемаларды
шешудің және жаңа технологиялар негізінде қоғамның өндірістік күшін дамыту
мүмкіндіктерінің заманауи жолдары қарастырылуы тиіс.
Ақпаратты жинақтау және зерттеу үшін сабақ барысында газеттерді
ң,
журналдардың, фильмдердің, бейнетаспа материалдарының, веб
сайттар мен
әдебиеттердің материалдарын қолдану ұсынылады.
Пән бойынша академиялық лексика қалыптастыру үшін сабақта
терминологияны қолдану бойынша жұмысты әрдайым жүргізіп отыру қажет.
Оқушылар
дың терминдерді дұрыс пайдалануын қамтамасыз ететін ауызша
және жазбаша тапсырмалар қолдану ұсынылады. Білім алушылардың білім
жетістігін бағалау барысында академиялық лексиканың дұрыс қолданылуына
көңіл аудару қажет.
Сапалық және сандық есептерді шешуге
бірдей деңгейде көңіл аудару
керек, себебі құбылыстардың, процестердің мәнін түсіну және олардың
шешімін табу дағдыларын қалыптастыру өте қажет.
Оқушылардың техника қауіпсіздігі ережелерін сақтай отырып, барлық оқу
құралдарын және техникалық құрал
жабдықта
рды дұрыс пайдалануы маңызды
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
болып табылады.
Білім алушылардың ғылыми
зерттеушілік дағдыларын дамыту үшін
жоғары оқу орындары мен мектеп оқушылары сарайлары жанындағы іштей
және сырттай мектептерге қатысу ұсынылады. Оқушыларға атом энергиясы
бойынша «Роса
том» мемлекеттік корпорацияның және «Қазақстанның ядерлік
қоғамы» қоғамдастығының іс
шараларына қатысу ұсынылады, олар жыл сайын
өткізетін «Kazatomexpo» көрмесінде жоғары сынып оқушыларына арналған
арнайы бағдарламалар ұйымдастырады.
Бұл бағдарламалар түр
лі интерактивті форматтарды қамтиды. Оқушылар
атом электр стансасының жұмысын зерделеуге мүмкіндік беретін, «басқа
планетадан келушілердің атомды шабуылынан
құйынға дейін» атты түрлі
ойын сценарийлерін жүргізумен, «Алақандағы АЭС» қосымшасымен таныса
ала
ды. Сілтеме:
http://www.kazatomprom.kz/#!/about
Энергияның балама көздері, олардың өндірудің заманауи тәсілдері туралы
ақпаратты
alternativenergy.r
aqua
rmnt.com/otoplenie/alt
; http://www.helios
house.ru/alternativnaya
energiya.html сілтемелері бойынша алуға болады.
Георафия және биоло
гия сабақтарында «Қазақстан ұлттық географиялық
қоғамы» республикалық қоғамдық ұйымы материалдарын пайдалану
ұсынылады.
Сілтеме:
kazgeography.org
[email protected]
.edu.kz
ЭКСПО
2017 көрмесі жұмысының бағыттары туралы, сонымен қатар
дүниежүзілік бұрынғы көрмелердің материалдарын келесі сілтемелер арқылы
алуға болады: skachatreferat.ru/poisk/
экспо
http://www.skachatreferat.ru/poisk/экспо
2017
4. «Жаратылыстану» білі
м саласы пәндері сабақтарындағы сыни ойлау
келесі дағдыларды дамытуды қарастырады: мәнмәтінді есепке ала отырып
тыңдау, бақылау, талдау және жинақтау арқылы дәлелдеуге үйрену. Сондықтан
оқушылардың бақылау, талдау, пайымдау және түсіндіру дағдыларын
қалыпт
астыруларына жағдай жасау қажет. Ол үшін оқушыларды:
пайымдау мен дәлелдеуді жіктеуге және жинақтауға;
олар туралы негізгі дереккөздерді бағалауға және сәйкес сұрақтар қоюға;
тұжырымдамалар және қорытындылармен қоса алғанда негізгі
дереккөздерді салы
стыруға және талқылауға;
жеке тәжірибесінің молаюына қарай өзінің көзқарастары мен
болжамдарын қайта қарауға қатыстыруға болады.
Мұғаліммен жұмысты талқылау, талдау және шешімдерді алдын
ала
қарастыру барысында оқушылардың өздерінің оқу процесін жеткілік
ті деңгейде
түсінулеріне, сонымен қатар білімді бағалау, түсіндіру және тануларына көмек
көрсету ұсынылады. Оқушы әрекеті алгоритмінің үлгісі:
1) Ақпаратпен
танысыңыз.
Тапсырма оқу барысында алынған ақпаратқа
да, оқулықтар, энциклопедиялар немесе
web
ай
ар тәрізді бірнеше
дереккөзден жинақталған ақпаратқа шолудың немесе сауалнаманың
қорытындысына да қолданылуы мүмкін.
2) Дәлелдер негізінде жатқан зерттеуді құрылымдайтын немесе келесі
әрекетті анықтайтын негізгі пунктерді, пікірлерді немесе болжамдарды
аны
қтаңыз.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
3) Ақпараттың негізгі компоненттері, көзбен шолу және ауызша
дәлелдерді біріктірілуі және өзара байланысы принциптерін
талдаңыз.
4) Жеке компоненттер арасындағы ұқсастықтарды және
айырмашылықтарды
салыстырыңыз және зерттеңіз.
5) Түрлі ақпарат көзд
ерін, дәлелдерді немесе идеяларды біріктіру арқылы
білімді жинақтаңыз.
Түрлі ақпарат көздері арасындағы байланысты табыңыз.
6) Дәлелдемелердің анықтығын және дәйектілігін, сонымен қатар
дәлелдердің болжамдар мен туындаған идеяларды қолдайтынын немесе қарсы
келетінін
бағалаңыз.
7) Сұрақтардың жауаптарын түсіндірудің нәтижесінде алынған
білімді
қолданыңыз.
8) Тұжырымдалған шешімдерді
дәлелдеңіз,
олардың өзектілігі мен
маңыздылығын негіздеңіз.
5. Жаратылыстану, география, физика, химия және биология
сабақтарын
дағы пәнаралық байланыстар қоршаған әлемдегі процестер мен
құбылыстардың өзара байланысын көрсете отырып, бір пәнді оқу барысында
басқа пән бойынша білімді меңгеру процесінде қолдану білігін, жүйелі ойлауды
дамытуда ерекше рөл атқарады.
Дидактика тұрғысын
ан пәнаралық байланысты жүзеге асыру оқытудың
ғылыми деңгейін жоғарылатады, оқу материалының мазмұнына, мұғалім
қолданатын оқытудың әдістеріне, сонымен қатар оқушылардың өз беттерінше
жүзеге асыратын оқу тәсілдеріне әсер етеді.
«Жаратылыстану» білім беру с
аласы пәндерінің сабақтарында пәнаралық
байланысты қолдану ғылыми
жаратылыстанудың негізін құрайтын
«өмір»,
«адам», «табиғат кешені», «экономика және экология», «зат», «дене»,
«энергия», «күш», «қозғалыс» және «даму» ұғымдарының қалыптасуында
маңызды рөл
атқарады.
Пәнаралық байланыстар зерттеудің (эксперименттік әдіс, жобалық және
модельдеу әдісі және т.б.) жалпы әдістерінде қолданылуы мүмкін. Мұғалімге
пәнаралық байланыстың: бұрынғы, жалғаспалы және келешекті түрлерін
қолдану ұсынылады.
Бұрынғы пәнаралық
байланыстар
бұл байланыстар курстың материалын
оқу барысында, басқа пәндерден бұрын алынған білімдерге сүйенуді
қарастырады (мысалы, жаратылыстану, география, биология курстарынан
алынған білім).
Жалғаспалы пәнаралық байланыстар
бұл байланыстар, көпте
ген сұрақтар
мен ұғымдар бір мезгілде бірнеше пәнде зерделенуі мүмкін екенін қарастырады
(мысалы, дыбыс туралы түсінік физикада, ал есту органдары
биологияда
оқылады және т.с.с).
Келешекте пәнаралық байланыстар материалды бір пәннен оқу, сол
материалды б
асқа пәндерден оқудан бұрын жүзеге асырылады (мысалы,
атомның құрылысы туралы ұғым физика пәнінде химияға қарағанда бұрын
оқытылады). Бұл жағдайда химия мұғалімі физикадан алынған білімге
сүйенеді.
6. «Жаратылыстану» білім беру саласы пәндерінде «тұрақты д
аму», «даму
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
стратегиялары», «индустриалды
инновациялық реформа», «жасыл экономика»,
«жасыл энергетика», «ел шаруашылығы», «таза технологиялар» терминдерінің
ғылыми
теориялық және практикалық мәнін зерделеу, аймақтық және
жергілікті аспектіде олардың қолдан
балы ерекшелігін түсіну, «Мәңгілік Ел»
ұлттық идеясын жүзеге асыру контексінде жаһандық геоэкономикалық
кеңістікте тұрақты дамып келе жатқан ел ретінде Қазақстан Республикасы
туралы ғылыми негізделген көзқарас қалыптастыру және дамыту маңызды
болып табылад
ы. Сабақтардың тәрбиелік мақсаты «Мәңгілік Ел» идеясын
қамтып отыру тиіс.
«ЭКСПО
2017» ғылыми
техникалық көрмесін өткізудің елдің дамуы үшін
стратегиялық ерекшелігін және келешегін зерделеу маңызды болып саналады.
7. Оқушылардың үй тапсырмасын орындаулары
оқу процесінің қажетті
элементтерінің бірі. Оны дұрыс ұйымдастыру арқылы, сабақ барысында
алынған білімді пысықтауға және тереңдетуге, оқушының оқуға деген тұрақты
қызығушылығын арттыруға мүмкіндік пайда болады. Үй тапсырмасын
тұжырымдау барысында келесі
жағдайларды ескеру қажет:
үй тапсырмаларын оқулық параграфтарын жаттап алуға және
тапсырмаларды орындауға ғана пайдалануға болмайды. Шығармашылық,
эксперименттік, проблемалық сипаттағы есептерді, тапсырмаларды және
жаттығуларды көбірек қолдану қажет;
үй тапсырмаларына оқушылардың өз оқу әрекеттерінің нәтижелеріне
өзіндік талдау жасауға бағыттайтын тапсырма элементтерін қосу;
үй тапсырмасына мазмұны және орындалу түрі бойынша түрлілігімен
ерекшеленетін тапсырмалар беру;
үй тапсырмасының көлемін ан
ықтау барысында оқушылардың жеке
және жас ерекшеліктері міндетті түрде есепке алынуы тиіс.
8. Білім беру саласы пәндерінен қолданбалы курстардың немесе таңдау
курстарының ұсынылатын тақырыптар. Тақырыптар мұғалімдердің
мүмкіндіктері және жағдайларға байлан
ысты өзгертілуі мүмкін:
Биология:
«Тамақтану және денсаулық»,
Экологиялық этика
«Биология және денсаулық»,
Әлемнің
заманауи ғылыми
жаратылыстану
бейнесі
», «Әлемнің інжу маржаны
сынып қыздары арналған курс)»,
Менің денсаулығым
менің қолымда», «Тірі жасуша жұмбақтары
»,
«Жасушалар және тері», «Үй іргесіндегі телім», «Тері
денсаулық айнасы».
География:
«Әлеуметтік
экономикалық географияның математикалық
модельдері және әд
істері», «Қазақстан географиясын оқудағы жобалық
технологиялар», «Туған өлкедегі әлеуметтік
экономикалық процестерді
модельдеу», «
Қазақстанның
энергетикалық әлеуетінің дамуы», «Еліміздің
жасыл энергетикасы»,
«География, тарих, өнер: қиылыстары және өзара
айланысы».
Физика:
«Күрделілігі жоғары физикалық есептерді шығару», «Физикадан
ашылуларды қалай жасайды»,
«Қоршаған ортаның физикалық ластануы және
олардың адамға әсері»
, «Физика және компьютер», «Физикалық
техникалық
модельдеу», «Заманауи ғарышкерліктің
жетістіктері», «Радиациядан қорғану».
Химия:
«Экологиялық химия»,
Күрделілігі жоғары химиялық есептерді
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
шығару
»,
Жай судың
жұмбақтары
», «
Химия және
тамақтану
», «Ұзақ өмір сүру
(кіріктірілген курс)», «Бейметалдар химиясы және өмір», «Ойланып қалған
химия», «
Химия және қоғам», «
Химияның тарихы
»,
«Химия, ғылыми
фантастика шығармаларының негізі ретінде», «Химик
зертханашы
мамандығымен танысу», «Химия жән
е шаштараз өнері», «Химия және СЖҚ»,
«Тамақтық қоспалар: плюстері мен минустері», «Косметика: кеше, бүгін,
ертең», «Ас үйдегі химия», «Күнделікті өмірдегі заттар және материалдар»,
«Химиялық есептерді шығару әдісі», «Химиядан эксперименттік есептерді
шығар
ы әдісі».
«Жаратылыстану» білім беру саласы пәндері сабақтарында пайдалануға
ұсынылатын ресурстар:
1. «Қаза
томөнеркәсіп» ҰАК» АҚ
http://www.kazatomprom.kz/
2.
Қазақстан Республикасының Энергетика министрлігі:
http://energo.gov.kz/
3. «Қазақстан Ғарыш Сапар
ы» Ұлттық компаниясы http://gharysh.kz/news/
4. «Эврика»
білім беру мекемелерінде авторлық эксперименталдық
бағдарламаларды жүзеге асыратын, 650
ден астам мектеп ұжымдарын
біріктіретін эксперименттік алаңдардың инновациялық білім беру желісі:
http://www.eurekanet.ru
5. Bookz.ru
электрондық кітаптар, журналдар және сөздіктер.
Навигацияның ыңғайлы болуы үшін, авторлардың алфавиттік каталогінен басқа
шығармалардың алфавиттік каталогы да қолжетімді, яғни кі
таптарды
алфавиттік тізім бойынша іздеуге болады:
www.bookz.ru

6. EOLSS (Encyclopedia of Life Support Systems)
өмірді қамтамасыз ету
жүйелерінің энциклопедиялары. Мазмұны алфавиттік ретпен берілген көптеген
энциклопедияларға қарағанда
EOLSS білімінің ауқымы тақырыптармен
ұйымдастырылған. Пәндердің ішінде: математика, физика, энергетика,
табиғатты қорғау
Жер және атмосфера туралы ғылым; экология, азық
түлік
тағамдары және ауыл шаруашылығы туралы ғылымдар, а
дамзат ресурстары
туралы, басқару және т.б., тілі
ағылшын:
http://www.eolss.net/
7. Энциклопедиялар әлемі кітапханасы
http://www.encyclopedia.ru/

. Britannica School
мазмұны және ақпараттары кең ауқымы, онда
мыңдаған мақалалар, бейнелер, видео, түпдеректер, электронды кітаптар,
ұсынылатын веб
сайттар, тезаурус және дүние жүзінің атласы шығады. Барлық
контент оқытудың STEM жүйесі әдістемесімен негі
зделген. Жұмыс барысында
оқушылар оқиды, жазады, зерттеулер жүргізеді және жаратылыстану
ғылымдары саласындағы өздерінің сөздік қорларын байытады. Кіріктірілген
«Мұғалімдерге арналған сабақ жоспары» аталған онлайн ресурстың
артықшылығы болып табылады, бұл
жерде мұғалім өз «Жоспарын» жасауға
немесе басқа мұғалімдер құрастырған «Жоспарды» қолдануына болады.
Аталған ресурсты сынып режимінде де, сонымен қатар үй тапсырмасын
орындау барысында және олимпиадаларға қатысу үшін қажетті ғылыми жоба
орындау үшін де қо
лдануға болады: (
http://school.eb.co.uk
).
9. «Сандардағы және картадағы дүниежүзі елдері».
Интерактивті
анықтамалықтарда дүние жүзінің алдыңғы қатарлы елдерін сипаттайтын
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
статистикалық ақпарат және негізгі көрсеткіштер
берілген:
http://www.sci.aha.ru

10. Рубрикон. Ірі
энциклопедиялық портал. Неғұрлым белгілі
энциклопедиялар, сөздіктер және анықтамалықтар, суреттер және карталар
берілген:
http://www.rubricon.com

11. Оқушылар оқу бағдарламасын меңгеру барысында АКТ қолдану
дағдыларын дамытады. «География» пәнінің оқу бағдарламасына сәйкес келесі
веб
ресурстар ұсынылады (24
кесте).
www.earthquakes.usgs.gov
www.rgo.ru
www.geo2000.nm.ru
www.geo.historic.ru
www.www.geografia.ru/
www.geographic.
org
www.mygeog.ru
www.e
cis.info
www.geography.about.com
www.hobitus.com
www.imf.org
www.kisi.kz
www.meteosputnik.ru
www.mfa.gov.kz
www.oecd.org
www.stat.gov.kz
www.theodora.com
www.un.kz
www.un.org
www.undp.kz
www.unesco.kz
www.unesco.org
www.unmultimedia.org
www.volcanodiscovery.com
www.worldbank.org
«АДАМ ЖӘНЕ ҚОҒАМ» БІЛІМ
БЕРУ
САЛАСЫ
Қазақстан тарихы
«Қазақстан тарихы» пәнінің мақсаты
Қазақстан қоғамының ежелгі
дәуірден бүгінгі күнге дейінгі аралықтағы әлеуметтік, мәдени, саяси,
экономикалық с
алалардың негізгі даму кезеңдерін оқытып, көшпелілер
өркениеті мен Қазақстан мемлекеттілігі тарихын қарастыру. Қазақстан тарихы
ата
бабалар мәдениетінің бірегейлігі, тарихи процестердің біртұтастығы мен
сабақтастығын түсінуге мүмкіндік береді. Көшпелілерді
ң әлемдік тарихтағы
орны мен рөлін, адамзат өркениетіне қосқан үлесін жаңа өркениеттік тұрғыдан
қарастырады. Сондай
ақ, пәннің оқушыларда өткенді саралау, бүгінгі күнді
сипаттау және болашақты бағдарлау қабілеттерін қалыптастыруда маңызы зор.
Тарих сабақта
рын жоспарлау және ұйымдастыру барысында оқытудың
тәрбиелік компонентіне ерекше назар аудару керек.
«Қазақстан тарихы» пәнінің
мазмұнында
өскелең ұрпақтың бойына
қазақстандық қоғамның негізгі құндылықтарын
қалыптастыруға бағытталған
«Мәңгілік Ел» патриотт
ық актісінің материалдары болуы тиіс
: Отанымыздың
патриоттарын, құқықтық, демократиялық мемлекеттің, жеке адамның
құқықтары мен бостандықтарын құрметтейтін, ұлттық сана сезімі жетілген,
адамгершілігі мол, толерантты азаматтарын тәрбиелеу.
«Қазақстан тарихы
» пәнін оқыту кезінде білім алушылардың
тарихи
оқиғалардың өзара байланысын орнату арқылы, мемлекеттердің сыртқы
саясаттары бойынша ақпарат беретін тарихи деректердің салыстырмалы
талдауының негізінде себеп
салдарлық бай
ланыстарды анықтауды қажет ететін
ғдыларын дамыту қажет
. Оған қоса мұғалім оқушыларға тарихи картада
оқиғаларды, олардың динамикасы мен даму жағдайын белгілеуге тапсырма
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
бере алады, бұл өз кезегінде оқушылардың бойында уақыт пен кеңістікте
бағдарлану дағдыларының дамуына септігін тигізеді.
«Қазақстан тарихы» және «Д
үниежүзі тарихы» пәндерін оқытудың басты
мақсаты оқушылардың бойында «тарихи тұрғыдан ойлау» дағдысын
қалыптастыруға мүмкіндік беретін түрлі әдіс
тәсілдерді (белсенді және
проблемалық оқыту әдістері, жоба әдісі, концептуалды оқыт
у) қолдану қажет.
«Тарихи тұрғыдан ойлау» өткен заманның кез
келген құбылысын сол заманның
контекстінде, бұрын болған және кейінгі тарихи оқиғалармен өзара
байланысында көру, анықтау, бағалау, талдау қабілетін білдіреді. Бұл қабілетке
ие болу арқылы оқушы
өткен тарихқа қатысты білім мен түсінікке негізделген
өзіндік дәлелді ұстанымды қалыптастыра алады. Тарихи ойлау дағдылары әрбір
сабақта олардың біртіндеп кеңеюі мен прогрессиясы негізінде дамытылуы тиіс.
«Қазақстан тарихы» пәні бойынша базалық білім мазм
ұны, оқушылардың
дайындық деңгейіне қойылатын талаптары, пәнді оқыту міндеттері
Қазақстан
Республикасы Б
ілім және ғылым министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы
№ 393
бұйрығымен
анықталған.
Қазақстан тарихы:
сыныпта аптасына 1 сағат, оқу жыл
ында 34 сағат;
сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;
сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;
сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;
сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат.
Пәнді оқытуға
арналған әдістемелік ұс
ынымдар.
Тарихты оқыту
күрд
елі процес, ол өзара байланысты,
оқытудың
мақсатын анықтау, білім мазмұнын іріктеу, білімді оқытып
үйрету және
меңгеруге басшылық ету сияқты
және т.б.
құрамдас бөлімдерден құралады.
Оқыту процесін оңтайландыру мақсатында
топт
ық жұмысты
ұйымдастыру өте тиімді болып табылады.
сынып
оқушыларының жұмыстарын ұйымдастырудың тиімді
формаларының бірі топтық жұмыс болып табылады, топтық жұмысты
ұйымдастыру кезінде
бір оқушының
қабілеттері мен психологиялық
ерекшеліктерін ескеру,
олардың топтағы атқаратын негізгі функцияларын анық
түсіндіру қажет. Сонымен бірге топ мүшелерінің әрқашан өзгеріп отыруы да
маңызды.
Оқушылардың бойында тарихи түсінікті дамытуға мүмкіндік беретін
әдістердің бірі
рөлдік ойын болып табылады.
Рөлдік ой
ынның тиімділігінің үш міндетті элементі:
Тарихи деректерді талдау: оқушылардың тарихи дерекпен жұмыс істеуі
олардың жас ерекшеліктері мен танымдық мүмкіндіктерін, сондай
ақ дайындық
деңгейін ескере отырып біртіндеп күрделене береді.
Оқушыларға тарихи дер
ектерден үзінді беруді жүйелі түрде жүргізу
керек. Тарих сабақтарында сұрақтарды қою маңызды орын алуда, дұрыс әрі
нақты құрастырылған сұрақтарға ғана орынды жауап алуға болады.
Сондықтан да мұғалімдерге «сатылап сұрақ қою» әдісін қолдану
ұсынылады
. Бұл әд
істе дерекке немесе белгілі бір иллюстрацияға қойылатын
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
сұрақтар жеңілден қиынға қарай күрделенеді.
Оқушыларға елінің тарихын өз көзімен көріп, сезіну үшін мүмкіндігінше
мұражайларға, тарихи ескерткіш орнатылған немесе тарихи
археологиялық
орындарғ
а экску
рсия ұйымдастыру ұсынылады.
Түсіндіру және талдау
дағдысын тереңдеп дамыту үшін жаңа стратегиялар
мен техникалар ұсынылады. Деңгейлеп оқыту, сыни ойлауды қалыптастыру,
тірек
сызба, салыстырмалы талдау және т.б.
Жаз
у дағдыларын дамыту мақсатында с
ын тұрғысы
нан ойлау
технологиясын қолдану ұсынылады.
РАФТ стратегиясының (Р
роль, А
аудитория, Ф
форма, Т
тақырып) басты мақсаты оқушыда, белгілі бір образға (рөлге) ену арқылы,
өзінің ойын жазбаша түрде түсінікті әрі нақты жеткізе алу дағдысын
қалыптастыру
. Бұл стратегия
қолдану
арқылы
оқушылар түрлі
тақырыптарға әр
түрлі аудиторияға арнап ақпарат (мәлімет, мәлімдеме,
т.б.) жазуды үйренеді.
Нәтижелі деңгейде картамен жұмысты күшейту қажет. Бұл үшін тарихи
карталардың мазмұнын басқа да дереккөздермен тарта от
ырып талдауға
бағытталған, тапсырмаларды пайдалану керек.
Оқушылардың жазбаша жұмыстарды орындауына ерекше назар аудару
ұсынылады: эссе, мақала, баяндама, хат, қысқаша ақпарат және т.б.
Оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, презентация,
интеллект к
арталар, диаграммалар жасау тапсырмаларын беру керек.
Кіріктірілген білім беру бағдарламасын табысты жүзеге асыру
белсенді
оқыту, командалық оқыту, пәндік
тілдік кіріктірілген оқыту
және
т.б. озық
педагогикалық әдістерді қолдану
үшін оқытудың қазіргі зам
анғы әдістерін
қолдану қажет. Отандық
және
жалпы тарихтың
кейбір тақырыптарын кір
іктіру
мүмкін болады. Х
алықаралық қатынастар
тарихы
мен Қазақстанның сыртқы
саясаты, әлемдік соғыстар тарихы, тарихтың жеке мәселелері, мәдениет т.б.
тақырыптарын кіріктіруге
болады.
Тарих пәндерін кіріктіре оқыту жүйесін қалыптастыру оқыту процесінің
коммуникативтік әлеуетін
анағұрлым ұлғайтады. Мәселен, ә
дебиет курстарын
оқыту барысында оқушыларға рухани шығармашылық процесінің тарихи
контекстін неғұрлым жоғары деңгейде иге
руге мүмкіндік береді.
«Қазақстан тарихы» пәні бойынша
ұсынылатын сайттар:
http://www.tarih
begalinka.kz
http://
www.e
history.kz
http://bilimsite.kz/tarih/
;
http://testcenter.kz/entrants/for
ent/
Үй жұмысы сыныптағы сабақтардан кейін мұғалімнің тапсырмасы
бойынша оқу және тәжірибелік жұмысты оқушының өздігінен орындайтын оку
процесінің құрамдас бөлігі. Үйге берілген тапсырмаларды оқушының үнемі
орындап, дұрыс ұйымдастырып отыруы оның жақсы үлгеруіне керекті шарттың
бірі болып табылады.
Үй жұмысы сынып деңгейіне және тақырыптың ауқымына қарай әртүрлі
болуы мүмкін:
ауызша (сұра
жауап, құзыреттілікке бағытталған тапсырмалар,
пікірсайысқа дайындық, т.б.);
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
қысқаша
жазба жұмыстары (тезистер, конспектілер, буклеттер, эссе,
тарихи шығарма, т.б.);
тест тапсырмалары (жабық тест, ашық тест, реттік тест, сәйкестендіру
тесті, мәтіндік тес
т, жағдаяттық тапсырма, құрама тест, балама тест,
көпжауапты тест);
шығармашылық жұмыстар (рөлдік ойындарға, сахналық көріністерге
дайындық);
өзара
бақылау жұмыстары, өздік бақылау, қатемен жұмыс, жоба
жұмысы.
Оқушыларға
жобалық және
шығармашылық (хабарла
ма, презентация,
жобал
ар, коллаждар т.б.)
тапсырмалар тақырыптарын алдын ала бер
әдістемелік тұрғыдан дұрыс болады.
Сонымен қатар мұғалім осы
шығармашылық жұмыс түрінің талаптарымен таныстыруы керек. Оқушы
хабарлама даярлаған кезде
тек
білімін
ғана
көрсе
тіп қоймай, хабарлама
(презентация) дайындайтын батырға қатынасын, өз сезімдерін, күйзелісін
білдіруі тиіс.
Құзыреттіл
ікке бағытталған үй тапсырмаларын
ың 4 түрі қолданылады:
ақпараттық, коммуникативті, мәселе қою
білу
және рөлдік.
Шығармашылық үй тапсырм
аларына
қойылатын
өлшемшарттар немесе
талаптар:
терминология мен ақпарат
тың
күрделілігі оқушының жас
ерекшеліктеріне сай болуы;
әдебиет
пен дереккөздерінің
тізімін беру
қажет
ақпараттың жүйелілігі және тартымдылығы т.б.
ескеру керек.
«Тарих» пәні бойы
нша міндетті бітіру емтиханын
ұйымдастыру
және
өткізу жөніндегі
әдістемелік ұсынымдар.
Кешенді емтихан бағдарламалары принципімен айқындалатын тарихты
зерделеудің оқиғалық
хронологиялық және проблемалық
теориялық
деңгейімен үйлесетін болады. Білім алушыл
ардың дайындық деңгейінің
көрсеткіштері тарихи білімдерін теориялық, фактологиялық, хронологиялық,
картографиялық және бағалау компоненттерін игеру мен оқу
танымдық
әрекеттер тәсілдеріне сәйкес меңгеру болып табылады.
Емтихан тапсырмалар
құрастыру
кезін
әртүрлі оқулықтар мен
терді (ҚР Білім және ғылым министрлігі
бек
іткен
) қолдануға болады.
Тапсырмаларды дайындау кезінде мұғалімдер толық сипатталмаған оқиғалар
берілген ақпарат көздерін іріктеу ұсынылады. Осындай ақпарат көздері деректі
материалдар
(хрестоматиядан үзінділер, куәлік және естеліктер, тарихи
оқиғалар туралы), статистикалық материалдар (кестелерде немесе мәтіндерде
деректер әлеуметтік
экономикалық даму ұсынылған) болуы мүмкін. Білім
алушыларды міндетті түрде мектеп бітіру емтиханына да
йындау кезінде оқу
бағдарламасы бойынша дайындалған оқулықтарды пайдалану керек.
Сыныптан тыс оқу
тәрбие жұмыстары білім алушыларды қоғамдық
өмірге бейімдейтін, жұмыс тәжірибесін жинақтайтын, жаңа жағдайдағы қарым
қатынасқа үйрететін, қызығушылықтар
мен талаптарды іске асыратын
әлеуметтік орта
ның бір бөлігі болып табылады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
Тарих
пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру және
жоспарлау барысында 2016
2017 оқу жылында мерекеленетін мерейтойлық
шараларға көңіл бөлу ұсынылады:
Алматы қаласыны
1000 жылдығы (1016
2016);
Қазақ батыры, әскербасы
Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлының
жылдығы (1576
1656);
Қазақ халқының XVII
XVIII
ғасырлардағы ұлы үш биінің бірі
Қазбек
би Келдібекұлының
350 жылдығы
(1667
1764);
Қазақ халқының жоңғар басқыншыларын
а қарсы күресте әйгілі
батырларының бірі
Тама Есет Көкіұлының
350 жылдығы (1667
1749);
Қазақтың батыры, талантты қолбасшы
Қабанбай батыр
Қожақұлұлының
325 жылдығы (1692
1770);
Кіші жүз қазақтары көтерілісінің көрнекті басшысы, атақты батыр,
әйгілі шешен
Сырым Датұлының
275 жылдығы (1753
1802);
Бөкей Ордасындағы халық көтерілісінің саяси көсемі, қайсар
қолбасшысы, халық батыры
Исатай Тайманұлының
225 жылдығы (1791
1838);
Қазақтың аса көрнекті ағартушы
педагогы, ұлттық мектебінің негізін
қалаушы
Ы. Алтын
сариннің
175 жылдығы (1841
1889);
Бөкей Ордасында
қазақтың тұңғыш мектебі
ашылғанына 175 жыл
(1841
2016);
ХХ ғасырдың басындағы Ұлт көшбасшысы, көрнекті қоғам және
мемлекет қайраткері
Ә. Бөкейханның
150 жылдығы (1866
1937);
Қазақтың мемлекет және қоғам қа
йраткері, шығыстанушы, білімді
заңгер
Барлыбек Сыртановтың
150 жылдығы (1866
1914);
Қазақтың тұңғыш бейресми Конституциясы
«Қазақ елінің
Уставына»
105 жыл (1912
2017);
«Оян қазақ»
өлеңінің жарық көргеніне 105 жыл (1911
2016);
1916 жылғы ұлт
азаттық көтері
лістің
100 жылдығы
(1916
2016);
Алаш Орда үкіметі
құрылғаны 100 жыл (1917
2017);
Қазақтың қаһарман батыры, ақын, жазушы
Баубек Бұлқышевтың
100
жылдығы (1916
1944);
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасының
30 жылдығы (1986
2016);
Қазақстан Республикасы Тәуелсіздіг
інің
25 жылдығы (1991
2016).
Мектепте сыныптан тыс жұмыстар төмендегі шаралар арқылы жүзеге
асады:
базалық кәсіпорындарда, табиғат аясында, мәд
ени мекемелерде,
мұражайларда
таңдауы бойынша еркін сабақтар, оқу пәндері бойынша сайыстар мен
олимпиадалар
жүргізу;
оқу бағдарламаларына сай қосымша арнаулы сабақтар өткізу;
кіріктірілген және пәнаралық оқу сабақтарын жүргізу
және
т.б.
Сыныптан тыс жұмыстар оқушылардың пәнге деген қызығушылығын
арттырып, алған білімдерін тереңдетіп, өздігінен іздене білуге ү
йретеді.
Сонымен қатар теориялық білімін кеңейтіп, толықтыра түседі және
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
оқушылардың жеке қабілетін дамыта түседі.
Дүниежүзі тарихы
«Дүниежүзі тарихы» пәні бойынша оқу бағдарламасы оқушыларға әлем
тарихы бойынша жеткілікті білім алуға және тарихи процест
ердің мәні мен
тарихи фактілердің маңызын түсінуге, проблемаларды шешуге, жағдаятты сыни
бағалау және шешім қабылдау, сондай
ақ түрлі тиімді коммуникацияны жүзеге
асыруға мүмкіндік береді.
Мектепте
«Дүниежүзі тарихы» пәнін оқытудың негізгі мақсаты
ғылыми
гуманистік көзқарасы бар, әлеуметтік белсенді, жан
жақты
шығармашыл тұлғаны қалыптастыру болып табылады.
Пәнді оқыту
кезінде барлық сынып оқушылар
ының
жұмыс жасау
және
үздік нәтижелерге қол жеткізу үшін жеке, жұптық, топтық жұмыстарды
ұйымдастыруды қолд
ану ұсынылады.
Тарих сабағын жоспарлау және ұйымдастыру кезінде оқытудың
тәрбиелік компоненттеріне ерекше назар аударған жөн.
«Дүниежүзі» пәнінің мазмұнынын оқыту
«Мәңгілік Ел» патриоттық
актісін жүзеге асыру
ға және
тарихи тәжірибе мен оның сабақтарын
ұғынып
түсіну, әлеуметтік болжау (бүгінгі күн жағдайының мәнін, өткеннің
инварианттылығы мен болашақтың баламалығын түсінуден), өз іс
әрекеті үшін
тарихи жауапкершілік, тұлғаның, азамат пен патриоттың қалыптасуына,
ғасырлар бойы қалыптасқан жалпыадамзаттық
құнды
лықтарды бекітуге ықпал
етеді
Оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру олардың
тарихи қалыптасқан мәдени, дiни және ұлттық салт
дәстүрлер
мен танысу
барысында құндылық бағыт
бағдарлау; тарихи бiлiмiн күнделiктi өмiрде
қолдана бiлу; тарих
и танымның әдiс
тәсiлдерiн меңгеру, әртүрлi дерек
көздерiмен өз бетімен жұмыс iстеу; сыни ойлау дағдыларын дамыту; білім
процесінде тарихи фактілер мен құбылыстарды түсіндіру; қазіргі кезеңдегі
саяси, әлеуметтік
экономикалық және халық
аралық проблемалард
ы талдай
білу; негізгі оқиғалар, құбылыстар мен тарихи дамудың процестерінің мәні
туралы түсіну қабілеттерімен анықталады.
«Дүниежүзі тарихы» пәні бойынша базалық білім мазмұны, оқушылардың
дайындық деңгейіне қойылатын талаптары, пәнді оқыту міндеттері Қаз
ақстан
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы
№ 393 бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу бағдарламасында анықталған.
«Дүниежүзі тарихы» пәні бойынша оқу жүктемесінің төмендегі көлемі
белгіленген:
сыныпта аптасына
1 сағат, оқу жылында 34 сағат;
сыныпта аптасына
1 сағат, оқу жылында 34 сағат;
сыныпта аптасына
1 сағат, оқу жылында 34 сағат;
сыныпта аптасына
1 сағат, оқу жылында 34 сағат.
Ежелгі дүние тарихы қалыптылығы, тұтастығы
және логикалық түр
де
аяқталуымен
сипатталып,
жүйелі түрде оқу пәні ретінде 6
сыныптан
басталады.
Тарихты оқыту оқушылардың тұрақты білім
беру
жүйесін қалыптастыру үшін
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
адамзат жүріп өткен тарихи жолдары,оқиға
хронологиялық деңгейде қолайлы
шарттар арқылы жүзеге асырылады

Келесі сыныптарда күрделі материалдарды, негізгі ұғымдар
ды
, іскерліктер
және қажетті
дағдыларды қабылдау неғұрлым алтыншы сынып оқушыларында
қалыптастыру өте маңызды.
Орта ғасырлар тарихы пәнін оқыту осы кезеңдегі қоғам дамуының
заңдылықтары ме
н ерекшеліктері болып табылады.Бұл адамзаттың әлеуметтік,
мәдени, мемлекеттердің дамуы және Еуропадағы саяси
феодалдық
қатынастар
дың
қалыптасуы. Орта ғасырлар тарихын оқыту қазіргі заманғы
адам үшін өте маңызды болып табылады, өйткені бұл кезеңде көптеген
ұлттық
мәдениеттер мен құндылықтардың пайда болуына байланысты. Мұғалім сол
уақыт кезеңінің ерекшелігі т
уралы түсінік беруі
; білім беру процесінде оқу
пәнінің орнын анықтау
; курс құрылымының анықтамалық және оқулықтың
әдістемелік аппаратымен, міндетте
рімен таныстыру
; жаңа
оқу пәніне
қызығушылығын арттыруы тиіс

Орта ғасырлар
тарихын
оқыту 7
сынып оқушылары
н тарихи оқиғалар
мен ұғымдарды талдау және
салыстыру
дағдыларын дамытады
, осы тарихи
дәуір қоғамының
бөлігі ретінде
қарапайым адамның
мірі
бақылауға мүмкіндік
береді.

Қазіргі заманғы өркениет құрған жаңа заман немесе дәуірді оқыту

сыныпта басталады.

Пәннің бұл к
езеңдегі материалдары оқушыларды
аграрлық дамудан
біртіндеп индустриялы дамуға
арналған тақырыптармен т
аныстырады. Жаңа
тарихты оқытудың нәтижесінде, мұрағат материалдарын анықтау, сондай
ақ
шын мәнінде тарихи оқиғалар мен жаңа процестерді талдау және салыстыру
өткен дәуірден және қазіргі заманғы оқиғалар ережелері оқушылардың іздеу
жән
е пайдалану дағдыларын қалыптастыра
ды.

сыныпта оқытылатын "Қазіргі заман тарихы" курсы оқушыларға

OO��[Zku�f_g�OO1���_�fZua^u�ijhp_kl_j]_��[ueuklZjZ��uf^ZjZ�[ZkZ�
gZaZj�Zm^Zjueui��Z^ZfaZl�^Zfmugu�`Zeiu�[_c
g_k
туралы түсінік
қалыптастырады
(Еуропа және Америка, Азия және Африка саяси, әлеуметтік
экономикалық және рухани
мәдени дамуынан бастап, 1914
1918 жылдардағы
бірінші дүниежүзілік соғыс және ең алдымен қазіргі заманғы құрылғылардың
пайда болуын түсіну
және түсіндірумен ерекшеленеді.
Пәнді оқыту бойынша әдістемелік ұсынымдар
«Дүниежүзі тарихы» пәнін оқыту
өткен тарих туралы, адамзаттың өзара
әрекетімен туындаған тарихи оқиғаларды оқу мен талқылау оқу кезінде
оқушылардың әлеуметтік тәжірибеле
рін байыта отырып, жүйелендірілген білім
қалыптастыруға ықпал етеді. Ә
түрлі дүниетанымдық, құндылық
мотивациялық, әлеуметтік жүйелерден туындаған, тарихи қоғамдық
процестердің логикалық ерекшелігін түсіну қабілеттерін дамыту түйінді рөл
атқарады.
ақтарда оқушылардың дағдыларын қалыптастыруға ықпал ететін жас
және танымдық ерекшеліктеріне сәйкес тарихи тұрғыдан ойлаудың (белсенді
және проблемалық оқыту, жоб
алау, тұжырымдамалық оқыту) әр
түрлі әдіс
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
тәсілдерін қолдану қажет.
Білім беру процесінде
компьютерлік технологияларды және жобалық
әдістемелерді пайдалануға ерекше назар аударуды талап етеді. Оқушылардың
білім алу мүмкіндіктері мен алған білімдерінің қолдану аясын түсініп, бұл
технологияларды әдеттегі әдістермен шебер қолдана білу мұғалім үш
маңызды.
Әдістемелік жағынан жоба тақырыптары және шығармашылық
тапсырмаларды (хабарлам
а, презентация, жобалар, коллаж және т.
б.)
оқушыларға алдын
ала беру керек. Сонымен қатар, мұғалім оқушыларды
аталған шығармашылық жұмыс түріне қарай, оның орынд
ау талаптары
таныстыру қажет. Тапсырмаларды дайындау кезінде оқушылар тек қана білім
алып қоймай, сол оқиғаны түсіну, оқиғаның басты кейіпкерлеріне деген қарым
қатынасы туралы өзіндік ойы болып, сезінуі қажет.
Топтық жұмысты ұйымдастыру өте тиімді болып
табыла
ды: шағын
конференция, пікірталас
, дөңгелек үстел, шағын жобаларды қорғау және т. б.
Бұл ретте жобаларды жеке немесе ұжыммен, педагогиканың
ынтымақтастық принциптерін қолдана отырып мұғалім мен оқушы бірге
орындауы да мүмкін
Өткен заманның кез
кел
ген құбылысын осы заманның контекстінде, бұрын
болған оқиғаларды және кейінгі тарихи оқиғалармен өзара байланысында көру,
анықтау, бағалау, талдау қабілетін білдіреді. Бұл қабілетке ие болу арқылы
оқушы өткен тарихқа қатысты білім мен түсінікке негізделген
өзіндік дәлелді
ұстанымды қалыптастыра алады.
Оқыту төмендегідей
тарихи
түсініктердің негізінде құрылуы тиіс:
өзгеріс
және сабақтастық (мысалы, белгілі тарихи кезеңде қоғам
қаншалықты өзгеріске ұшырады);
себеп және
салдар (мысалы, белгілі тарихи кезеңд
е қандай маңызды
факторлар саяси процестерге әсер етті);
дәйек (белгілі тарихи кезеңнің өнері бізге құндылықтар, наным
сенімдер
мен технологиялар туралы қандай мәлімет бере алады);
ұқсастық
пен айырмашылық
(мысалы, оқытылу кезеңінде мемлекеттің
саяси құр
ылысының айырмашылығы мен ұқсатығы неде);
түсіндіру (мысалы, әртүрлі зерттеушілер сол немесе басқа тарихи
оқиғаларды қалай сипаттайды).
«Дүниежүзі тарихы» пәнін оқу кезінде пәннің мазмұнына сәйкес тарихи
зерттеулерді (
болжамды ұсыну, зерттеу үшін сұрақтар
ды құрастыру,
дереккөздерді талдау, әртүрлі көзқарастарды салыстыру, қорытыныдылар мен
нәтижелерді тұжырымдау, өзіндік ұстанымын анықтау
) өткізудің дағдыларын
қалыптастрыу мен дамыту ұсынылады
Мұғалімнің сабаққа арнайы
дайындайтын тапсырмалары мынадай
өлш
емшарттарға сәйкес
болуы тиіс:
тапсырманы
орындау
мақсаты мен қолжетімділігі;
дифференциацияны көздеу;
сын тұрғысынан о
йлауды дамыту
проблемалық оқыту
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
оқушылардың
жас ерекшеліктеріне сәйкестігі;
ақпарат
тың және терминологияның күрделілік
деңгейі;
әде
бие
ттер тізімі;
ақпараттың тартымдылығы мен дәйектілігі;
бағалау
үшін
мүмкіндіктерінің бар болуы.
Сыныптағы практикалық жұмыс, өздік жұмысы, үй тапсырмасын
орындау
оку процесінің құрамдас бөлігі.
Практикалық сабақ тарихи
дереккөздерімен және әртүрлі көзқараст
арды салыстыра білуді жетілдіру,
қоғамдық
тарихи даму мәселелері бойынша өзіндік ұстанымын білдіру сяиқты
жұмыстарды ұйымдастырумен байланысты. Практикалық тапсырмаларды
орындау пәнішілік және пәнаралық байланыстарды орнатуды, ақпараттарды
өңдеудің әмбебап
тәсілдерін меңгеруді көздейді.Оқушылардың танымдық
мүмкіндіктері мен қызығушылығына байланысты сабақтар мамандандырылған
(белгіленген тақырып бойынша) немесе кіріктірілген болуы мүмкін.
Жұмыстың келесі аспектісінде
оқушылардың білім мен білік дағдыларын
бағдар уақыт пен кеңістігінде тарихи карталарды пайдалану ықпал етеді,
картада тарихи оқиғалардың жай
күйін және олардың даму динамикасын
көрсететін тапсырма болуы мүмкін.
Үй жұмысының мақсаты
қосымша материалдар арқылы
сабақта
меңгерген тақырыпты терең
дету, қайталау, бекіту және ой елегінен өткізу,
оқушының дағдылары мен құзыреттіліктерін шыңдау. Үй жұмысына берілген
тапсырмалар жоспарланған, танымдық, қызықты болуы шарт және деңгейлі
болуы мүмкін. Үй жұмысын берудің маңызы
оқушыны өз бетімен білім ал
уға
итермелейді және оқу үрдісінің танымдық
шығармашылық іс
әрекеттерінің
біріне жатады.
Сынып деңгейіне және тақырыптың ауқымына қарай тапсырмалар әртүрлі
болуы мүмкін:
ауызша (сұрақ
жауап, құзыреттілікке бағытталған тапсырмалар,
пікірсайысқа дайындық жә
не т.б.);
қысқаша
жазба жұмыстары (тезистер, конспектілер, буклеттер, эссе,
тарихи шығарма және т.б.);
тест тапсырмалары (жабық тест, ашық тест, реттік тест, сәйкестендіру
тесті, мәтіндік тест, жағдаяттық тапсырма, құрама тест, балама тест,
көпжауапты тест
шығармашылық жұмыстар (рөлдік ойындарға, сахналық көріністерге
дайындық);
өзара
бақылау жұмыстары, өздік бақылау, қатемен жұмыс, жоба
жұмысы.
«Дүниежүзі тарихы»
бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру
және жоспарлау барысында 2016
2017 оқу жылында
мерекеленетін
мерейтойлық шараларға көңіл бөлу ұсынылады:
Каталаун даласы
шайқасының 1565 жылдығы (451
2016);
Батыс Рим империясының
құлауының 1540 жылдығы (476
2016);
567 жылы
Түрік қағанаты мен Византия арасында сауда келісімі
мен әскери шарт
жасалды (
1450 жыл).
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
2016
2017 оқу жылында пән мұғалімдері әдістемелік қызметтерінің
негізгі міндеттері:
тарихи білім беру және оның сапасын көтерудің негізгі компоненттерін
жүзеге асыру;
мұғалімдердің кәсіби шеберліктерін жетілдіру: тарихт
ы оқытудың тиімді
әді
стері
мен
технологиялар
ын зерделеу;
тарихты оқытудың базалық және жоғары деңгейінде зерделеу тиімді
білім беру тәжірибесін тарату
болып табылады.
«Дүниежүзі тарихы» пәнінен ұсынылатын сайттар:
http://www.wor
ld
history.ru
;
http://historic.ru
http://historyatlas.narod.ru
;
http://testcenter.kz/entrants/for
ent/
Адам. Қоғам. Қ
ұқық
«Адам. Қоғам. Құқық» пәнін 9
сыныпта оқыту
адам, қоғам және құқық
туралы, қоғам дамуының негізгі процестері, адам өміріне әлеуметтік
факторлардың әсері жөніндегі ғылыми білімді меңгеруге бағытталған.
Қоғамдық ғылымдар кешенін құрайтын, кіріктірілген
сипатқа тән пәнді оқыту
оқушылардың назарын қазіргі қоғамдық, саяси, мәдени, әлеуметтік
құбылыстарға, оларды реттеп отыратын заңдардың өзара байланысына
аударуға негізделген.
«Адам. Қоғам. Құқық» пәнін оқытуда
«Mәңгілік Ел» жалпыұлттық
идеясын жүзеге ас
ыру
оқушылардың рухани
адамгершілік қасиеттері мен
патриоттық сезімдерін, құқықтық сауттылығы, мен азаматтық жауапкершілігін,
сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет деңгейін қалыптастыруға, ұлттық сана
сезім мен толеранттылықты дамытуға, зайырлы құндылықтарды
нығайтуға
және терроризм мен экстремизм идеологияларын саналы түрде қабылдамауын
қалыптастыруға, Қазақстанның көпэтникалық жағдайында қарым
қатынас
жасай білуіне бағытталады.
«Адам.
Қоғам.
Құқық» пәні бойынша базалық білім мазмұны,
оқушылардың дайындық де
ңгейіне қойылатын талаптары, пәнді оқыту
міндеттері
Р Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы
18 маусымдағы
№ 393 бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу бағдарламасында анықталған.
Пән
бойынша оқу жүктемесі
нің көлемі
сыныпта аптасына 1
сағат, оқу жылында 34
сағатты құрайды.
әнді оқытуға әдістемелік ұсынымдар
«Адам. Қоғам. Құқық»
пәнінің мазмұны
н игеру кезінде
түрлі әлеуметтік
жағдайларда тиімді және өнімді әрекеттердегі адамның қабілетін қамтамасыз
ететін оқушылардың тұлғалық және пәнд
ік нәтижелеріне көңіл бөлу
ұсынылады.
Пәнді оқытуда оқыту процесінің әдісі мен ұйымдастырылуын анықтайтын
ұйымдастырушылық
әдіснамалық принциптер: білімнің зерделілігін,
толықтығын, тұтастығын, сабақтастығын, өзара байланыстылығы мен білім
алушылардың ж
ас ерекшелігіне сәйкестігін ескерген дұрыс.
Оқу процесінде білім алушыны ынталы, қызығушылығы жоғары, дербес,
сенімді, жауапты, талдау жасай алуға бағыттайтын оқытудың түрлі формалары
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
ұсынылады
мұқият іріктелген тапсырмалар мен іс
әрекет түрлері арқылы
оқушыларды ынталандыра және дамыта оқыту;
оқушылардың білім алуы «оқыту үшін бағалау» арқылы қолдау көрсету;
оқушыларды
зерттеу
және зерттеушілік жұмыстарын жүргізуге
негізделген белсенді оқытуды ұйымдастыру
оқушылардың сыни ойлау дағдыларын дамыту;
қушылардың жеке мүмкіндіктерін ескере отырып, деңгейлік
тапсырмалар құрастыру;
оқушылардың жеке, жұптық, топтық және тұтас сыныптық жұмыс
түрлерін ұйымдастыруды қолдану ұсынылады.
Пәнді оқытуда оқушылардың басқа пәндерден: «Қазақ тілі және әдебиеті»,
«Дүн
иежүзі тарихы», «Қазақстан тарихы», «Физика», «Биология», «География»
және басқа пәндерден алған білімдеріне сүйену, оқу материалдарын тарихи
фактілермен, әдеби образдармен, физикалық процестермен, т.б. нақтылау
ұсынылады.
Пәнді оқытуда мынадай педагогикал
ық әдіс
тәсілдерді:
оқушылардың проблемаларды анықтауда өз ой
пікірлерін айту, гипотеза
ұсыну, жоспарлау, зерттеу жүргізу, дәлелдеу қабілеттерін дамытатын
ынталандырушы
проблемалық, ситуациялық жағдай туғызу;
белгілі бір тақырып бойынша «миға шабуыл»
, «жобалау» т.б. әдістерін
ұйымдастыру (проблемаларды табу, әр оқушының идеясын ұсынуы, бүкіл
сыныппен талқылау, оны талдау және шешімнің дұрыс нұсқасын қабылдау);
сабақта оқушылардың белсенділігін арттыратын қоғамдық және
құқықтық проблемаларды талқы
лау;
ақпараттық коммуникациялық технологияларды қолдануда
оқушылардың
білімдерін кеңейту үшін мультимедиялық ресурстарды тиімді пайдалану,
презентациялардың түрлерін пайдалана отырып, таңдалған тақырыптар
бойынша шығармашылық жұмыстар жасау,
сандық білім
беру ресурстары
материалдарын қолдану ұсынылады.
Пәнді оқытудың басты ерекшелігінің бірі сабақ барысында маңызды
заңнамалық актілермен, заң түсіндірмелерімен (Қазақстан Республикасы
ның
Конституциясы, азаматтық, әкімшілік, қылмыстық, еңбек құқықтарының не
гізгі
түсініктері) жұмыстар ұйымдастыру болып табылады.
Оқытудың әдіс
тәсілдері көптүрлілігіне (пікірсайыс, кейс әдісі, дебат,
рөлдік ойындар, жағдаяттармен жұмыс, жобалық және оқу
зерттеулік қызмет
т.б.) басымдық беру ұсынылады.
сынылатын сыныптан тыс ж
ұмыстар:
пән бойынша «Мәңгілік Ел» жалпыұлттық патриоттық идеясын оқытуға
ұсынылатын
тапсырмалар:
1)
«Зайырлы қоғам және
мемлекеттілік жоғары рухтандырушылық
(эссе)
«Қазақ елінің ұлттық идеясы қандай болуы керек?» (
негіздеу);
Ұлы
мақсаттарға жетелейтін и
дея
Мәңгілік Ел идеясы (
эссе
Қазақстан
халықтарының Ассамблеясы
азаматтық бейбітшілік пен
келісімнің бірегей институты (
жоба
және т.б.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
пән мазмұнына сәйкес ұсынылатын сыныптан тыс жұмыстар:
1)
«Қазақстан көп ұлтты тәуелсіз мемлекет»;
«Тәуелсіз
елдің білімді ұрпақтары»;
«Конституция
мемлекеттің негізгі заңы»;
«Мен және менің құқығым»;
«Өз құқығыңды білесің бе?»;
«Бала және оның құқығы»;
«Ұлы дала заңдары»;
«Заң және заман»;
«Құқықтық сауаттылық заман талабы» және т.б.
Өзін
өзі тану
«Өзі
өзі тану» пәнін оқытудың негізгі мақсат
мүдделері: Қазақстан
Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартында
«Жаратылыстану» пәні бойынша нақтыланған оқушының тұлғалық рухани
адамгершілікті дамытуды ынталандыру, жалпыадами құндылықт
арды және
құнлықтар туралы білімдерді жетілдіруге, оқушының жеке әлеуетін дамытуға,
өзіндік қабілеттерін, әлеуметтік маңызды тұлғалық қабілеттерді және өмірлік
дағдыны қалыптастыруға жағдай жасау, адамды өмірге дайындауды табысты іс
жүзіне асыру.
Оқыт пә
нінің негізгі міндеттері:
өзін
өзі тануға және үнемі жетілуіне бағыттау;
оқушыларда қарым
қатынас жасау негіздерін қалыптастыру;
қоғамда
және ұжымда өз орнын білуге көмектесу;
өзі
, адамдар және қоршаған орта бір
бірімен қарым
қатынаста екенін
езінуді ынталандыру;
өмірлік
және әр түрлі оқу жағдаяттарында адамгершілік және әлеуметтік
тәртіп
тәжірибесін қалыптастыру;
не үшін өзінің өмірсүретінің және өмірлік мақсатқа жету үшін тұлғалық
қасиеттерін дамыту.
«Өзін
өзі тану» б
ойынша оқу процесін ұйымдастырудағы маңызды жағдай
болып «Тыныштық сәті», «Өзіммен өзім», «Сергіту сәті», «Достар, ән салайық»
сияқты әдістемелік тәсілдер сабақтарда салауатты орта құру болып табылады.
«Өзін
өзі тану» пәні бойынша білім беру процесі арнай
ы жабдықталған
кабинетте жүзеге асырылады және қажетті оқу жабдықтарымен, сондай
ақ оқу
көрнекілік құралдарымен жабдықталуы қамтамасыз етіледі.
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі
аптасына 1 сағат, жылына барлығы
34 сағат.
«Зайырлылық және дінтану не
гіздері» курсы
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2014 жылғы
15 шілдедегі
№281 бұйрығына сәйкес 2016
2017 оқу жылынан бастап оқу
процесіне «Дінтану негіздері» факультативтік курсының орнына
«Зайырлылық
және дінтану негіздері» факультатив
тік курсы енгізіледі.
сыныпта үлгілік оқу жоспарының вариативтік компоненті есебінен
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
«Зайырлылық және дінтану негіздері» факультативтік курсын міндетті түрде
оқыту үшін аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат бөлінеді. Курсты
біліктілікті жетілдіру курсын
ан өткен тарих пәнінің мұғалімдері жүргізеді.
«Зайырлылық және дінтану негіздері» факультативтік курсының
мәні және
маңызы оның қазіргі қоғамдағы тарихи, мәдени мен рухани құндылықтықтарды
анықтайтын бастаулары ретінде, тұрақты дамуды қамтамасыз ететін ғыл
ыми
дәйектелген негіздерін қалыптастыруды құраушы элемент ретінде қабылданған
болып табылады. Курс орта білім жүйесіндегі қоғамтану және әлеуметтік
гуманитарлық білім алудың құрамдас бөлігі болып табылады.
Факультативтік курсты оқытудың мақсаты:
оқушыла
рды «зайырлылық» ұстанымын құндылық, яғни мемлекет
баяндылығының басты тұғыры ретінде қабылдауға, дінді зайырлы таным
аясында тануға үйрету;
зайырлылықты рухани
адамгершілік құндылықтар, мемлекет
тұрақтылығының басты факторы ретінде қабылдау, дінді мәде
ниет ретінде
қабылдауға үйрету, білім жүйесіне және ой
өрісін кеңейтуге ықпал ету;
діни сенім бостандығы, әлемдік және дәстүрлі діндердің, жаңа діни
қозғалыстардың тарихы мен қазіргі жай
күйі, теріс пиғылды діни ағымдар мен
тыйым салынған діни ұйымдар т
уралы жан
жақты білім беру;
оқушыларды экстремизм, терроризм және діни радикализм
идеологияларын қабылдамауға үйрету, рухани
адамгершілік құндылықтар
негізінде толеранттылық қасиетке тәрбиелеу және олардың гуманистік
дүниетанымын қалыптастыру.
Факульта
тивтік курсты оқытудың міндеттері:
1) оқушыларға діннің мәні, тарихы және оның қазіргі қоғамдағы рөлі
жөнінде жүйелі мәлімет беру;
2) зайырлылық ұстанымдарын мемлекеттілік пен тәуелсіздіктің негізі
ретінде таныта отырып, осы бағыттағы білімін қалыптастыру;
3) зайырлылық тұрғысынан діни сана, діни сенім, діни таным және діни
тәжірибе негіздерін салыстыра білуді үйрету;
4) діннің дүниетанымдық, мәдени танымдық және адамгершілік мәнін
түсіндіру;
5) оқушыларды діни сенім бостандығын құрметтеуге, толеранттылыққ
баулу арқылы қазіргі қоғамдағы діни ағымдарға зайырлылық ұстанымы
негізінде баға бере алатын дағды қалыптастыру;
6) Қазақстандағы этносаралық, конфессияаралық келісімді зайырлылық
ұстанымдарының нәтижесі ретінде таныта отырып, оқушылардың бойында
азаматт
ық мінез бен жауапкершілік қасиетті тәрбиелеу;
7) Көпэтносты, көпконфессиялы қоғам құрудағы қазақстандық тәжiрибенің
ерекшеліктерін айқындау
8) экстремизм, терроризм, діни радикализм секілді жаһандық жағымсыз
құбылыстардың теріс идеологияларының ұлттық қау
іпсіздікке, зайырлылық
ұстанымдарына, қоғам тұрақтылығына төндіретін қауіп
қатерін
түсіндіре
отырып, зайырлы мемлекет қағидаттарына құрмет сезімін тәрбиелеу;
9) оқушылардың бойында діни әдебиеттер, электрондық ресурстар және
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
бұқаралық ақпарат құралдары мат
ериалдарын салыстыра білу және сыни
тұрғыда сараптау мәдениеті мен қабілеттерін қалыптастыру;
10) құқықтық сауаттылықтың қоғам өміріндегі маңызын түсіндіре отырып,
осы тұрғыдағы білімін арттыруға, Қазақстан азаматтарының құқықтары мен
еркіндіктерін сыйлауғ
а тәрбиелеу.
«Зайырлылық және дінтану негіздері» курсы бағдарламаларының
материалдарын оқып білуде «Қазақстан тарихы», «Дүниежүзі тарихы», «Адам.
Қоғам. Құқық», «Қазақ әдебиеті», «Өнер» сияқты пәндерімен және
«Этносаралық қатынастардың қалыптасу тарихы», «
Абайтану» курстарымен
пәнаралық байланыс пен сабақтастық қарастырылған.
«Зайырлылық және дінтану негіздері» курсының мазмұнында дін тарихын
оқытуға көп уақыт жіберудің қажеттілігі жоқ, одан оқушылар сапалы, жасампаз
мәнділігі бар білім алмайды. Бағдарлама
да діни нанымдар мен діндердің пайда
болуы, нығаюы және дамуы боынша тарихи шолумен қатар: Зайырлы мемлекет
және дін
, зайырлық этикасы негіздері, адамның рухани өмірі мен қоғамдағы
діннің рөлі, діни бірлестіктер мен ағымдар,жаңа діни ағымдар мен дәстүрлі
іни жүйелердің танымдық, психологиялық, тұрмыстық деңгейдегі қарама
қайшылықтар диллемасы тақырыптары қамтылған.
Білім алушылардың жоғары рухани
адамгершілік қасиеттерін
қалыптастыруда Әл
Фараби, Қожа Ахмет Иассауи, Абай, Ыбырай, Шәкәрім
сияқты көрнекті а
ғартушылар мен ойшылдардың мәдени және рухани
мұраларын оқыту айрықша маңызға ие.
Деструктивті ағымдардың, тыйым салынған діни ұйымдардың,
бірлестіктердің белгілері мен салдарларын танып білуіне, діни экстремизм мен
терроризмнің ұлттың қауіпсіздігі үшін қа
терлі екендігін оқушылардың
ұғынуына айрықша назар аударылған .
«Қазақстан
дінаралық бейбітшілік пен келісім елі. Қазақстан
Республикасының діни заңнамалары. Зайырлылық
ұлттық қауіпсіздік пен
мемлекеттік жүйенің іргетасы» мазмұндық желілері курстың баст
ы басты жолы
болуы тиіс.
Курстың мазмұнында оқушылардың өзіндік зерттеу әрекеттерін
ұйымдастыратын шығармашылық жобалар қарастырылған. Шығармашылық
жобаларда, түрлі нысандағы ұйымдастырылған өздігінен жасалынған зерттеу
жұмыстары барысында діндер мазмұнын
дағы рухани құндылықтар мен
Қазақстанның дінге қатысты саясатының мәні мен мақсатын, діни бірлестіктер
мен ағымдардың қызметі, мүддесі мен мақсатын ашып көрсетеді.
Курстың мазмұнын жүйелі және толық игерген жағдайда оқушылар өмірге
қажетті Қазақстан аумағ
ындағы діндер мен діни бірлестіктердің мақсаты мен
ерекшеліктері, Қазақстан Республикасының дінге қатысты саясатының мақсаты
мен мәнін түсінетіндей мағлұматтар мен білім алады. Осылайша, жүйелі түрде
игерілген білім оқушыға Қазақстан Республикасының толыққ
анды азаматы
ретінде рухани толысуға, өз халқының рухани мәдениетін деструктивтік,
радикалды діни бірлестіктердің зиянды әрекетінен сақтау және қорғау
мүмкіндіктерін қалыптастыруға мүмкіндік алады, екінші жағынан, адамның
қандай дінге жататынын анықтау, ді
ни сана
сезім, басқа діндерге көзқарас және
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
ізгілікті қарым
қатынас мәдениетін қалыптастырады.
Оқушылар бойында өз халқының рухани құндылықтарына құрмет сезімі
қалыптасуы тиісті, олар гуманистік дүниетанымға, жалпыадамзаттық
құндылықтарға және толеранттық
қа қайшы келетін ұстанымдар туралы
ұғымдарды білуі тиіс.
Оқу процесін ұйымдастыруға әдістемелік нұсқаулық
«Зайырлылық және дінтану негіздері» факультативтік курсының
оқу
процестерін ұйымдастыру барысында пікірталас, дөңгелек үстел, шағын
жиналыс, топпен
талқылау, шағын жобаларды қорғау, рөлдік ойын, пікірталас
және т.б. формаларын қолдану тиімді.
Жобаларды жеке және ұжыммен ынтымақтаса педагогика принциптерін
қолдана отырып орындай алады. Олардың саны келесі бағыттарды қамту және
алған білімдерін бекіту
үшін жеткілікті болуы керек:
дін мәселелері бойынша ғылыми
көпшілік басылымдар, журналдар, газет
мақалаларына талдау жасау, таңдап алынған тақырыптары бойынша ауызша
және жазбаша хабарлама дайындау, жағдаяттармен жұмыс жасау;
діннің айрықша ерекшелікт
ерін анықтау;
дәстүрлі діндердің біртұтас платформалары мен жалпы
тұжырымдамаларын анықтау, оларды дәлелдей білулерін қалыптастыру;
БАҚ ақпараттарына сүйене отырып елімізде және өңірлердегі діни
жағдайларды сараптау;
Қазақстандағы қасиетті жерлер т
уралы ақпараттық шолу дайындау;
толеранттылық және дінаралық келісім орнаған еліміздегі нақты
жағдайды дәлелдейтін мысалдар келтіріп дайындау;
Оқу барысында келесідей қағидаларға ерекше көңіл бөлу қажет:
мәдени
тарихи, өркениеттілік мәніндегі, дін с
аласындағы Қазақстанның
қазіргі саясаты мен қағидаларын басшылыққа алу;
пәнді оқыту барысында қандай да бір діни бағыттарға артықшылықтар
бермеу;
жобаларды орындау үшін қажетті жағдайлар жасау;
ақпарат, дін, рухани құндылықтар, мәдениет саласына қ
атысты
заңнамалар талаптарын сақтау;
«Зайырлылық және дінтану негіздері» курсы аясында алған білімдерін
бекіту мақсатында оқушыларға қызықтыратын тақырыптары бойынша
шығармашылық
жобалық жұмыстар жасауға болады. «Зайырлылық және
дінтану негіздері» бойынша
әзірленген электронды оқулық, Қазақстанда дін
жүйесінің таралуы мен ықпалы туралы мәдени
танымдық сипаттағы барлық
діндер бойынша қысқаша бейнематериалдар т.б. (міндетті түрде Дін істері
комитетінің сараптама комиссиясы мақұлдаған) сабақ барысында пайдала
ну
ұсынылады.
Курсты оқыту нәтижесінде оқушылар:
ғылыми тұрғыдан алғанда негізгі діни терминдер мен құбылыстарды;
зайырлылық және дін ұғымдары ара
қатынасын;
мемлекет, дін бірлестіктері және мәдениет арасындағы қарым
қатынас
мәнін;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
діндер тарихы мен дін
и сенім ерекшеліктерін;
қазақ
мұсылмандығының танымдық ойларын;
«Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Қазақстан
Республикасының Заңын;
әл
Фарабидің, Қожа Ахмет Иассауидің, Абайдың, Шәкәрімнің, Ыбырай
Алтынсариннің мәдени
ағартушылық рухани мұраларын;
республикадағы мемлекет, мәдениет және діни бірлестіктер
арасындағы қарым
қатынастың жайын;
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың
конфессияаралық келісімді, елдегі және халықаралық деңгейдегі тұрақтылықты
сақтау, елдегі және халықаралық қа
уымдастықтағы адамдардың шынайы діни
сенімдеріне деген сыйластық көрсету саясатын;
экстремистік, террористік, теріс сипаттағы ұйымдардың
ерекшеліктерін, қауіптілігін
біледі
сонымен бірге:
зайырлық, діни сана
сезім, діни сенім, діни тәжірибе, діни ой
сана
ұғымдарының ара жігін ажырату,
экстремистік, террористік сипаттағы діни топтар мен ағымдар
идеологиясы мен практикасына қарсы тұра білу иммунитеті;
діни, рухани маңызды мәселелер бойынша әртүрлі ой
талқы жасау,
пікір
таластыра білу, осы саладағы маңызды оқ
иғалар мен құбылыстар,
тұлғалар туралы мәліметтерді сауатты жеткізе білу;
өз бетімен зайырлық және діни шығармалар туралы қажетті ақпараттық
деректер нұсқасында тауып және оларды сараптай отырып қолдана біледі.
«ӨНЕР» БІЛІМ
БЕРУ
САЛАСЫ
Музыка
сыны
птарда «Музыка» пәнін оқытудың
мақсаты
оқушылардың
музыкалық мәдениетін қалыптастыру, әлемдік музыкалық бейнелерді меңгеру,
тұлғаның шығармашылық қабілетін дамыту және музыкалық біліктерін, өмірде
қолдана білуге негізделген. Музыка баланың бойындағы асыл
қасиеттерін
оятып, елін, жерін, Қазақстан Республикасын
Отанын сүюге тәрбиелейді.
Пәнді оқытудың міндеттері:
дәстүрлі қазақ музыкасының өткен және қазіргі замандағы адам өмірімен
байланысы және оның композиторлық шығармашылығындағы рөлі туралы
білім
беру;
оқушылардың музыка өнері жайында көзқарасын кеңейту, музыкалық
құбылыстарға қызығушылығын дамытып, көркемдік талғамын қалыптастырып,
музыкалық шығармаларды бағалай білу;
музыканың басқа өнер түрлерімен байланысын ұғына білу;
музыкалық өнер арқ
ылы оқушыларды адамгершілік қасиеттерге
тәрбиелеу;
музыка өнерінің әртүрлі әрекеттерінде оқушылардың шығармашылық
қабілетін
дамыту.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
Пән мазмұны қазақ және түркі халықтарының дәстүрлі мәдениеті, шығыс
және батыс классикалық музыкасының, әлем музыкасының
ең озық,
қазақстандық заманауи өнер туындыларын қамтиды және оқушылардың
мәдени, құндылықты, тұлғалық, зияткерлік қасиеттерін қалыптастыруға
бағытталған.
Сабақтың, сабақтан тыс іс
шаралардың тәрбиелік мақсатын
«Мәңгілік Ел»
идеясымен ұштастырып жүзеге асы
ру ұсынылады.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
музыка өнері туындылары бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында
орындалады.
«Музыка» пәні бойынша
бағдарлама пәнаралық интеграция принципін
ұстана отырып, тіл және әдебиет, тарих және бейнелеу өнерімен байланыста
оқытуды көздейді, бұл өнер түрлерінің өзара байланысы туралы көзқарас
қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Оқытудың әдістемелік жүйесі үздіксізді
к принципін ұстана отырып,
бастауыш пен негізгі мектеп арасындағы сабақтастық, жүйелілік пен бірізділік
айқындалады. Дербестік принципін ұстана отырып, оқушы музыкалық өнердің
жан
жақты дамуы мен түрлі құбылыстарына жеке көзқарасын қалыптастыра
отыра, мұға
лім мен оқушы арасында еркін пікір
таласқа түсіп, өз пікірін ашық
білдіре алады. Тәжірибелік әрекет ұстанымы музыкалық ұғымдарды игеріп, ән
айту және аспапта орындау тәсілін бойына сіңірудегі басты әдіс болып
табылады.
Оқушылардың «Музыка» пәні бойынша үй
тапсырмасын орындаулары оқу
процесінің қажетті элементтерінің бірі болып саналады. Дұрыс
ұйымдастырылған жағдайда, үй тапсырмасы (мәтінмен жұмыс, ән салуға
жаттығу, тамақ гимнастикасы және т.б.) сабақта алынған білімді бекітуге және
тереңдетуге, музыка мен
ән салуға қызығушылықты қалыптастыруға және
оқушылардың вокалдық қабілеттерін жетілдіруге мүмкіндік береді,
«Музыка» пәні бойынша 5
сыныптарда
сағат саны аптасына 1 сағат,
оқу жылында барлығы 34 сағатты құрайды.
Бейнелеу өнер
Оқыту мақсаттары:
эст
етикалық сезімдерді, бейнелеу өнеріне қызығушылығын тәрбиелеу;
өнегелі тәжірибесін байыту, ізгілік пен зұлымдық туралы ойларын дамыту;
адамгершілік сезімдерін тәрбиелеу, Қазақстан және басқа елдердегі
халықтардың мәдениетін құрметтеу;
қиялын, кез келген
іске шығармашылық тұрғыдан қарау ниеті мен
икемділігін, өнер мен қоршаған әлемді қабылдау қабілетін, көркемдік қызметте
бірлесіп жұмыс істеу шебер
ліктері мен дағдыларын дамыту;
өнер құралдарының көмегімен оқушылардың шынайы өмірге деген
эстетикалық көз
қарасын тәрбиелеу және
өмірлік түйсігін қалыптастыру;
халық шығармашылығына деген қызығушылығы мен сүйіспеншілігін
тәрбиелеу;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
аңғарымпаздығы мен көрі
п есте сақтау қабілетін дамыту;
оқушылар көркем композиция жасау кезінде, сондай
ақ, орындалған
жұмы
старды сыныпта қарап, талқылау процесінде олардың көркемдік
талғамын, талдау қабілеттері мен эстетикалық уәждемелерін дамыту.
Оқыту міндеттері:
өзінің қоршаған әлемге көзқарасын шығармашылық жұмыстарында
көрсете білу қабілетін дамыту;
сурет, кескінд
еме, композиция бойынша бейнелеу сауаты негіздерімен
таныстыру, жылы және суық түстермен таныстыру және оларды айыра білуге
үйрету;
бейнелеу өнерінің түрлерімен (графика, кескіндеме, сәндік
қолданбалы
өнер, мүсін, дизайн, сәулет өнері) және жанрларымен
(пейзаж, портрет,
натюрморт, анималистика және т.б.) таныстыру;
көркемдік дағдыларды меңгеру (әртүрлі материалдармен жұмыс істеу
және әртүрлі бейнелеу техникасын игеру);
шынайы өмірде көркем мәдениеттің көрінісін байқай білу қабілетін
дамыту (мұражайл
ар, сәулет, дизайн, мүсін және т.б.);
балаларда сезімдік
эмоциялық белгілерді: зейін, есте сақтау, қиял,
елестетуді дамыту;
оқушылардың қолдарының моторикасын, иілгіштігін, икемділігін және
көзбен шамалау дәлдігін жақсарту;
өзінің көлемді композициял
арын жасау немесе жазық және көлемді
кеңістіктік тәсілдер үйлесімдіктерін пайдалану арқылы көркемдік құрастыру
элементтерімен таныстыру.
«Бейнелеу өнері» пәні бастауыш мектеп бағдарламасымен сабақтастығын
сақтайды және өнерді мәдениеттің өзара байланысты х
алықтық және кәсіби екі
түрін біртұтас ретінде қарастырады. Бағдарлама гуманитарлық пәндердің басқа
базалық курстарымен тығыз ықпалдастыруға бағытталған. Ол негізгі мектеп
оқушыларының пластикалық өнердің әртүрлі материалдары мен техникаларын
қолданып көрк
ем бейне жасауына бағытталған көркем
шығармашылық
қызметтің алуан түрлеріндегі бейнелі тілін меңгеруді көздейді: «Өнер
туындыларын қабылдау», «Кескіндеме», «Графика», «Мүсін өнері»,
«Көркемдік құрастыру, дизайн және сәулет өнері», «Сәндік
қолданбалы өнер».
Білім беру тәжірибесінде «Бейнелеу өнері» деп кескіндеме, графика, мүсін
сияқты бейнелеу өнерлерімен қатар сәулет және сәндік
қолданбалы өнерді
қамтитын барлық пластикалық өнерлерді түсінеміз.
Сабақтардың маңызды нәтижелері:
мектеп оқушыларының бейнеле
у өнеріне қызығушылығы, суретте немесе
мүсінде нақтылы түрде көрсетілген суретші шығармасының ойын түсіну және
өзінше бағалай білуі, қазақ және әлемдік өнердің негізгі стильдері мен
бағыттарын айыра білуі;
өнер
тарихында елеулі рөл атқарған шеберлердің
шығармашылығымен
танысуы, әйгілі шығармаларды білуі болып табылады.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
тақырыптар бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу бар
ысында орындалады.
Бейнелеу өнеріне оқыту жеке тұлғаның өз ойын білдіруіне және дамуына,
одан кейін әлемдік көркем мәдениет үлгілерімен танысуына бағытталған.
Сабақта оқу қызметінің кез келген түрі өзіндік мәнге ие, оқушылардың
мүдделерімен келісіледі, ол
арды оқушы өмірінде нақты пайдалануға
бағдарланады. Өнерге деген қызығушылығы мен көркемдік талғамын дамыту
қалыптасқан шығармашылық іс
әрекеттің жеке тұлғалық тәжірибесі, өзіндік
эстетикалық эталондары, өнер тілін меңгеруі негізге алынып қалыптасады.
Бейн
елеу өнеріне оқыту барысында оқушыларға шығармашылық
жұмыстың арқауын жасауда, қызмет түрлерін, көркем материалдарды, жеке
немесе топтық жұмыстарды, шығармашылық тапсырмаларды орындау
күрделілігін, үй тапсырмасының формаларын және т.б. таңдауда көбірек
ерк
індік беріледі
. Олар оқушының мәдени, құндылықты, тұлғалық және
зияткерлік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталған.
Оқу материалы көркемдік білімнің іскерлік сипаты мен адамгершілік
болмысын көрсететін: «Өнер мен көркемдік қызметтің адам және қоғам
өмірінде
гі рөлі», «Өмір мен өнердің рухани
адамгершілік проблемалары»,
«Әсем өнерлер тілі және көркем бейне», «Әсем өнер түрлері мен жанрлары»
бөлімдерімен ұсынылған.
Осылайша бөлімдерге бөлу ерекшелігі мынада,
бірінші
бөлім оқу
материалының мазмұнын ашады,
екінш
бөлім оны іс жүзінде іске асырудың
құралдарын береді,
үшінші
тапсырма тақырыбының рухани
адамгершілік,
эмоциялық
құндылық бағыттылығын болжамдайды,
төртінші,
олардан бала
көркемдік
шығармашылық тәжірибе алып шығатын қызмет түрлері мен
шарттарынан тұрады.
Барлық бөлімдер өнердің әртүрлі: типологиялық, тілдік,
құндылыққа бағдарланған, қызметтік қырларын ашады. Олар (барлығы бірге)
әр сабақта әртүрлі шамада оқытылады. Барлық бөлімдер кешенді түрде жалпы
көркемдік білім мен тәрбие міндеттеріне бағытталған.
«Бейнелеу өнері» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:
сыныпта
аптасына 1 сағат, жалпы саны
34 сағат;
сыныпта
аптасына 1 сағат, жалпы саны
34 сағат.
«ТЕХНОЛОГИЯ» БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ
Технология
«Технология» пәнін оқыту бағыты оқушыларды мате
риалдық
құндылықтардың заманауи өндірісінің негізгі технологиялық процестерімен
таныстыруға, кейінгі кәсіптік білім алуға және еңбек етуге қажетті
дайындықтарын қамтамасыздандыруға негізделген.
Бағдарламаның мазмұны оқушының жеке тұлғасы, отбасы және қоға
мның
қажеттіліктерін, қазіргі заманғы педагогикалық ғылымының жетістіктерін
ескере отырып белгіленген.
Пәнді
оқытудың мақсаты
техника мен технология саласында
оқушылардың заманауи өндірісінде алған білім жүйесінің нәтижелігіне
бағытталған функционалдық са
уаттылығын қамсыздандыру, сонымен қатар,
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
технологиялық ойлау қабілетін, болмысқа деген шығармашылық көзқарасын
дамыту болып табылады.
Оқыту міндеттері:
1) техника, технология және заманауи өндіріс негіздерінен жүйеленген
білімді қалыптастыру;
2) құрылымдық
материалдарды өңдеу технологиясы, жобалау іс
әрекеттерін іске асыру бойынша жалпы еңбектік, жалпы өндірістік және арнайы
икемділіктер мен дағдыларын қалыптастыру;
3) технологиялық ойлау қабілетін және еңбекке деген шығармашылық
көзқарасын дамыту;
4) оқып
жүрген технологиялармен байланысты мамандықтар әлемі, еңбек
нарығындағы олардың талап етілуі туралы
түсініктерін қалыптастыру, өзінің
өмірлік және кәсіби жоспарларын саналы түрде анықтауына ықпал ету;
5) еңбек ету және кәсіби іс
әрекеті процесінде эстетика
лық, адамгершілік,
экономикалық, экологиялық, дене және құқықтық тәрбие беру;
6) оқушылардың Қазақстан халықтарының ұлттық мәдениетіне, салт
дәстүрлеріне деген құрмет көзқарасын қалыптастыру.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдылары
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
тақырыптар бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында орындалады.
Оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптарды оқыту
барысындағы нәтижелері, оқушылардың үлгерімдерін бағала
уын, негізгі
мектепті аяқтайтын әр оқушының міндетті түрде меңгеруі тиіс білім мазмұнын
көрсетеді. Оқушылардың дайындық деңгейі үш түрлі аспектілер: пәндік,
тұлғалық, жүйелі іс
әрекет нәтижелері ескеріле отырып бағаланады. Осыған
байланысты 5
сынып оқушы
ларына (ер балалар) келесі бөлімдер бойынша
тақырыптар беріледі (8
кесте).
кесте. 5
сыныптарда ер балаларға арналған бөлімдердің тақырыптары
Ауыл мектептерінде
Қала мектептерінде
1. Қауіпсіздік техникасы және еңбекті қорғау.
2. Ауылшаруашылық өндірісі
ндегі техника
және технология.
3. Ағашты және ағаш материалдарды қолмен
және механикалық өңдеу технологиясы.
етал
ды қолмен және
механи
калық өңдеу
ехнология
сы.
5. Сәндік қолданбалы өнерінің элементерімен
көркем
материал
дарды өңдеу т
ехнология
сы.
Электротехника
және
электроник
негіздері.
7. Үй мәдениеті
Үй шаруашылығындағы
жөндеу жұмыстары.
8. Шығармашылық жобалау саласы.
9. Қазіргі заман өндірісі және техникалық
кәсіби білім.
1. Қауіпсіздік техникасы және еңбекті
қорғау.
2. Ағашты және ағаш
материалдарды
қолмен және
механи
калық өңдеу
ехнология
сы.
етал
ды қолмен және
механи
калық
өңдеу т
ехнология
сы.
4. Сәндік қолданбалы өнерінің
элементерімен көркем материалдарды
өңдеу технологиясы.
Электротехника
және
электроник
негіздері.
6. Үй мә
дениеті
Үй шаруашылығындағы
жөндеу жұмыстары.
7. Шығармашылық жобалау саласы.
8. Қазіргі заман өндірісі және техникалық
кәсіби білім.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
Білім берудің негізгі түрлері оқушылардың оқу
тәжірибелік, жобалау іс
әрекеті болып табылады. Жаттығулар, оқу
тәжіриб
елік жұмыстар, жобалау
әдісі басым әдістері болып отыр. Бағдарламада қарастырылған барлық
тәжірибелік жұмыс түрлері материалдарды өңдеудің әртүрлі технологияларын,
электромонтажды, құрылыс
әрлеу және жөндеу санитарлық
техникалық
жұмыстарын, тағам әзірлеу,
жеңіл тігін өнеркәсібінің негіздерін, есептеу және
жобалау операцияларын меңгеруге бағытталған.
Мұғалім бар мүмкіндіктеріне сәйкес бағдарламада ұсынылған
технологиялық операциялар топтамасын қамтамасыз ететін еңбек нысандарын
таңдай алады. Сонымен қатар о
қушы жасының шамасына сәйкес еңбек
нысанын таңдап, оның қоғамдық және жеке құндылығы ескеріледі. Оқушылдар
орындайтын практикалық жұмыстардың түрлері түсінікті, ұтымды,
экологиялық талаптарға сәйкес болуы тиіс. Мұғалім жергілікті және жеке
эстетикалық қызы
ғушылықтарына сәйкес өзі тапсырмаларының нұсқаларын
қосуға құқығы бар.
«Қазіргі заман өндірісі, техникалық және кәсіби білім беру» (9
сынып)
жаңа бөлімінде техникалық және кәсіптік білім беру мекемелерінің түрлері,
кәсіби іс әрекетке қойылатын жаңа талапта
р, кәсіп туралы түсінік,
мамандық және жұмыскердің кәсіби дәрежесі, мамандық таңдауға тұлғалық
қасиеттердің әсері, аймақтық еңбек нарығы және білім саласында қызмет
көрсету туралы мәселелер қарастырылады.
Сабақтар ағаш, металл өңдеу шеберханасында немесе қ
ұрамдастырылған
шеберхана базасында өткізіледі. Технологиялық операцияларды орындау
барысында оқушылардың еңбек қауіпсіздігінің қамтамасыз етілуіне үлкен назар
аударылуы керек. Электр қауіпсіздігі, санитария мен жеке гигиенасын
сақталуына ерекше назар ауда
рылуы тиіс.
Сабақта қолдан жасалған электромеханикалық құралдар мен
технологиялық машиналар қолдануға тыйым салынады. Кіріктірілген
сипаттағы «Технология» пәні пәнаралық байланыстарды қолдану негіздерінде
құрылуын көздейді. Есептеу операциялары және өлшем
алуда алгебра мен
геометриямен, материалдардың қасиеттерінің сипаттамасында химиямен,
машина мен механизмдердің жұмыс принциптерін және құрылымын оқытуда
физикамен, сәндік қолданбалы өнер технологияларын оқытуда тарих және
өнермен байланыстырылады.
Қала, а
уыл және шағын жинақты мектептерде ұлдар мен қыздар тобына
бөлу сыныптың толымдылығына қарамастан бөліну бойынша жүзеге
асырылады. Осыған байланысты 5
сынып оқушыларына (қыз балалар) келесі
бөлімдер бойынша тақырыптар беріледі (9
кесте).
кесте. 5
ныптарда қыз балаларға арналған бөлімдердің тақырыптары
Ауыл мектептерінде
Қала мектептерінде
1. Кабинетте жалпы тәртіп сақтау, қауіпсіздік
техникасы ережелері, санитарлық
гигиеналық
талаптар және еңбек қауіпсіздігі.
2. Тағам әзірлеу технологиясы.
Маталармен танысу. Мата өңдеу технология
1. Кабинетте жалпы тәртіп сақтау,
қауіпсіздік техникасы ережелері,
санитарлық
гигиеналық талаптар және
еңбек қауіпсіздіг
і.
2. Тағам әзірлеу технологиясы.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
сы. Тігін машинасымен жұмыс жасау. Киімді
жобалау, дайындау және көркем әшекейлеу
(белдемше,
3. Маталармен танысу
Мата өңдеу
технологиясы. Тігін машинасымен
жұмыс жасау. Киімді жобалау, дайын
дау және,
шалбар). Мата түрлерімен танысу. Киімді күту.
Машинатану элементтері.
4. Сәндік қолданбалы өнер элементтері
мен
көркем материалдарды өңдеу технологиясы.
5. Отбасы экономикасы. Кәсіпкерлік.
6. Тұрғын үйдің ішкі көрінісі.
7. Киім және аяқкиім күтімі. Жеке бас
гигиенасы.
8. Жеміс
көкөніс дақылдарын өсіру.
технологиясы.
9. Көкөніс саласындағы күзгі жұмыстар. Көк
ніс өсіру
өсімдік шаруашылығының бір
саласы.
10. Жоба.
11. Кәсіби қызмет ету саласының технологиясы.
көркем әшекейлеу (белдемше шалбар).
Мата түрлерімен танысу. Киімді күту.
Машинатану элементтері.
4. Сәндік қолданбалы өнерінің
элементерімен көркем
материалдарды
өңдеу технологиясы.
5. Отбасы экономикасы. Кәсіпкерлік.
6. Тұрғын үйдің ішкі көрінісі.
7. Киім және аяқкиім күтімі. Жеке бас
гигиенасы.
8. Жоба.
9. Кәсіби қызмет ету саласының
технологиясы.
Кез келген халықтың мәдениетін алға тартушы
сы
халықтың қолөнері.
Сол себепті оқушылардың білімін және еңбек дағдысын қалыптастыру
мақсатында, сабақтарда халықтардың және ұлттардың мыңдаған жылдық
қолөнерін қолдануға және үйретуге көңіл аудару қажет.
«Технология» пәнінен
сыныптардың апталық о
қу жүктемесі 1 сағат,
оқу жылында барлығы 34 сағатты құрайды
Сызу
«Сызу» пәні негізгі орта білім беру деңгейіндегі 9
сыныпта оқытылады.
Курс ойдың аналитикалық және жасампаз
компоненттерін қалыптастырып,
білім алушының
кеңістіктік ой қабілетін дамытатын
негізгі түпнұсқа болып
табылады.
Пәнді оқыту мақсаттары:
логикалық және кеңістіктік ойын дамыту;
геометриялық білімді негізге алып тәжірибелік жұмыс дағдыларын
дамыту;
еңбектену іс
әрекеті дағдыларын: ұзақ күш салуға және
интеллектуалдық жүктемеге қабіле
ттілікті, дербестікті және шыдамдылықты,
бастаған ісін аяғына дейін жеткізуді дамыту;
функционалдық графикалық сауаттылығын дамыту;
шығармашылық әлеуетін және эстетикалық талғамдарын дамыту.
Оқыту міндеттері
бір, екі және үш проекция жазықтығына тік бұ
рыштап проекциялау
негіздері туралы білімді, сызбаны (эскизді) және аксонометриялық проекциялар
мен техникалық суреттерді құру әдістері туралы білімдерін қалыптастыру;
әртүрлі тетікбөлшектердің және модельдердің қарапайым сызбалары мен
эскиздерін, аксоно
метриялық проекциялары мен техникалық суреттерін
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
орындауды және оқуды үйрету;
нәрсенің пішінін және оның құрылымдық ерекшеліктерін талдау арқылы,
онымен қоса кеңістіктік бейнені проекциялық кескіндерінен және ауызша
суреттеу арқылы ойша қайтадан жасау әд
істерін пайдаланып, статикалық және
динамикалық кеңістіктік ойлау қабілетін дамыту;
оқулық және анықтамалық материалмен өздігінше жұмыс істеуді,
Интернет
ресурстардан білім алуды үйрету;
кескіні бойынша нәрсені ойша өзгерту жалпы интеллектуалдық қабіле
тін
қалыптастыру арқылы білім алушылар
дың кеңістіктік ойын дамыту;
графикалық білімдерін жаңа жағдайларда қолдана білу, графикалық
компьютерлік бағдарламаларда қарапайым сызба құруды үйрету.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдылар
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
музыка өнері туындылары бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында
орындалады.
Бағдарлама міндетті графикалық жұмыстардың тізімін қамтиды, ол негізгі
білік, дағдыларды анықтауға
бағдар береді.
Нәрсенің пішінін талдау дағдыларын қалыптастыруға, яғни проекция
жазықтықтарына кескіндеуге, пайда болған кескіндерді талдауға, геометриялық
денелерді, тетік бөлшектерді тануды қамтамасыз ететін жеке белгілерін
анықтауға алғашқы сабақтан бас
тап ерекше назар аудару қерек.
Графикалық жұмыстың өнімсіз элементтерін болғызбауға тырысу керек
(мысалы, есеп шартын және дайын сызбаларды көшіріп сызу). Тапсырмаларды
орындау үшін пішімі А4 (торкөз) жұмыс дәптерін пайдаланған дұрыс.
Салуларды орындауда б
ілім алушылардың белгілі бір іс
әрекет алгоритмін
қалыптастыруын көздеу қажет. Бұл сызбаны тексеру кезінде де өзекті мәселе
болып табылады.
Оқу уақытының көбі практикалық жұмыс орындауға бөлінуі қажет.
Міндетті графикалық жұмыстардан тыс сызу пәні сабақта
рында түрлі
графикалық есептерді қолданған дұрыс. Білім алушылардың танымдық
қызметін жандандыру оқытудың түрлі әдіс
тәсілдерін қолдануымен және
сабақтың әдістемелік қамтылуымен жүзеге асады
Сызуға оқыту барысында әр білім алушының өзіне тән ерекшеліктерін
(дарындылығын, ойлау қабілетін, жеке мүддесін) есепке алып, оқушылардың
интеллектуалдық даму деңгейін біртіндеп көтеруге болады. Түрлі оқу
құралдарын кеңінен пайдалану ұсынылады (карточка
тапсырмалар,
анықтамалықтар, плакаттар, кестелер, модельдер, тетік
бөлшектер жиынтығы
және ақпараттық технологиялық құралдар).
Қазіргі қоғамның ақпараттандырылу жағдайына сай «Сызу» пәнінің аса
маңызды бағыты ол білім алушылардың компьютерлік графикалық
сауаттылығын қалыптастыру болып табылады (мектептің мүмкіндігіне қар
ай,
жергілікті жағдайға лайықты компьютерлік бағдарламаны оқытуға болады).
Үй тапсырмасын тұжырымдау барысында келесі жағдайларды ескеру
қажет:
1) орындалуының түрлілігімен ерекшеленетін шығармашылық,
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
эксперименттік, проблемалық сипаттағы есептерді, тапсыр
маларды және
жаттығуларды кеңінен қолдану;
2) оқушыларды өздерінің оқу әрекеті нәтижелеріне талдау жасауға
бағыттайтын элементтері бар үй тапсырмаларын енгізу;
3) үй тапсырмасын анықтау барысында оқушылардың жеке және жас
ерекшелігін ескеру.
«Сызу» пәні бо
йынша апталық оқу жүктемесі
2 сағат, оқу жылында
барлығы
68 сағатты құрайды.
«ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ» БІЛІМ
БЕРУ
САЛАСЫ
Дене шынықтыру
«Дене шынықтыру» оқу пәні
бұл дене шынықтыру қызметі,
оқушылардың дене және психикалық саулығын сақтау туралы білімдер жү
йесі.
Пәнді оқыту тұлғаны қалыптастыру, адамның танымдық белсенділігінің
дамуына бағытталған. Оқу бағдарламасының мазмұны оқушы, қоғам мен жанұя
сұраныстарын ескере, қазіргі педагогикалық ғылым жетістіктерін айқындайды
Оқыту мақсаты:
өз денсаулықтарына
ықтиярлықпен қараудың қажеттілігін және қимыл
қозғалыс негіздерін игеру арқылы оқушылардың дене мәдениетін
қалыптастыру;
физикалық және психикалық қасиеттерінің толық дамуын;
салауатты өмір салтын ұйымдастыруда дене тәрбиесі құралдарын
шығармашылық жо
лмен қолдану.
Оқыту міндеттері:
денсаулықты нығайту, ағзаның қызметтік мүмкіндіктерін арттыру және
негізгі физикалық (дене) қасиеттерін дамыту;
дамыту және сауықтыру бағытындағы дене жаттығулары, базалық
спорт түрлерінің іс
қимыл әдістері мен техникасы арқ
ылы қимылдық
тәжірибені байыту, қимыл
қозғалыс мәдениетін қалыптастыру;
дене шынықтыру және спорт туралы, олардың тарихы, қазіргі дамуы
және салауатты өмір салтын қалыптастырудағы рөлі туралы білімдерді игеру;
өз денсаулықтарына ықтиярлықпен қарау, денсаул
ықты сақтау мен
нығайту қажеттілігін қалыптастыруға тәрбиелеу;
тұлғаны оң қасиеттерге тәрбиелеу, оқу және жарыс әрекеттерінде
ұжымдық әрекеттестік пен ынтымақтастықтың межелерін сақтау.
Оқу бағдарламасы екі бөлімнен тұрады: «Дене шынықтыру туралы білім»
қпараттық
компонент), «Денені жетілдіру» (әрекеттік компонент).
«Дене шынықтыру туралы білім» бөлімінің мазмұнында адамның таным
белсенділігінің дамуы туралы негізгі түсініктері және қауіпсіздік техникасын
қадағалау мен талап етудің ережелері берілсе, «Ден
ені жетілдіру» бөлімінде
оқушылардың дене дайындығын арттыруға бағытталған және жалпы дене
шынықтыру дайындығын жетілдіру құралдары туралы мәліметтер берілген.
Дене шынықтыру дайындығын жетілдіру құралдары ретінде бағдарламаға
айқындалған маңызы бар базалы
қ спорт түрлерінен (жүзу, шаңғымен жарысу,
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
спорттық ойындар, жеңіл атлетика, акробатика элементтерімен гимнастика)
дене шынықтыру жаттығулары мен қозғалыс әрекеттері берілген.
Қазақстандағы дене шынықтыру туралы тарихи ерекшеліктерді ашатын
«Ұлттық ойындар
» тақырыбы енгізілді.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
музыка өнері туындылары бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында
орындалады.
Бағдарламаның
ұйым
дастыру
әдістемелік талаптары:
мұғалім өз тәжірибесіне сүйеніп, балалармен нақты жағдайдағы жұмыс
дағдысына байланысты ұсынылған бағдарламаның қай бөлімін болмасын өзінің
материалдарымен толықтыруға (оқушыларға қойылатын негізгі талаптарды
жүзеге ас
ыру барысында) құқылы;
«Гимнастика» тарауын («Жалпы дамытатын жаттығулар» және «Ырғақты
гимнастика» бөлімдерін) меңгертуде қатаң тәртіпті сақтау міндетті емес;
мұғалім апта кестесіндегі сабақ санына сәйкес балалардың даярлығы мен
сабақтың нақты жағдайы
на қарай өз жұмысын ұйымдастырады;
оқушылардың тактикалық ойлауын дамытуға, дене қасиеттерін
тәрбиелеуге әсерін ескере отырып, ең оңтайлы қозғалыс ойындарының
мазмұны болуы қажет;
оқушылардың қозғалыс ойындарын игеруін тексеру мақсатында бақылау
сынақ
алу сабақтары өткізілуі тиіс;
дене шынықтыру сабақтарының тиімділігі екі параметр бойынша
бағаланады: а) жекелеген бақылау нормативтерінің нәтижелері; ә) мұғалімнің
таңдауы бойынша (Президент сынамалары нормативтерін орындау
нәтижелері).
«Шаңғы дайындығ
ы» және «Жүзу» тараулары бойынша сабақтарды
толық мәнінде жүргізуге мүмкіндігі жоқ республиканың аймақтарында
оларды алмастыру ұсынылады. Мектеп ұжымының педагогикалық кеңесінің
шешімі бойынша бұл сабақтар тиісінше дала жарысымен (кросс
дайындығымен) және
гимнастикамен (ырғақты, атлетикалық, кәсіби
қолданбалы) алмастырылуы мүмкін.
Оқу жылы ішінде 4 реттен кем емес жалпы мектептік «Денсаулық күні»
өткізіледі және каникул кезінде ұйымдастырылады.
«Дене шынықтыру» пәнін
оқыту барысында оқушыларды топқа бөлу
медициналық тексерістің нәтижесі көрсетілген анықтаманың негізінде іске
асырылады.
Оқушылардың дене шынықтыру бойынша үй тапсырмасын орындаулары
оқу процесінің қажетті элементтерінің бірі болып саналады. Дұрыс
ұйымдастырылған жағдайда, үй тапсырмасы сабақ
та алынған білімді бекітуге
және тереңдетуге, сабақта қарастырылған тақырыптарға қызығушылықтарын
қалыптастыруға (қозғалыстарды қайталау, гимнастика жасау және т.б.)
мүмкіндік береді. Үй тапсырмасын тұжырымдау барысында оқушылардың
жеке және жас ерекшелікт
ерін ескеру қажет.
«Дене шынықтыру» пәні сабақтарын ұйымдастыру және өткізу мәселелері
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ20
2017 оқу жылы
бойынша мұғалімдерге әдістемелік көмек көрсету мақсатында
Ұлттық ғылыми
практикалық дене тәрбиесі орталығы әдістемелік құралдар әзірлеп, орталықтың
сайтына орналастырған
www.nnpcfk.kz
ҚР бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу
жоспарларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 2012 жылғы 8 қарашадағы
№500 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы» ҚР БҒМ 2013 жылғы 25 шілдедегі
№296 бұйрығымен бекітілген ү
лгілік оқу жос
парына сәйкес
«Дене шынықтыру»
пәні бойынша 5
сыныптарда оқу жүктемесінің көлемі:
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
атты;
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
атты;
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
ат
ты;
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
атты;
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
атты құрай
ды.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
ЖАЛПЫ ОРТА БІЛІМ ДЕҢГЕЙІНДЕГІ
ПӘНДЕРДІ ОҚЫТУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
«ТІЛ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТ» БІЛІМ
БЕРУ
САЛАСЫ
Қазақ тілі
(оқыту
қазақ тілінде
сыныптар үшін)
Тіл
«Мәңгілік Ел» идеясының бас
ты негізі. Ана тіліңді құрметтеу
ұлттық намысты ояту мен жаңғыртудың көзі.
Арнайы оқытуды талап ететін
қағидалар мен ережелер
білім алушылардың тілге саналы көзқарасы мен
жауапкершілігін
қалыптастырады. Келешекте тілдің иесі болатын жастардың
тілдік сезімін күшейту, әсіресе, қазіргідей жаһандану өріс алған қоғамда
өткірлене түсуде.
Дәл бүгінгі таңда жаһандану дәуірінің ұлттық құндылықтарға төндіріп
тұрған қаупі үнемі қаперде болуы ескеріл
іп, бүкіл ұлттық құндылықтардың
ұйытқысы қазақ тілін оқытуда басшылыққа алынған тенденциялары, оларды
жүзеге асыру жолдары мен тірек қағидалары мыналар:
1) қазақ тілін оқытуды мемлекеттің даму стратегиясымен бірлікте қарау;
2) тілді оқытуды белгілі бі
р пәндік дағдыларға емес, білім алушының
тұлғалық қабілеттерін дамытуға бағыттау;
3) тілдік білім мен біліктерді ХХІ ғасыр адамының бойында сөйлеу
мәдениетін, ойлау мәдениетін және адамгершілік мәдениетті қатар дамытуға,
қарым
қатынас мәдениетін бейімде
п, құзіреттіліктер қалыптастыруға бұру;
тілді ұлт болашағының мәдени иммунитетін қалыптастырудың тетігі
ретінде оқыту.
Тілге деген жауапкершілік пен патриотизмді тәрбиелеуге жаңа
прагматикалық көзқарас тұрғысынан келу, тілді оқытудың құндылықтық
бағдары
н сабақ барысында күшейту.
Тілді оқытуда жеткіншек ұрпақтың функционалдық сауаттылығын
қалыптастыруға басымдылық беру
Тілдік білімді оқушының сөйлеу тілінің
базасы ретінде меңгерту және тәжірибелік машықтарды қалыптастыру
бағытында жетілдіру.
Қазақ т
ілін оқытуда білім мен ғылымның интеграциясын жүзеге асыру
олы
Қазақ тілі» пәнінің
білім мазмұнын қазақ тіл білімінің дамуына
сәйкестендіру арқылы тілді ғаламның бір бөлшегі ретінде таныту, тілді
оқытуды Тарих
Білім
Мәдениет үштағанына негіздеу.
Қазақ тілі
мектепте оқытылатын барлық пәндердің, ғылымның кілті.
Ғаламды танытып отырған барлық ғылым табыстары қазақ тілі пәнінде
жаттығу мәтіні ретінде берілуі тиіс.
сыныптарда оқу процесінде
Қазақстан Республикасы Білім және
ғылым министрінің 2
013 жылғы 03 сәуірдегі № 115 бұйрығымен бекітілген

(ҚР Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы №393
бұйрығымен өзгерістер
мен толықтырулар енгізілген
):
жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық
гуманитарлық бағыттағы 10
сыныптар
ы үшін «Қазақ тілі» пәнінен типтік оқу бағдарламасы
қолданылады
жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану
математикалық
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
бағыттағы 10
сыныптары үшін «Қазақ тілі» пәнінен типтік оқу
бағдарламасы қолданылады.
Пән бойынша оқу жүктемесі:
қоғамдық
гум
анитарлық бағыт:
сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат;
сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат.
жаратылыстану
математикалық бағыт:
сынып
аптасына 1 сағат, оқу жылында
34 сағат;
сынып
аптасына 1 сағат, оқу жылынд
а
34 сағат;
Әрбір тоқсанда алынатын бақылау жұмысының (тест, диктант, т.б.) саны
сол сыныптағы апталық сағат санымен сәйкес келуі керек.
Қазақ тіліндегі жазба жұмыстарының негізгі мақсаты
дұрыс, сауатты
жазуға, оқушының ауызша және жазбаша ойын, грам
матикасын және
стилистикасы жағынан дұрыс сөйлем құрап, жүйелі сөйлеуге үйрету. Мұғалім
оқушының ауызша және жазбаша тілін дұрыс дамытуда граматикалық
ережелерді жақсы білуге, тыныс белгілерін дұрыс қоюға үйретіп, көркем
әдебиетті көп оқуға бағыт беріп, он
ың үлгісін көрсетіп отыруы тиіс. Әр мұғалім
жазба жұмыстарын шығармашылықпен жүргізіп, дұрыс ұйымдастыра білсе, ол
оқушының күнделікті өмірдегі құбылысты жан
жақты түсіне білуіне, білгенін
ауызекі сөздерінде қолдана білуіне жағдай жасау болып табылады.
зба жұмысына
(диктант)
қойылатын талаптар
кесте
сыныптарда ұсынылатын жазба жұмыстарының саны
Сын
ыптар
Жазба жұмыстар
түрлері
Оқу тоқсандары
Барлығы
Қоғамдық
гуманитарлық бағыт
Диктант
Дикта
Жаратылыстану
математикалық бағыт
Диктант
Диктант
Диктантты бағалау төмендегі өлшемдерге негізделеді:
«5» деген баға еш қатесі жоқ немесе орфографиялық жеңіл 1 қатеге (1/0)
немесе тыныс белгісінен 1 қатесі (0/
1);
«4» деген баға емледен 3, тыныс белгісінен 3 қатесі (
3/3)
бар немесе
емледен 2, тыныс белгісінен 4 (
2/4)
, емледен 1, тыныс белгісінен 5 қатесі (
1/5)
бар, емледен бір типті 4 қатесі(4/0);
«3» деген баға емледен 6, тыныс белгісінен 5 қатесі (
6/5)
р немесе
емледен 5, тыныс белгісінен 6 қате (
5/6)
бар немесе емледен 3, тыныс
белгісінен 8 қатесі (
3/8);
«2» деген баға емледен 9, тыныс белгісінен 5 қатесі (
9/5)
бар немесе
емледен 8, тыныс белгісінен 9 қатесі
(8/9)
Ескерту
: бағалау кезінде қател
ердің қайталануы мен біртектілігіне назар
аударылады. Егер қате бір сөздің құрамында немесе түбірлес сөздердің
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
түбірінде қайталанса, онда ол бір қатеге саналады.
Бір типті немесе біртекті
қателер дегеніміз сөздің жазылуының грамматикалық, фонетикалық
ере
кшелігіне байланысты бір ережеге негізделуі.
Алғашқы біртекті үш қате бір
қатеге саналады да, келесі сондай қателер дербес есептеледі.
Диктант мәтінінде 5
тен артық түзету болса, бағасы 1 балға кемітіледі. 3
және одан артық түзетулер кездескен жағдайда үз
дік баға қойылмайды.
Диктантқа баға қоярда түзетілгенімен, ескерілмейтін
орфографиялық және
пунктуациялық қателер:
1) сөзді тасымалдауда;
2) мектеп бағдарламасына енбеген ережелер;
3) әлі меңгерілмеген ережелер;
4) арнайы жұмыс жүргізілмеген қиын сөздер.
Диктантты бағалауда қатенің сипатына мән берілген жөн. Қателердің
ішінен жеңіл қателерді яғни сауаттылық үшін аса маңызды емес қателерді
айырып алған дұрыс. Қателерді есептеу барысында екі жеңіл қате бір қатеге
есептеледі.
Жеңіл қатеге:
ережеге бағынба
йтын сөздер;
автор сөзін берудегі тыныс белгілер жатады.
Ескерту:
диктант мәтінінде барлық цифрлар, оның ішінде мезгіл
көрсеткіштері де сөзбен жазылады.
Диктантқа бір ғана баға қойылады.
Қосымша тапсырмаларды орындағаны
үшін бағалағанда төмендегі ұсыны
старды басшылыққа алу ұсынылады:
«5» бағасы
оқушы барлық
тапсырмаларды орындағанда;
«4» бағасы
оқушы барлық
тапсырмалардың 4/3 бөлігін
орындағанда;
«3» бағасы
оқушы барлық
тапсырмалардың жартысын
орындағанда ;
«2» бағасы
оқушы барлық
тапсы
рмалардың жартысын
орындамағанда
қойылады
Ескерту:
қосымша тапсырмаларды орындау барысында жіберілген
орфографиялық және пунктуациялық қателер диктантқа баға қою барысында
ескеріледі.
Емлелік қателерді түзету әдістері.
Оқушылардың жазба жұмыстарын
мұқият тексеріп отыру олардың сауаттылығын арттыруға көмектеседі. Қатемен
жұмыс жүргізу жазба жұмысынан кейінгі келесі сабақтың 15
20 минутында іске
асырылады. Оқу бағдарламасында «Қатемен жұмыс» түріне арнайы сағат
бөлінбегендіктен журналға жазылмайды.
ұғалімдер оқушылардың орфографиялық қателерін түзеткенде негізгі
ескеретін жағдайлар:
мұғалім барлық қателерді түзетіп, соңғы өтілген тақырыптан кеткен
қателердің астын сызып көрсетуге болады;
орфографиялық қателерді түзету үшін орфографиялық шартты белгіл
ерді
қолдануға болады. Мұндай шартты белгілер оқушыларға таныс болуы қажет;
түзетулер оқушының жіберген қателерін өзі сезетіндей дәрежеге
жеткізілуі, оның қабілеттілігін арттыруға көмектесуі керек;
емлелік қателерді сызып тастап, оған қажетті әріпті үстін
е жазу жолымен
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
түзету әдісі оқушылардың қателерін түзетудегі ең таңдаулы тәсілдердің бірі;
сөздердің астын сызбай
ақ, дәптердің шетіне шартты белгі қоюға болады.
Шартты белгі оқушыға түсінікті болуы тиіс.
«Қазақ тілі» пәні бойынша дәптермен жұмыс.
ыныптарда «Қазақ тілі» пәнінен арнайы дәптерлер болуы тиіс
және дәптерлері аптасына 1 рет тексерілуі қажет (2
кесте).
кесте. Оқушы дәптерлерінің саны
ұмыс дәптер
азба
жұмыс дәптері
арлығы
Қазақ
тілі
«Қазақ тілі» пәнінен
дәптердегі ж
азба жұмыстары келесі тәртіппен
орындау ұсынылады:
дәптерге ұқыпты, түсінікті жазу; көк сиялы қаламмен жазу және қажет
кезінде қара қарындаш пайдалану;
дәптер сыртын үлгі бойынша оқушы өзі толтыруы қажет.
«Қазақ тілі» пәнінен сөздікке арналған дәптері.
Дәптерлердегі барлық жұмыстар төмендегі талаптарды, ережелерді сақтай
отырып жүргізілуі керек:
ай аты мен күн реті жазбаша жазылады;
күн реті мен жұмыс түрінен соң нүкте қойылмайды. Дәптердің басынан,
жол тасталмай, барлық жазбалар бір деңгейде жазылады;
жұмысы сынып жұмысының жалғасы деп есептелінеді де, күн реті
жазылмайды;
жаттығу (тапсырма) сөзі толық жазылады. Мысалы: 15
жаттығу
(тапсырма);
сынып жұмысын немесе үй жұмысын орындағанда тапсырмалар
арасында
жол қалдырылмайды;
мәтін азат жолдан бастал
ады;
сынып жұмысы мен үй жұмысының арасында 2 жол қалдырылады;
талдау жасау тапсырмаларын орындағанда жақсы ұшталған қара
қарындашпен
орындаған жөн;
ереже, емлені белгілеу үшін жасыл сияны қолдануға болады;
баға тапсырмадан кейін сол жақ шетіне нүктесіз қ
ойылады;
талдау жұмыстар қарындашпен орындалады
(сөз құрамына, сөйлем
мүшелеріне талдау);
төл дыбыстарды дұрыс жазбаса жиек жолға дұрыс жазылуы көрсетілуі
тиіс;
дәптерлерді тексеруден кейін келесі сабақта талдау жасалу қажет;
дәптердегі барлық жұмыс қыз
ыл сиялы қаламмен тексеріледі.
Диктанттан жіберілген қателер жол бойынша сол тұстағы қызыл жолға
көрсетілуі керек:
орфографиялық қате
/.
тыныс белгілер қатесі
Әдістемелік бірлестік отырыстарында қазақ тілі мен әдебиеті пәні
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
мұғалімдерінің кәсіби
біліктілігін жетілдіру бойынша
(әдістемелік бірлестік,
жас мамандар мектебі, педагогикалық шеберлігін жетілдіру мектебі,
шығармашылық топ және т.б.)
пәнді оқыту әдістемесі мен теориясының
мәселелерін қарау ұсынылады:
1. «Қазақ тілі мен әдебиет пәні бойынш
а заманауи сабақтардың контенті:
іріктеу, құрылымдау, бейімдеу»;
«Оқыту мен білім берудегі инновациялық тәсілдер»
10, 11
сыныптарда қазақ тілі мен әдебиет пәнін жоғары деңгейде
меңгерту бойынша білім беру процесін ұйымдастыру;
Білім мазмұнын ж
аңарту жән
е құзыретті тәсіл
жетістікті мектепке
қадамдар (
оқыту үлгілерінің кейбір сипаттамалары)
«Критериалды бағалау жүйесін енгізудің теориялық
әдістемелік
аспектілері»
«Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімдерінің кәсіби құзіреттілігін
интербелсенді әдістер а
рқылы қалыптастыру»;
«Блум таксономиясына сәйкес бағалау критерийлері мен
тапсырмалары».
Қазақ әдебиеті (оқыту қазақ тіліндегі сыныптар үшін)
2012 жылы Елбасы Н.Ә. Назарбаев «
Қазақстан
2050» стратегиясы
қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты
» атты
Қазақстан халқына
Жолдауында тіл мәселесіне ерекше көңіл бөлді. Бұл құжатта ел келешегінің
кемелділігіне тұғыр болар аса маңызды идея көтерілді. Ол
«Мәңгілік ел болу»
идеясы. Дәл осы құжатта бұл идеяны жүзеге асырудың тегеурінді тетігі
негізделді. Ол
емлекетшілдік рух қалыптастыру туралы тұжырым. Осы
тетіктің қозғаушы күші де анықталды. Ол
мемлекеттік тіл, яғни қазақ тілі.
Мемлекеттік тілдің мәртебесін көтерудің шарты көрсетілді. Ұлт болашағына
қызмет етудің бірден
бір көрсеткіші де, Қазақ мемлеке
тінің іргетасын бекітуге
мүдделілігінің берік дәлелі де бүгінгі жас ұрпақтың мемлекеттік тілге
қатынасы екендігі тайға таңба басқандай айқын айтылды.
«Әдебиет
халық өмірінің айнасы». Қазақ әдебиеті бүгінгі ақын
жыраулардың шығармалары ғана емес, оның
сандаған ғасырлық тарихы бар.
Қазақ әдебиетінде халық басынан кешірген әр кезеңнің бет
бедері, жетістігі мен
ауыртпашылығы, тұрмыс
тіршілігі мен ойлау жүйесі жатыр. Адамзат
құдіретімен жасалған тарихи ескерткіштер мен мәдени, әдеби мұралар
даналықтың кө
зі, ұлттың шежіресі, халықтың өмір тәжірибесі. Осы мұралар
арқылы қалыптасатын тарихи сана жастарды «ойлай алатын адам» дәрежесіне
көтереді. Өткен ұрпақтың қол жеткізген жетістіктері қандай ұстанымдарға
сүйеніп жүзеге асырылды; қашан, қайда, қалай құрд
ы деген сауалдарға жауап
іздеу арқылы қоғамдық ортаны тануға; адамзаттың тілі арқылы қандай ұлы
шығармалар жазылды деген ойларға жетелеп, өздігінен талдау
қорытынды
жасауға үйретеді.
сыныптардағы оқу процесінде
Қазақстан Республикасы Білім және
лым министрінің 2013 жылғы 03 сәуірдегі № 115 бұйрығымен бекітілген
(ҚР
Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы № 393
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
бұйрығымен өзгерістермен толықтырулар енгізілген
жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық
гуманитарлық бағыттағы 10
сыныптары үшін «Қазақ әдебиеті» пәнінен типтік оқу бағдарламасы
қолданылады






жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану
математикалық
бағытта
ғы 10
сыныптары үшін «Қазақ әдебиеті» пәнінен типтік оқу
бағдарламасы.
Пән бойынша оқу жүктемесі:
қоғамдық
гуманитарлық бағыты бойынша:
сыныпта аптасына 2 сағаттан, барлығы
68 сағат;
сыныпта аптасына 3 сағаттан, барлығы
102 сағатты құрайды.
жаратылыстану
математика бағыты бойынша:
сыныпта аптасына 2 сағаттан, барлығы
68 сағат;
сыныпта аптасына 2 сағаттан, барлығы
68 сағатты құрайды.
Пәнді оқытудың вариативті бөлігі қосымша оқу бағдарламасы арқылы
білім берудің мемлекеттік жалпығ
а міндетті стандарты шеңберінде жүзеге
асады.
Жазба жұмыстарына
(шығарма)
қойылатын талаптар (
кесте).
кесте
сыныптарға ұсынылатын жазба жұмыстарының саны
Сыныптар
Жазба жұмыстар
түрлері
Оқу тоқсандары
Барлығы
Қоғамдық
гум
анитарлық бағыт
Шығарма
Сыныптан тыс оқу
Барлығы:
Шығарма
Сыныптан тыс оқу
Барлығы:
Жаратылыстану
математикалық бағыт
Шығарма
Сыныптан тыс оқу
Барлығы:
Шығарма
Сыныптан тыс оқу
Барлығы:
Шығарма
оқушының туған халқының әдебиетінен алған білімін өз
ойымен, дүниетанымдық көзқарасымен еркін ұштастыра отырып баяндайтын
шығармашылық төл еңбегі. Оқушыдан көрке
м шығарманы өзіндік ой
пікірі,
көзқарасы тұрғысында терең талдап пайымдауы, әсерлі, көркем тілмен жүйелі
баяндауы талап етіледі.
Оқушы шығармасының құрылысы: тақырып, жоспар, эпиграф
(мүмкіндігіне қарай, міндетті емес), кіріспе, негізгі, қорытынды бөлімде
рден
тұрады.
Шығарманы жазуға қойылатын негізгі талаптар:
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
1) тақырыпты оқушының өз ойы және өз сөзі арқылы және жазып отырған
тақырыбынан алшақтамай, оның мазмұнын нақты аша білуі;
артық баяндау, дәлелдемелерге жол бермеу;
шығармадағы болған жайды баяндау
ға аз сөзге көп мағына сыйғызу;
шығарманың барлық бөліктері тақырып және негізгі ой арқылы бір
бірімен байланысты болу;
шығарманның кіріспе және қорытынды бөлімін қоса алғанда тұтас
жұмыстың 4/1 бөлігіндей болу шарт;
міндетті түрде жоспар болуы және мазмұн
ның осы жоспарға сай болуы
шарт;
барлық айтылған ойды жинақтап, тұжырымдап, тиісті қорытынды
жасау;
шығармада қолданылған жазушының өмірбаянына, әдеби шығарманың
жазылу тарихына, тарихи оқиғаларға, кейіпкерлерге қателіктер жіберілмеуі
керек;
оқушының жұмыс
ы стильдік біртектілігі мен тіл шеберлігіне қарай
бағаланады.
Оқушы шығармасының көлемі түрлі жағдайларға: стилі мен жанрына,
тақырыптың мазмұны мен сипатына, олардың жалпы дамуына байланысты
болғандықтан кестеде берілген шығарма көлеміне мұғалім үлгі р
етінде қарауы
қажет (3
кесте).
кесте
. Шығарма көлемі мен уақыты
Сынып
Көлемі (
оқушы дәптерінің беті)
Уақыты
8 бет
90 минут
8 бет
90 минут
Сыныпта жазылатын шығармаға сабақ кестесінен қатарынан екі сағат
беріледі.
Эссе жазуға қойылаты
н талаптар.
Эссе
пәнді жете баяндау немесе анықтау бола алмайтын және бір
мәселенің немесе оның нақты себептері бойынша өзіндік түсінік
пікірі мен
жеке әсерін білдіретін шағын көлемді еркін құрылған прозалық шығарма.
Эсседе мәселеге кең көлемде та
лдау жасалмайды. Ол бір нәрсе туралы жаңаша,
субъективті сөзбен айшықтап ұсынылады, шығарма философиялық, тарихи
биографиялық,, публицистикалық, әдеби
сыни, ғылыми
көпшілік немесе таза
беллетристикалық сипатта болуы мүмкін.
Эссенің мақсаты
ғарма
шылық ой
лауды
және өзінің жеке ойын
өз
бетінше дамыту
сияқты дағдылардан тұрады, өйткені эссе мазмұнында біріші
кезекте, автордың жеке басы, оның дуниетанымы, сезімі бағаланады. Эссе жазу
оқушыларға ойларын нақты және сауатты тұжырымдауға, ақпаратты
құрылымдауға,
негізгі ұғымдарды пайдалануға, байланыстың себеп
салдарларын анқытауға, тиісті мысалдармен тәжірибені суреттеуге, өзінің
қорытындысын жасауға мүмкіндік береді.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Эссе құрылымы оған қойылатын талаптармен анықталады:
проблема бойынша эссе авторының пікірі қыс
қаша тезис ретінде
баяндалады;
пікір дәлелдемелермен бекітілуі тиіс, сондықтан тезистен кейін аргумент
келеді.
Аргумент
қоғамдық өмірдің фактілері, құбылыстары, оқиғалары, өмірлік
жағдаяттар мен өмірлік тәжірибелер, ғалымдардың пікіріне сілтеме және т.б
Әрбір тезиске екі аргументтен келтірген дұрыс: бір аргумент сендірмейтін
аргумент сияқты, ықшамдылық пен бейнелілікке бағдарланған, жанрда
орындалған, баяндалған үш аргумент «ауырлау» болуы мүмкін.
Сол себепті, эссе айналмалы құрылымнан тұрады (тезистер
мен
аргументтердің саны тақырыпқа, таңдаған жоспарға, ойды дамыту логикасына
байланысты).
кіріспе
тезистер, аргументтер
тезистер, аргументтер
тезистер, аргументтер
қорытынды
Кіріспе
мен қорытынды проблемаларға назар аудартуы тиіс (кіріспеде ол
йтылады, қорытындыда автордың пікірі түйінделеді). Оқушылардың әссеге
сезімдіктің, айқындылықтың, кқркемдіктің тән екенін түсінгендері маңызды.
Сонымен қатар,
эсседе сленгтерді, шаблон фразаларды, сөздерді қысқартуды,
тым жеңіл ойларды қолданбағандары дұр
ыс. Эссе тілі түсінікті болуы тиіс.
Эссе жазудың формалды ережелерінің ішінен, тақырыптың болуын атап
көрсетуге болады.
Эссенің ішкі құрылымы еркін болуы мүмкін. Бұл жазба
жұмысының кіші формасы болып табылады, соңында қорытындыны міндетті
түрде қайталау
талап етілмейді, ол негізгі мәтінге немесе тақырыпқа енгізілуі
мүмкін. Дәлелдеме мәселелердің тұжырымдалуын жүйелейді, Мәселелерді
тұжырымдау соңғы қорытындымен сәйкес келуі мүмкін.
Оқушылар эссе жазу кезінде неғұрлым типтік қателерін білуі тиіс.
Жалық
тыратын алғысөз. Жеткіліксіз бөліктер. Қызықты эссе
қорытындысын мысалдарсыз санамалау арқылы берсе ұтылып қалады.Ұзақ
сөйлемдер. Ұзақ сөйлемдер автордың дұрыстығын көрсетпейді. Қысқа
сөйлемдер үнемі жақсы әсер қалдырады. Ең жақсысы, ұзақ сөйлемдерді қысқ
сөйлемдермен алмастырып отыру. Ғылыми терминдерді, энциклопедиядан
сөздерді пайдалану оқырманның назарын аударады, эссенің мән
мағынасын
кемітеді.
«Қазақ әдебиеті» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды жоспарлау
және ұйымдастыру кезінде 2016
2017 оқу жы
лында аталып өтілетін
мерейтойлық күнтізбелік күндерге назар аударуды ұсынамыз:
4 қыркүйек
жазушы, драматург, қоғам қайраткері
Төлен Әбдіктің
туғанына 75 жыл
(1942
ж.);
5 қыркүйек
қазақтың
ақыны, әдебиет зерттеуші ғалымы,
түркітанушы,
публицист,
пед
агог, аудармашы, қоғам қайраткері
Ахмет Байтұрсынұлы
ның
туғанына 145 жыл (1872
1937
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
17 қыркүйек
ақын Сырбай Мәуленов
тің туғанына 95 жыл
(1922
1993
28 қыркүйек
Қазақстанның халық
жазушы
сы
қоғам қайраткері, ҚР
ның
еңбек
сіңірген мәдениет қы
зметкері
Шерхан Мұртазаның туғанына 85 жыл
(1932 ж) ;
15 қазан
жазушы, мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, «Құрмет» орденінің
иегері Сайын Мұратбековтің туғанына 80 жыл (1936
2007);
2 қараша
ғартушы
, педагог, фольклоршы, этнограф, жазушы Ыбырай
Алты
нсариннің туғанына 175 жыл (1841
1889 жж);
26 қараша
қазақтың халық
жазушысы,
мемлекет және
қоғам қайраткері
Ғабиден Мұстафиннің туғанына 115 жыл
(1902
1958
жж);
12 желтоқсан
жазушы,
әдебиет
зерттеуші,ғалым, филология ғылымының
докторы
Ақселеу Сейдім
бектің
туғанына 75 жыл
(1942
2009 жж);
12 желтоқсан
жазушы, әдебиет зерттеушісі, ұстаз, филология ғылымының
докторы, профессор, Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым
академиясының академигі, Қазақстанның Халық жазушысы
Зейнолла
Қабдолов
тың туғанына 90
жыл
(1927
2006 жж);
22 наурыз
қазақтың халық жазушысы, драматург, сыншы, мемлекет және
қоғам қайраткері
Ғабит Мүсіреповтің туғанына 115 жыл
(1902
1985 жж);
15 сәуір
жазушы, драматург, ҚР халық жазушысы
Сафуан
Шаймерденовтің туғанына 95 жыл
(1922
07 жж
);
көрнекті
ақын
, жырау
Дулат Бабатайұлы
ның туғанына 215 жыл
(1802
1874жж);
Шәңгерей Сейіткерейұлы Бөкеев
тің туғанына 170 жыл
(1847
1920
1867 жылы
қазақтың суырыпсалма ақыны
Әсет Найманбайұлының
туғанына 150 жыл
(1867
1922 жж);
9 шілде
қын, аудармашы
Тұрмағамбет Ізтілеуұлының туғанына 195 жыл
(1882
1939жж);
Оқыту қазақ тіліндегі мектептердегі қазақ тілі мен әдебиеті пәні
нің
мұғалімдеріне қосымша материалдар алу үшін ұсынылатын сайттар:
http://nao.kz
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының
ресми сайты;
http://ustazuni.kz
ұғалімдерге
арналған сайт;
https://infourok.ru/
ұстаздарға арналған білім көтеру, ашы
сабақтар
сайты;
http://abai.kz
ақпараттық
танымдық сайт;
http://u
s.kz
ұстаздар сайты;
http://ustaz.kz
ашық сабақтар сайты;
http://sabak
сайт творческих учителей Казахстана;
http://ojarovaroza.ucoz.kz
қазақ тілі мен әдебиеті пән мұғалімінің
портфоли
осы
http://sabaqtar.kz/kazaksh/
Қазақстан ұстаздарына арналған әдістемелік
сайт;
http://bilimsite.kz/ustaz
білімділер сайты;
http://u
s.kz/publ/
ұстаздар сайты;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
http://sabaq.kz
ұстаздарға арналған танымдық
әдістемелік сайт;
http://ped.kz
ұстаздардың
әлеуметтік
порталы;
http://oqu
zaman.kz
ұстаздар мен оқушыларға арналған қосалқы білімді
сайт;
http://tarbie.org
ұстаздар сайты;
http://kazbilim
edu.kz
оқытудың жаңа әдіс
тәсілдерін қазақ тілі
сабақтарында тиімді пайдалану;
http://bilimtime.kz
Ұстаздарға
арналған сайт.
«Абайтану» курсы
«Абайтану» курсы оқу бағдарламасы ҚР Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі №115 бұйрығымен бекітілген оқу бағдарламасы арқылы
жүзеге асырылады.
Курстың білім мазмұны ұлы ақын шығармаларын терең де, жан
жақты
таныту арқылы елжанды, халқымыздың әдебиетін, өнерін, салт
дәстүрін,
мәдениетін, тілін ұлттық құндылық ретінде бағалайтын, эстетикалық талғамы
жоғары,білім, білік, дағдылармен қаруланған, түйген ойларын іс жүзінде өз
кәдесіне жарата білетін, ұлттық сана
зімі қалыптасқан, өркениетті қоғамда
өмір сүруге лайықты, терең ойлайтын дара тұлға қалыптастыруға бағытталған.
Курсты қазақ тілі мен әдебиеті немесе біліктілікті арттыру және қайта
даярлау бойынша арнайы курстардан өткен пән мұғалімдері жүргізеді.
Мұғалім
дерге көмек ретінде «Абайтану» курсы бағдарламасының мазмұнын
жобалау мен өткізу бойынша әдістемелік құралдар әзірленіп, Академия
сайтына (www.nao.kz) орналастырылды.
Жалпы білім беретін мектептердің 10
сыныбына арналған «Абайтану»
курсын ҚР БҒМ 2012 ж
ылғы 8 қарашадағы №500 бұйрығымен бекітілген
жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларының вариативтік компоненті
есебінен жүргізу ұсынылады.
Курс жүктемесінің көлемі:
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында
34 сағат;
сыныпта
аптасына 1 сағ
ат, оқу жылында
34 сағатты құрайды.
Курс бойынша білім алушылардың оқу жетістігін ағымдық бағалау,
сондай
ақ емтихан және ұлттық бірыңғай тестілеу жүргізілмейді.
Орыс тілі (оқыту орыс тілінде емес сыныптар үшін)
В соответствии с государственной задачей
развития полиязычия в
Казахстане овладение русским языком должно соответствовать среднему
уровню
3 подуровень (В 2.1
В 2.2)
10 класс и послесреднему уровню (В 2)
11 класс.
В 11 классах с углубленным изучением языков возможно (не обязательно)
дости
жение уровня С1: понимание объемных сложных текстов на различную
тематику, распознавание скрытого значения, владение спонтанной речью в
быстром темпе, отсутствие затруднений с подбором слов и выражений; гибкое
и эффективное использование языка для общения
в научной и
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
профессиональной деятельности; умение создать точное, детальное, хорошо
выстроенное сообщение на сложные темы, владение моделями организации
текста, средствами связи и объединением его элементов.
Важнейшими задачами языкового и литературного о
бразования на
старшей ступени обучения в 10
11 профильных классах являются: воспитание
и развитие средствами русского языка и литературы интеллектуальной,
духовно
нравственной личности, способной жить и трудиться в условиях
информационного и поликультурн
ого общества; воспитание
гражданственности и патриотизма, сознательного отношения к языку как
явлению культуры; воспитание интереса и любви к русскому языку и
литературе; развитие и совершенствование способности к речевому
взаимодействию и социальной адапт
ации, готовности к трудовой деятельности,
осознанному выбору профессии; навыков самоорганизации и саморазвития;
информационных умений и навыков;совершенствование речемыслительной
деятельности, коммуникативных умений инавыков, обеспечивающих
свободное владе
ние русским литературным языком в разных сферахи
ситуациях его использования; приобщение учащихся к духовно
нравственным
ценностям русской литературы, развитие у них художественного мышления;
воспитание у учащихся средствами русской литературы интереса к ч
тению,
формирование эстетического вкуса, этических представлений и высокой общей
читательской культуры.
Русский язык необходим гражданину Республики Казахстан как основное
средство общения с другими людьми. Литература, созданная на русском языке,
является
носительницей важных для самосознания народа и отдельной
личности смыслов. Язык и литература фиксируют исторический опыт
поколений и передают его потомкам. Цель
формирование умений и навыков
свободного владения русским языком во всех видах речевой деятел
ьности
(слушание, говорение, чтение, письмо), в избранных сферах применения языка;
формирование средствами русского языка интеллектуальной, духовно
нравственной, коммуникативной, гражданской культуры учащихся. От качества
освоения языка, от умения читать и
понимать зависит общая и специальная
грамотность человека (в том числе, математическая, естественнонаучная,
инженерно
техническая и т.д.). Таким образом, освоение русского языка
гражданами Республики Казахстан во всем его многообразии является
важнейшей
для государства задачей.
При наличии в классах 25 и более учащихся, класс делится на две группы,
в течение года при выбытии учащихся
группы не объединяются.
В 11 классах с углубленным изучением языков возможно (не обязательно)
достижение уровня С1: поним
ание объемных сложных текстов на различную
тематику, распознавание скрытого значения, владение спонтанной речью в
быстром темпе, отсутствие затруднений с подбором слов и выражений; гибкое
и эффективное использование языка для общения в научной и
профессион
альной деятельности; умение создать точное, детальное, хорошо
выстроенное сообщение на сложные темы, владение моделями организации
текста, средствами связи и объединением его элементов.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Соответственно предложенному в государственном общеобязательном
станда
рте образования Республики Казахстан в школах с нерусским языком
обучения предмет «Русский язык» изучается в 10
11 классах общественно
гуманитарного направления
по 2 часа в неделю (объем учебной нагрузки за
учебный год по предмету «Русский язык»: 10 клас
с (ОГН)
68 часов; 11 класс
(ОГН)
68 часов); естественно
математического направления
по 1 часу в
неделю (объем учебной нагрузки за учебный год по предмету «Русский язык»
составляет: в 10 классе ЕМН
в неделю 1 час, всего
34 часа; в 11 классе ЕМН
в неделю 1 час , всего
34 часа).
Формами письменной работы в 10
11 классах являются диктант,
изложение, сочинение, в том числе эссе. В каждой четверти проводится в
среднем 1 диктант (в первой четверти допускается 2 диктанта), 1 изложение, 1
сочинение (э
ссе). Сочинения
эссе могут быть классными и домашними.
Объем контрольного диктанта по русскому языку для 10
11 классов школ
с казахским языком обучения:
10 класс
100
110 слов, 11 класс
110
120 слов.
Объем словарного диктанта: 10
11 классы
40 сл
ов.
Примерный объем текста для подробного изложения:
10 класс
160
170 слов, 11 класс
170
180 слов.
Диктанты оцениваются одной оценкой, которая считается оценкой по
русскому языку. Диктанты с грамматическим заданием оцениваются двумя
оценками и занос
ятся через дробь в журнал по предмету «Русский язык».
Для сжатого изложения, а также итоговых и контрольных изложений
объем текста может быть увеличен на 30
60 слов. Изложения оцениваются
двумя оценками и заносятся через дробь в журнал по предмету «Ру
сский язык».
Примерный объем сочинений:
10 класс
2,5 страницы (600
1000 слов), 11 класс
3,5 страницы
(1000
1200 слов). Сочинения
эссе могут иметь меньший объем. Сочинения
оцениваются двумя оценками, выставляются через дробь по предмету «Русск
ий
язык».
В любой проверяемой работе по русскому языку исправляются все
допущенные учащимися ошибки (с вынесением на поля обозначений категории
ошибок). Все графические работы проводятся в тетради простым карандашом.
Ведение ученических тетрадей, соблюде
ние единого орфографического
режима и нормы оценивания.
Для выполнения всех видов обучающих работ ученики должны иметь
следующее количество тетрадей
по русскому языку в 10
11 классах
2 рабочие тетради, 1 тетрадь для
контрольных работ (находится у учител
я) и 1 тетрадь по развитию речи
для
сочинений, изложений по русскому языку, на усмотрение учителя возможно
ведение тетради
помощницы.
Диктант оценивается одной оценкой
Оценка «5» выставляется за безошибочную работу, а также при наличии в
ней 1 негрубой
орфографической или 1 негрубой пунктуационной ошибки.
Оценка «4» выставляется при наличии в диктанте 2 орфографических и
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
пунктуационных ошибок, или 1 орфографической и 3 пунктуационных ошибок,
4 пунктуационных ошибки при отсутствии орфографических ошибок
Оценка «4» может выставляться при 3 орфографических ошибках, если
среди них есть однотипные.
Оценка «3» выставляется за диктант, в котором допущены 4
орфографических и 5 пунктуационных ошибок, 7 пунктуационных ошибок
при отсутствии орфографических ош
ибок. В 5 классе допускается
выставление «3» за диктант при 5 орфографических и 4пунктуационных
ошибках. Оценка «3» может быть выставлена также при 6 орфографических и
6 пунктуационных ошибках, если среди тех и других однотипные и негрубые
ошибки.
Оценка
«2» выставляется за диктант, в котором допущено до 7
орфографических и 7 пунктуационных ошибок, или 6 орфографических и 8
пунктуационных ошибок, 5 орфографических и 9 пунктуационных ошибок, 8
орфографических и 6 пунктуационных ошибок.
При оценке кон
трольного словарного диктанта рекомендуется
руководствоваться следующим:
Оценка «5» ставится за диктант, в котором нет ошибок.
Оценка «4» ставится за диктант, в котором ученик допустил 1
2 ошибки.
Оценка «3» ставится за диктант, в котором допущено 3
4 ошиб
ки.
Оценка «2» ставится за диктант, в котором допущено до 7 ошибок.
При оценке диктанта исправляются, но не учитываются орфографические
и пунктуационные ошибки:
1) на правила, которые не включены в школьную программу;
2) на еще не изученные правила;
словах с непроверяемыми написаниями, над которыми не проводилась
специальная работа;
4) в передаче авторской пунктуации.
Исправляются, но не учитываются описки, неправильные написания,
искажающие звуковой облик слова, например: «рапотает» (вместо
работает
),
«дулпо» (вместо
дупло
), «мемля» (вместо
земля
При оценке диктантов важно также учитывать характер ошибок.
Среди ошибок следует выделять негрубые, т.е. не имеющие существенного
значения для характеристики грамотности. При подсчете ошибок две негрубые
читаются за одну.
К негрубым относятся ошибки:
1) в исключениях из правил;
2) в написании большой буквы в составных собственных наименованиях;
3) в случаях слитного и раздельного написания приставок в наречиях,
образованных от существительных с предлогами
, правописание которых не
регулируется правилами;
4) в случаях раздельного и слитного написания
не с
прилагательными и
причастиями, выступающими в роли сказуемого;
5) в написании
после приставок;
в случаях трудного различия
ни
Куда он только
не обращался!
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Куда он ни обращался, никто не мог дать ему ответ. Никто иной не...; не кто
иной, как; ничто иное не...; не что иное, как
и др.);
в собственных именах нерусского происхождения;
8) в случаях, когда вместо одного знака препинания поставлен
другой;
9) в пропуске одного из сочетающихся знаков препинания или в
нарушении их последовательности.
Необходимо учитывать также повторяемость и
однотипность ошибок.
Если ошибка повторяется в одном и том же слове или в корне однокоренных
слов, то она счита
ется за одну ошибку.
Однотипными считаются ошибки на одно правило, если условия выбора
правильного написания заключены в грамматических (
в армии, в здании;
колют, борются
) и фонетических (
пирожок, сверчок
) особенностях данного
слова.
Не считаются однотипны
ми ошибки на такое правило, в котором для
выяснения правильного написания одного слова требуется подобрать другое
(опорное) слово или его форму (
вода
воды, рот
ротик, грустный
грустить, резкий
резок
Первые три однотипные ошибки считаются за одну,
каждая следующая
подобная ошибка учитывается как самостоятельная.
Требования к оформлению и ведению тетрадей.
Учащиеся пользуются стандартными тетрадями, состоящие из 12
18
листов. Тетрадь по предмету должна иметь аккуратный внешний вид. На ее
обложке (пе
рвой странице) делается следующая запись:
Тетрадь
для _________________________
______________________________
ученика(цы) _5 «А» класса
средней школы №_2_
Фамилия, имя ( в Р.П.)________________________
На обложке тетрадей для контрольных работ, работ п
о развитию речи
делаются соответствующие записи.
При выполнении работ учащимся не разрешается писать на полях.
Обязательным является соблюдение правила «красной» строки в тетрадях.
Дата выполнения работы и название месяца записывается в строку
прописными
буквами без точек. На каждом уроке в тетрадях следует
записывать его тему, указать вид выполняемой работы (классная, домашняя,
самостоятельная, диктант, изложение, сочинение и т.д.). При выполнении
домашней работы в тетрадях учащиеся должны сделать следу
ющую запись
Упражнение 34.
Устанавливается следующий порядок пропуска клеток и линеек в
тетрадях:
по русскому языку
линейки внутри одной работы не пропускаются,
между домашней и классной работой пропускают 2 линейки.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Итоговые контрольные работы по русск
ой речи выполняются в
специальных тетрадях, предназначенных для этого вида работ, поэтому слова
«контрольная работа» не пишутся: в тетрадях по русскому языку записывается
только вид работы (например, диктант). Учащиеся ведут записи в тетрадях
синей или фио
летовой пастой. Карандаш используется при подчеркивании,
составлении таблиц и т.д. Учащимся запрещается писать в тетрадях красной
пастой. По русской речи, русскому языку и литературе проводятся текущие и
итоговые письменные контрольные работы, самостоят
ельные работы, контроль
знаний в форме теста.
Текущие контрольные работы имеют целью проверку усвоения изучаемого
и проверяемого программного материала; их содержание и частотность
определяются учителем с учетом степени сложности изучаемого материала, а
кже особенностей обучающихся каждого класса. Для проведения текущих
контрольных работ учитель может отводить весь урок или только часть его.
Итоговые контрольные работы проводятся:
после изучения наиболее значимых тем программы,
в конце учебной четверти,
конце полугодия.
В целях предупреждения перегрузки обучающихся время проведения
текущих и итоговых контрольных работ определяется общешкольным
графиком, составляемым администрацией школы по согласованию с
учителями.
В один рабочий день следует давать в кл
ассе только одну письменную
текущую или итоговую контрольную работу.
При планировании контрольных работ в каждом классе необходимо
предусмотреть равномерное их распределение в течение всей четверти, не
допуская скопления письменных контрольных работ к конц
у четверти,
полугодия.
Запрещается проводить контрольные работы в первый день четверти, в
первый день после праздника, в понедельник.
Самостоятельные работы или тестирование могут быть рассчитаны как на
целый урок, так и на часть урока, в зависимости от це
ли проведения контроля.
Порядок проверки письменных работ учащихся
Тетради учащихся, в которых выполняются обучающие классные и
домашние работы, проверяются по русской речи:
в 10
11 классах
после каждого урока у слабых учащихся, а у остальных
проверяю
тся не все работы, а наиболее значимые по своей важности, но с таким
расчётом, чтобы 2 раза в месяц учителем проверялись тетради всех учащихся;
Контрольные диктанты в 10
11 классах проверяются
и возвращаются
учащимся
для работы над ошибками
к следующем
у уроку; изложения и
сочинения проверяются и возвращаются учащимся не позже чем через 2 дня, а
в 10
11 классах
через неделю
Орыс
әдебиеті
ыту
орыс
тілінде
емес
сыныптар
шін)
Филологическое образование тесно связано с формированием
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
информационной
культуры человека. Именно на филологической основе
развивается важнейшая для современного человека компетенция
умение
ориентироваться в нарастающем информационном потоке, определяя
достоверность информации, корректно её, анализируя и интерпретируя.
иоритетными направлениями в преподавании русской литературы
являются:
воспитание учащихся, формирование их духовно
нравственного мира,
мировоззрения; воспитание патриотического чувства, толерантности;
развитие и совершенствование всех видов речевой дея
тельности
учащихся на русском языке на основе изучения произведений русской
литературы;
тесная связь изучения русской литературы с русским языком и казахским
языком, казахской литературой.
Включение в традиционную форму урока блоков, интегрирующих
мате
риал русской и родной казахской литературы на основе общности
тематики, проблематики, нравственных идеалов, ассоциативных связей;
использование, наряду с формой традиционного урока, современных
активных форм урока, опирающихся на принцип диалогизации,
которые
способствуют совершенствованию культуры межличностного общения,
развивают неподготовленную связную речь учащихся на русском языке;
воспитание на основе изучения казахской и русской литератур
толерантности, уважительного отношения к литератур
е, традициям, обычаям,
культуре, истории народов, проживающих в Республике Казахстан;
изучение теоретико
литературных понятий в соотношении со знаниями,
которые учащиеся приобретают в курсе казахской литературы. Особый упор
необходимо сделать на изучение
тех понятий, которые не имеют соответствия в
казахской литературе учащихся. При использовании теоретико
литературных
понятий в практике школьного анализа художественных текстов следует
избегать излишнего наукообразия, учитывая национальный
фактор,
рассматривая понятие как необходимый инструмент постижения
художественной сути произведения;
перспективным направлением изучения русской литературы в школах с
казахским языком обучения является культуроведческий аспект, что является
одной из н
овых стратегий образования вообще и литературного образования, в
частности;
реализация на уроках литературы внутрипредметных и межпредметных
связей. Межпредметные связи осуществляются в первую очередь с предметами
«Русский язык» и «Казахская литература»
, «Казахский язык». Изучение
литературы тесно связано с изучением истории Казахстана;
реализация деятельностного, практикоориентированного и личностно
ориентированного подходов путём использования разнообразных видов
деятельности, в том числе направленны
х на возможность самореализации
личности учащегося (сочинения на литературные темы и по жизненным
впечатлениям, собственные интерпретации литературных произведений,
творческие работы различных жанров на русском языке, перевод фрагментов
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
текста с русского
языка на родной казахский и с родного казахского на
русский и др.);
формирование общих учебных умений и навыков и обобщенных
способов деятельности, таких, как: сопоставление, классификация, умение
анализировать, высказывать свое мнение, доказывать, арг
ументировать;
формирование информационной культуры учащихся (умение грамотно
использовать для решения познавательных и коммуникативных задач
различные источники информации, в том числе мультимедийные ресурсы,
ресурсы интернета и другие базы данных).
В с
вязи с этим при обучении русской литературе необходимо усилить
работу по формированию данного компонента функциональной грамотности
как необходимого навыка использования знаний и умений для решения
широкого диапазона жизненных задач в различных сферах чело
веческой
деятельности, также в межличностном общении и социальных отношениях.
Изучение литературы, освоение воплощенных в литературе образцовых
форм русской речи играет ведущую роль в процессах воспитания личности,
развития ее нравственных качеств и твор
ческих способностей, в приобщении к
отечественной и мировой культуре, в продолжение национальных традиций и
исторической преемственности поколений.
Количество часов в неделю по литературе составляет:
общественно
гуманитарное направление:
в 10 классе 2
часа в неделю, общее количество
68 часов; из них на:
чтение и изучение
58 часов, внеклассное чтение
4 часа, развитие речи
часов;
в 11 классе 1 час в неделю, общее количество
34 часа; из них на: чтение
и изучение
28 часов, внеклассное чтени
е
4 часа, развитие речи
2 часа;
естественно
математическое направление:
в 10, 11 классах 1 час в неделю, общее количество
34 часа; из них на:
чтение и изучение
30 часов, внеклассное чтение
2 часа, развитие речи
часа.
Ведение тетрадей: в
11 классах
по 2 тетради (1 рабочая, 1 тетрадь для
творческих работ
сочинений).
Все литературные произведения, на которые отводятся часы,
предназначены для обязательного изучения.
По русской литературе проводятся текущие и итоговые письменные
контро
льные работы, самостоятельные работы, контроль знаний в форме теста.
Текущие контрольные работы имеют целью проверку усвоения изучаемого
и проверяемого программного материала; их содержание и частотность
определяются учителем с учетом степени сложности изу
чаемого материала, а
также особенностей обучающихся каждого класса. Для проведения текущих
контрольных работ учитель может отводить весь урок или только часть его.
Отметки за сочинение (выполняется в тетрадях по развитию речи) по
русской литературе выставл
яются по литературе через дробь в одну графу:
первая
за содержание, вторая
за грамотность. Ошибки выносятся
графически на поля и подсчитываются. При написании домашнего сочинения
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
или других творческих работ отметка за работу выставляется в графу,
соот
ветствующую дате, когда давалось задание, или дате, когда проходила
защита творческой работы.
Изложение и сочинение оценивается двумя оценками: первая
за
содержание работы и речь, вторая
за грамотность (в журнале ее
рекомендуется ставить на странице «
Русский язык» и учитывать при
выставлении итоговой оценки по русскому языку)
При выставлении оценки за содержание и речевое оформление согласно
установленным нормам необходимо учитывать
все требования, предъявляемые
к раскрытию темы, а также к соблюдению р
ечевых норм (богатство,
выразительность, точность).
При выставлении второй оценки учитывается
количество
орфографических, пунктуационных и грамматических ошибок.
Грамматические ошибки, таким образом, не учитываются при оценке
языкового оформления сочинений
и изложений.
кесте.
Основные критерии оценки за изложение и сочинение
Оценка
Содержание и речь
Грамотность
ꬵ묀
1.Содержание работы полностью соответствует
теме.
2.Фактические ош
ибки отсутствуют.
3.Содержание излагается последовательно.
4.Работа отлич
ается богатством словаря,
разнообразием используемых синтаксических
конструкций, точностью словоупотребления.
5.Достигнуты стилевое единство и
выразительность текста.
В целом в работе допускается 1 недочет в
содержании 1
��j_q_\uo�g_^hq_lZ�
�himkdZxlky�
орфографическая, или 1
пунктуационная, или 1
грамматическая ошибки

1.Содержание работы в основном соответствует
теме (имеются незначительные отклонения от
темы).
2.Содержание в основном достоверно, но имеются
единичные фактические неточности.
3.Имеют
ся незначительные нарушения
последовательности в изложении мыслей.
4.Лексический и грамматический строй речи
достаточно разнообразен.
5.Стиль работы отличается единством и
достаточной выразительностью.
В целом в работе допускается не более 2 недочетов
в со
держании и не более 3
��j_q_\uo�g_^hq_lh\�
�himkdZxlky����
hjnh]jZnbq_kdb_�b���
imgdlmZpbhggu_�hrb[db��
beb���hjnh]jZnbq_kdZy�b�
��imgdlmZpbhggu_�
hrb[db��beb���
mgdlmZpbhggu_�hrb[db�
ijb�hlkmlkl\bb�
hjnh]jZnbq_kdbo�hrb[hd��
Z�lZd`_���]jZffZlbq_kdb_�
hrb[db
«3»
В работе допущены существенные отклонения
2.Работа достоверна в главном, но в ней имеются
отдельные фактические неточности.
3.Допущены отдельные нарушения
последовательности изложения
4.Беден словарь и однообразны употребляемые
синтакси
ческие конструкции,
встречается
Допускаются:
4 орфографические и
4 пунктуационные
шибки,
или 3 орф. и 5
пунк., или
7 пунк. при
отсутствии
орфографических (в 5 кл.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
неправильное словоупотребление.
5.Стиль работы не отличается единством, речь
недостаточно выразительна.
В целом в работе допускается не более 4 недочетов
в содержании и 5 речевых недочетов.
��hjn��b���imgd���Z�lZd`_
��]jZffZlbq_kdbo�hrb[db
«2»
Работа не соответствует теме. Допущено много
фактических неточностей. Нарушена
последовательность мыслей во всех частях
работы,
отсутствует связь между ними, работа не
соответствует плану. Крайне беден словарь, работа
написана короткими однотипными предложениями
со слабо выраженной связью между ними, часты
случат неправильного словоупотребления.
Нарушено стилевое единство т
екста. В целом в
работе допущено 6 недочетов и до 7 речевых
недочетов
�himkdZxlky�
��hjn��b���imgd��hrb[hd��
beb
6 орф. и 8 пунк., или
орф. и 9 пунк., или
пунк., или 8 орф. и 5
пунк.,
а также 7
грамматических
ошибок
Оценка обучающих работ
Обучающие р
аботы (различные упражнения и диктанты неконтрольного
характера) оцениваются более строго, чем контрольные работы.
При оценке обучающих работ учитываются:
1) степень самостоятельности учащегося;
2) этап обучения;
3) объем работы;
4) четкость, аккуратность,
каллиграфическая правильность письма.
Если возможные ошибки были предупреждены в ходе работы,
оценки «5»
и «4» ставятся только в том случае, когда ученик не допустил ошибок или
допустил, но исправил ошибку. При этом выбор одной из оценок при
одинаковом ур
овне грамотности и содержания
определяется степенью
аккуратности записи, подчеркиваний и других особенностей оформления, а
также наличием или отсутствием описок. В работе, превышающей по
количеству слов объем диктантов для данного класса, для оценки «4»
пустимо и 2 исправления ошибок.
Первая и вторая работа, как классная, так и домашняя,
при закреплении
определенного умения или навыка проверяется, но по усмотрению учителя
может не оцениваться.
Самостоятельные работы, выполненные без предшествовавшего анал
иза
возможных ошибок, оцениваются по нормам для контрольных работ
соответствующего или близкого вида.
Ресурсы по русскому языку и литературе.
Сайт творчески работающих учителей Казахстана. Даны разработки
уроков, внешкольных мероприятий. http: //sabak.ugoz
.org/
Методика формирования грамотности учащихся начальной и средней
школы.
Репетитор: сочинения
http
://
repetitor
org
composition
html
Методики написания сочинений, снабженные примерами и материалами
для самостоятельной подготовки.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Урок литературы: проблемы, методы,
подходы
http://www.eelmaa.narod.ru/urlit/urlit_main.html
Методико
литературная почтовая рассылка предназначена для школьных
учителей литературы, старшеклассников, людей, интересующихся фило
логией
и преподаванием литературы.
Опорный орфографический компакт по русскому языку
http://yamal.org/ook/
Материал для работы по усвоению навыков грамотного письма с
пользованием опорного орфографического компакта, созданного на основе
методики В.Ф. Шаталова
Ю.С. Меженко.
Электронные учебники.
Русская фонетика: мультимедийный интерн
ет
учебник
http://www.philol.msu.ru/rus/galya
Материалы по фонетике, терминологический словарь и раздел персоналий
выдающихся лингвистов. Языковые примеры можно прослушивать и повторять
за диктором. В учебник включены анимационные ролики, моделирующие
артикуляторные движения.
Литература в 10
м классе
http://www.pereplet.ru/obrazovanie/shkola/PAGE1
16.html
Изуче
ние литературы в 10 классе. Методические советы.
Роль портрета в художественном произведении
http
://
omsk
edu
sch
140/
teacher
teach
Русская поэзия 60
х годов
http
://
ruthenia
/60
Для организации деятельности методических формирований учителей
русского языка и литературы в 2016
2017 учебном году предлагается единая
тема «Реализация принци
пов дифференцированного обучения русского языка и
литературы в условиях перехода на профильное обучение».
В течение года рекомендуется провести 4 заседания методических
объединений учителей русского языка и литературы, организовать работу
школы совершенств
ования педагогического мастерства, творческой группы и
иных методических формирований, деятельность которых планируется с
учетом кадрового состава педагогических работников, а также с учетом
интересов и запросов учителей, их профессиональных умений и навык
ов.
Особое внимание необходимо уделить работе с молодыми педагогами.
Деятельность школы молодого учителя должна быть направлена на адаптацию
педагогов к профессии, оказание им помощи в овладении основами
профессионального мастерства, формирование у них пот
ребности в
непрерывном самообразовании.
На заседаниях методических формирований учителей русского языка и
литературы (методическое объединение, школа молодого учителя, школа
совершенствования педагогического мастерства, творческие группы и др.)
рекомендует
ся рассмотреть актуальные вопросы теории и методики
преподавания предметов с учетом имеющегося эффективного педагогического
опыта педагогов региона:
Совершенствование профессиональной компетентности учителя
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
словесника, организующего изучение русского яз
ыка и литературы на
повышенном уровне.
Особенности организации факультативных занятий по русскому языку и
литературе на II ступени общего среднего образования.
Организация образовательного процесса по усвоению нового
повышенного уровня содержания по
русскому языку и литературе в X классе
профильного гуманитарного направления.
Представление опыта педагогической деятельности учителей русского
языка и литературы лицеев, гимназий и школ по реализации профильного
обучения учащихся.
Мотивация професс
ионального самоопределения учащихся средствами
учебных предметов «Русский язык» и «Русская литература».
Реализация проблемно
поискового подхода при осуществлении
исследовательской деятельности в предметной области «Русский язык и
литература».
Исполь
зование электронных образовательных ресурсов по русскому
языку и литературе для повышения качества образования учащихся.
При планировании и организации внеклассной работы по учебным
предметам рекомендуем обратить внимание на календарь юбилейных дат,
которы
е будут отмечаться в 2016/2017 учебном году:
22 сентября
110 лет со дня рождения Г.Н. Потанина, географа, этнографа,
исследователя Средней Азии и Казахстана
25 октября
130 лет со дня рождения М.Дулатова, казахский поэт,
писатель, один из лидеров прав
ительства «Алаш
Орды» и национально
освободительного движения Казахстана. Казахский поэт, писатель, один из
лидеров правительства «Алаш
Орды» и национально
освободительного
движения Казахстана.
1 ноября
180 лет со дня рождения Ш.Уәлиханова, Первый каз
ахский
ученый, просветитель
демократ, путешественник, этнограф, фольклорист,
исследователь истории и культуры народов Средней Азии.
15 ноября
100 лет со дня рождения М.Габдуллина, писателя Героя Советского
Союза, заслуженного деятеля науки Казахстана, ак
адемика АН Казахстана.
Писатели
юбиляры (ближнее и дальнее зарубежье)
14 февраля
160 лет со дня рождения Всеволода Михайловича Гаршина
(1855
1888), писателя
22 февраля
205 лет со дня рождения Фредерика Шопена (1810
1849),
польского композитора, пианис
6 марта
200 лет со дня рождения Петра Павловича Ершова (1815
1869),
поэта
21 марта
330 лет со дня рождения Иоганна Себастьяна Баха (1685
1750),
немецкого композитора
2 апреля
175 лет со дня рождения Эмиля Золя (1840
1902), французского
писателя
апреля
145 лет со дня рождения Вениамина Петровича Семенова
Тянь
Шанского (1870
1942), географа
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
14 апреля
270 лет со дня рождения Дениса Ивановича Фонвизина (1745
1792), писателя, драматурга
7 мая
175 лет со дня рождения Петра Ильича Чайковского (184
1893),
композитора
6 июня
140 лет со дня рождения Томаса Манна (1875
1955), немецкого
писателя
21 июня
105 лет со дня рождения Александра Трифоновича
Твардовского, поэта
21 июня
80 лет со дня рождения Франсуазы Саган (1935
2004),
французской писате
льницы
29 июня
115 лет со дня рождения Антуана де Сент
Экзюпери (1900
1944), французского писателя
26 июля
130 лет со дня рождения Андре Моруа (1885
1968),
французского писателя
5 августа
165 лет со дня рождения Ги де Мопассана (1850
1943),
французск
ого писателя
20 августа
80 лет со дня рождения Аркадия Натановича Стругацкого
(1935
1991), писателя
фантаста
7 сентября
145 лет со дня рождения Александра Ивановича Куприна
(1870
1938), писателя
9 сентября
185 лет со дня рождения русского писателя
Л.Н. Толстого
(1828
1910);
15 сентября
125 лет со дня рождения Агаты Кристи (Мэри Клариссы
Миллер, (1890
1976), английской писательницы
22 октября
145 лет со дня рождения Ивана Алексеевича Бунина (1870
1953), русского писателя
9 ноября
195 лет со
дня рождения русского писателя И.С. Тургенева
(1818
1883);
28 ноября
130 лет со дня рождения Александра Александровича Блока
(1881
1921),русского поэта
30 ноября
180 лет со дня рождения Марка Твена (СэмюэяКлеманса, 1835
1910, американского писателя,
сатирика
1 декабря
90 лет со дня рождения русского писателя В.Ф. Тендрякова
(1923
1984);
5 декабря
195 лет со дня рождения Афанасия Афанасиевича Фета
(Шеншина, 1820
1892), русского поэта
5 декабря
210 лет со дня рождения русского поэта Ф.И. Тютчева
(1803
1873);
6 декабря
100 лет со дня рождения русского писателя С.П. Залыгина
(1913
2000);
11 декабря
95 лет со дня рождения русского писателя А.И.
Солженицына (1918 2008);
12 декабря
85 лет со дня рождения киргизского писателя Ч.Т.
Айтма
това (1928
2008);
13 декабря
140 лет со дня рождения русского поэта В.Я. Брюсова (1873
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
1924);
17 декабря
245 лет со дня рождения Людвига Ван Бетховена (1770
1827),
немецкого композитора
1 апреля
205 лет со дня рождения русского писателя Н.В. Гого
ля (1809
1852);
10 мая
90 лет со дня рождения русской поэтессы Ю.В. Друниной (1924
1991);
6 июня
215 лет со дня рождения русского поэта, прозаика, драматурга
А.С. Пушкина (1799
1837);
25 июля
85 лет со дня рождения русского писателя В.М. Шукшин
а (1929
1974).
Шет тілі
Жалпы орта білім беру деңгейі тілдерді меңгерудің жалпыеуропалық
деңгейлеріне қатысты:
сынып
В1 («Қалыптасқан игерім 1»);
сынып
В1+ («Қалыптасқан игерім 1.2»).
Шет тілін тәрбиелік, танымдық және басқа ұлттық мәдени
етпен және оны
жеткізушілермен өзара әрекет ету құралы ретінде оқу болашақта бәсекеге
қабілетті маман даярлау үшін оқушылардың функционалдық сауаттылығын
дамытуға, болашақта шетел тілін меңгеру дағдысының артуын ілгерілетуге
бағытталған. Орта мектептің жоғ
ары сынып оқушыларына шет тілін оқытудың
мақсаттары мен міндеттері осылайша шартталған.
«Шет тілі» оқу пәнін оқытудың мақсаттары оқушылардың
коммуникативтік құзыреттерін жетілдіруден және өзінің мәдениетін әлемдік
масштабта кеңінен насихаттай алатын, бола
шақ мамандығында шет тілін
тәжірибе жүзінде қолдана алатын көпмәдениетті, көптілді тұлғаны
қалыптастырудан тұрады.
сыныптарда пәнді оқытудың міндеттері:
оқушылардың шет тіліндегі жалпы мәдениаралық қарым
қатынаста
әлеуметтік
тұрмыстық және оқу
сіптік саладағы коммуникативтік мәдениеті
мен әлеуметтік білімін дамыту;
жалпы мәдени үлгіде түрлі мәдениттану ақпараттарын жинақтау, жүйелеу
мен өңдей білуді дамыту және коммуникативті
танымдық мәселелерді шеше
білуде түсіндіру, қолдана білу;
пікірт
аластық қарым
қатынаста ағылшынтілді елдер мен Қазақстанда
адамдардың мәдениет, өмір сүру салты мен стилін шет тілінде әдеп негізіне
оқыту;
шет тілінің вариативтілігі мен оның ағылшынтілді және әлемнің басқа
елдеріндегі қызметіндегі ерекшелігін, ресми ж
әне бейресми қарым
қатынастағы
ауызша және жазбаша мәтіндердің құрылымдық ерекшелігі туралы
оқушылардың филологиялық білімдерін тереңдету;
оқушыларды тілдік, сөйлеу және әлеуметтік
мәдени құзыреттілік
қалыптасу деңгейінде өзін
өзі бағалау негізіне оқыту
және тілдік өз білімін
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
жетілдіру қажеттілігін дамыту;
оқушыларды ағылшын тілін шет тілі ретінде білу деңгейінің халықаралық
талаптарымен таныстыру.
Орта мектепте ағылшын тілінде білім берудің аяқталу кезеңінің негізгі
айырмашылығы
шет тілі бейіндік
оқытуды жүзеге асырудың құралы болып
табылады. Нақты бейіндік бағыт, яғни оқу мазмұнын қайта құрылымдау
есебінен, жалпы білім беру тақырыптарының қысқарту мен болашақ оқушының
мамандыққа бағытталған түпнұсқалық оқу материалының кіріспесіне,
коммуникативтік
құзыреттілікті сөздік қорды байыту жолымен мәтіндік
материал негізінде бейіндік бағытты жетілдіру арқылы қол жеткізіледі.
Сондай
ақ, жоғары сыныптарда «Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясын
жүзеге асыру жалғасын табуы тиіс. Бұл орайда қазіргі әлемде және Қаза
қстанда
шет тілін білудің қажеттілігі мен маңыздылығы болашақта мансаптық өсуде
кәсіби дамуға зор мүмкіндіктер ашатынын түсінуді қалыптастыру қажет. Шет
тілі сабақтарындағы тыңдау материалдарын пайдалану
жас ерекшеліктері мен
жоғары сынып оқушыларының тұл
ғалық мүддесіне жауап беруі, елдегі
оқытылатын тілдің олардың кәсіптік бағдарлық және қайта даярлаумен
танысуды қамтамасыз етуге,таңдаған кәсіптің ерекшелігімен және шет тілінің
болашақ мамандықты меңгерудегі рөлімен танысуға, ғылыми
техникалық және
мәдени
өрлеуге қосылуға, таңдап алған салада кәсіби бағыттағы жалпы ой
өрісін кеңейтуді қамтамасыз етуі қажет.
Бейіндік бағыттағы оқу материалдарымен жұмыс істеу кейбір продуктивті,
рецептивті тілдік минимумдарды ұлғайтуға, сондай
ақ білімін, сөйлеу
қызметінің
барлық түрінде шеберлігі мен дағдысын арттыруға, әрі қарай
колледждер мен жоғары оқу орындарында бейіндік бағыттағы базаны
жалғастырып оқытуға мүмкіндік береді.
Тұлғалық және бейіндік бағыттағы оқыту мазмұны мен шығармашылық
креативті оқыту деңгейін көтер
уге мүмкіндігі бар қолданылған оқыту
технологиялары жалпыеуропалық стандартқа сәйкес шет тілдерін В1
деңгейінде білуді қамтамасыз етуі тиіс. Оқушылар тілдік және сөйлеу
тақырыптарын игеруі тиіс, әңгімелесу барысында тілдік материалды пайдалану,
оқу және на
қты тақырыптар шеңберінде коммуникативтік міндеттерге сәйкес
ауызша және жазбаша түрдегі монологтік және диалогтік сөйлесімдерді түсіну
және ой қорытуы тиіс.
Үлгілік оқу жоспарына сәйкес шет тілі бойынша сағат саны:
қоғамдық
гуманитарлық бағыт: 10
сы
ныптарда
аптасына 4 сағаттан,
жылына жалпы сағат саны
әр сыныпта 136 сағатты құрайды;
жаратылыстану
математикалық бағыт: 10
сыныптарда аптасына

��kZZllZg��`ueugZ�`Zeiu�kZZl�kZgu�
әр сыныпта 68 сағатты құрайды.
Оқушы дәпт
ерлерінің саны мен түрлері
Оқушыларда оқытуда барлық жұмыс түрлерін орындау үшін
11сыныптарда шет тілдері бойынша 1 жұмыс дәптері (егер оқулықпен бірге
арнайы дәптерлері болса, онда жұмыс дәптерін жүргізу қажет емес, өйткені
мыс кітабы тақырыптар бойынша толық жаттығулар жиынтығын қамтыған,
осыған орай 1 дәптер жүргізу ұсынылады), шет тіліндегі сөздерді жазу үшін 1
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
сөздік дәптер, бақылау және жазба жұмыстарына арналған 1 дәптер (кабинетте
жыл бойына сақталады) болуы қажет.
іргі білім беруде заманауи бағытты, соның ішінде шет тілдерді оқыту
бойынша процесті ескере отырып, сөздік дәптерін үш тілде жүргізу ұсынылады
(қазақ, орыс, ағылшын). Сонымен қатар, дұрыс дыбыстауға дағдыландыратын
транскрипцияға ерекше көңіл бөлу керек жә
не жеке сөздерді жазумен ғана
шектелмей, сөздер мен идиомалық тіркестерді де жазып отыру қажет.
Оқушы дәптерін жүргізуге қойылатын негізгі талаптар:
дәптердің сырты оң жақтағы жоғарғы бұрышына қаланың, мектептің,
сыныптың, пәннің атуы мен оқушының тегі,
аты шет тілінде жазылып
толтырылады;
дәптердегі жазулар тек шет тілінде жүргізіледі;
ай аты мен күн реті жазбаша жазылады;
міндетті түрде жаттығу нөмірі мен беті көрсетіледі;
мұғалім оқушының қателерін көрсетіп, түсініктемелермен бағаны оң
жаққа қ
ояды;
оқушылар дәптерлеріне жазуды көк немесе күлгін сиялы қаламмен
жүргізеді. Қара және жасыл сияларды, қарындашты астын сызуға немесе кесте
құрғанда қолдана алады. Оқушыларға қызыл сиямен жазуға тыйым салынады.
Дәптерлерді тексеруге қойылатын негізгі т
алаптар
Мұғалім оқушылардың жұмыс тәртібін тексергенде келесі тәртіпті
ұстанады:
сыныптар, маңызды деген жұмыстарды 2 аптада 1 рет.
Бақылау жұмыстары мен жазба тапсырмалары барлық түрлері бүкіл
оқушыларда тексеріледі. Мұғалім бақылау жұмыстарын тексе
руде келесі
мерзімді ұстану керек: бақылау жұмыстары мен жазба тапсырмаларын келесі
сабаққа дейін тексеру қажет; тексергеннен кейін қатемен жұмыс жүргізеді;
оқушылардың бақылау жұмыс дәптерлерін жыл бойына сақтайды.
сыныптарда шет тілі бойынша тексе
рген жұмыстарда оқушының
жіберген қателерін түзеуде келесі ережелерді басшылыққа алады:
орфографиялық қатені мен цифрды сызғанда үстіңгі жағына қажетті әріпті
жазады;
қажет емес пунктуациялық қате сызылады, қажеттісі қызыл сиямен
жазылады;
11 сыныпт
арда эссе тексеру барысында орфографиялық және
пунктуациялық қателермен қатар грамматикалық және тілдік қателерді де
белгілейді;
11 сыныптарда шет тілі бойынша оқушы жіберген қатені түзеп,
қажетті әріпті жазады.
Ұсынылатын бақылау жұмыстарының норма
лары.
Алған білімдерінің динамикасы мен мониторингін анықтау үшін оқу
жылына 7 бақылау жұмысын жүргізуді ұсынамыз.
№1 кіріспе тест. Бұл жұмыс түрі өткен оқу жылында алған білімдердің
диагностикасы мен бақылауын қарастырады, тек лексика
грамматикалық
аспект
ілерін қамтиды.Тест тапсырмаларының саны
25, жауаптар
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
нұсқаларының саны
5. Бұл жұмыс түрін ҰБТ жүйесі бойынша бағалау
ұсынылады. «5» деген баға
25 балл, «4» деген баға
20 балл, «3» деген
баға
13 балл. «2» деген бағаны қою ұсынылмайды, өйткен
і оқу жылының
бірінші күндерінен бастап оқушының пәнге деген қызығушылығы мен уәжін
төмендетуі мүмкін.
Ағылшын тілі бойынша №2 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы
бойынша. Бұл бақылау жұмысы тіл дамытудың барлық бағыттарын есепке ала
отырып,1
ші тоқсан
да меңгерген материалды қамтиды. Лексика, граматика
бойынша 15 тапсырма, тыңдалым бойынша
5 тапсырма, оқылым бойынша
тапсырма. Бағалау ҰБТ жүйесі бойынша ұсынылады. «5» деген баға
25
балл, «4» деген баға
20 балл, «3» деген баға
13 баллға қ
ойылады.
Ағылшын тілі бойынша №3 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы
бойыша. Бұл бақылау жұмысы тіл дамытудың барлық бағыттарын есепке ала
отырып,1
ші тоқсанда меңгерген материалды қамтиды. Лексика, грамматика
бойынша 15 тапсырма, тыңдалым бойынша
5 тапс
ырма, оқылым бойынша
тапсырма. Бағалау ҰБТ жүйесі бойынша ұсынылады. «5» деген баға
25
балл, «4» деген баға
20 балл, «3» деген баға
13 баллға қойылады.
№4 диагностикалық тест. Бұл алдыңғы екі оқу тоқсанда алған білімдердің
бақылау мен дина
микасын қарастырады, тек лексика
грамматикалық аспектісін
қамтиды. Тест тапсырмаларының саны
25, жауаптар нұсқаларының саны
5.
Бұл жұмыс түрін ҰБТ жүйесі бойынша бағалау ұсынылады. «5» деген баға
25 балл, «4» деген баға
20 балл, «3» деген баға
13 балл. «2» деген
бағаны қою ұсынылмайды, өйткені оқу жылының бірінші күндерінен бастап
оқушының пәнге деген қызығушылығы мен уәжін төмендетуі мүмкін.
Ағылшын тілі бойынша №5 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы
бойыша. Бұл бақылау жұмысы тіл дамыту
дың барлық бағыттарын есепке ала
отырып,1
ші тоқсанда меңгерген материалды қамтиды. Лексика, грамматика
бойынша 15 тапсырма, тыңдалым бойынша
5 тапсырма, оқылым бойынша
тапсырма. Бағалау ҰБТ жүйесі бойынша ұсынылады. «5» деген баға
25
балл, «4» де
ген баға
20 балл, «3» деген баға
13 баллға қойылады.
Ағылшын тілі бойынша №6 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы
бойыша. Бұл бақылау жұмысы тіл дамытудың барлық бағыттарын есепке ала
отырып,1
ші тоқсанда меңгерген материалды қамтиды. Лексика, гра
мматика
бойынша 15 тапсырма, тыңдалым бойынша
5 тапсырма, оқылым бойынша
тапсырма. Бағалау ҰБТ жүйесі бойынша ұсынылады. «5» деген баға
25
балл, «4» деген баға
20 балл, «3» деген баға
13 баллға қойылады.
Ұсынылатын
жазба жұмыстадың нормал
ары:
Оқушылардың функционалды сауаттылығын дамыту үшін жазба
жұмыстарын, соның ішінде эссе жазу ұсынылады. Жұмыстың бұл түрі
оқушылардың сын тұрғысынан ойлауын және жазылым дағдыларын
дамытуына мүмкіндік береді. Эссе жазуда келесі сөздердің нормаларын
ұсын
амыз (барлық артикль сөздерді,есімдіктер мен қосымшаларды ескере
отырып):
сыныпта 140
150 сөз
Оқытылатын пәнге деген уәж бен қызығушылықты арттыру үшін пән
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
бойынша үйірме жұмсының бір түрін ұйымдастыруға болады, мысалы
мәнерлеп оқу клубын. Бұл клу
бтың мақсаты
шетел әдебиетіне деген
қызығушылықты арттыру. «Полиглот» клубы
көптілдікті дамытады және т.б.
Клуб мүшелерінің жиыны ең аз дегенде жылына 4 рет болады, соңғысы есеп
беру.
Мектеп бітірілушілер білімін қорытынды аттестаттау
Шет тілі бойынш
а
мектеп бітірілушілер білімін қорытынды
аттестаттаудың негізгі ережелері:
шет тілін бесінші пән ретінде таңдаған 11
сынып түлектері
қорытынды
аттестаттауды емтихан түрінде өтеді;
емтихан шет тілінде алған білімдерін, біліктері мен дағдыларын
қорытынд
ы бақылау ретінде қарастырады.
Шет тілі бойынша емтихан үш кезеңнен тұрады: лексика
грамматикалық
тест, таңдау бойынша бір тақырыпқа айтылым және мәтінді мазмұндау.
Лексика
грамматикалық тест 25 сұрақтан тұрады, оның 11 меңгерілген
лексиканы қамтиды, 11 сұ
рағы грамматика бойынша және 3 сұрақ оқып жатқан
тілдің елі, тарихы тур
алы. Бұл тест Ұлттық бірыңғай т
естілеу жүйесі бойынша
бағаланады, яғни «5» деген баға
25 балл, «4»
20 балл, «3»
13 балл.
Оқушының пәнге деген уәжін арттырып, оны қолдау ү
шін «2» деген баға
қою ұсынылмайды. Лексика
грамматикалық тесті орындауға 25
30 минут
беріледі.
«Айтылым» кезеңі.
Бұл кезеңге тақырып оқып жатқан шетел тілінің оқу
бағдарламасынан алынады. Тақырыптар саны «шетел тілін» таңдап алған
оқушылар санына байланыс
ты, яғни бір оқушы
бір тақырып. Емтихан
тапсырушылар саны аз болса 10
нан кем емес тақырып таңдалады, ал саны көп
болса 25 тақырыптан көп емес. Айтылым 5 балдық жүйемен бағаланады.
«5» деген жоғары балды айтылымы 2
3 минуттан кем емес, сөйлемдері
арасын
да логикалық байланыс бар, идиомалық тіркестер мен мақал
мәтелдерді
қолданатын, сөздерді дұрыс айтатын, емтихан алушының сұрақтарына еркін
жауап бере алатын, салалас және сабақтас құрмалас сөйлемдерді қолданатын
емтихан тапсырушы ала алады.
«4» деген баған
ы тақырыпты толық ашқан, айтылымында кідіріс бар, тіл
құрлымын орынсыз пайдаланған, салалас және сабақтас құрмалас сөйлемдерді
қолданатын, идиомалық тіркестерді қолданатын, емтихан алушының
қарапайым сұрақтарына жауап беретін емтихан тапсырушы алады.
Егер
тақырып толық ашылмаса, айтылымда логикалық байланыс болмаса,
тіл құрлымы дұрыс қолданбаса, сөздерді дұрыс айтқанмен, емтихан алушының
сұрақтарына қиындықпен жауап берсе, онда емтихан тапсырушыға «3» деген
баға қойылады.
«Мазмұндау» кезеңі.
Мазмұндауға
арналған мәтіндер, оқытылатын тіл
бойынша оқу бағдарламасын толық қамтитын қосымша дереккөздерден
алынады.Мәтін көлемі 500
700 сөзден аспау керек. Мазмұндауға арналған
мәтін әдеби үзінді
әңгіме, тарихи дерек, мақала, өмірбаян және т.б.
Мазмұндауға дайын
далуға 10 минут беріледі. Емтихан тапсырушы мәтінді
кемінде 2 рет оқып шығып, мазмұндап беру керек. Бұл кезең «5», «4», «3» деген
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
бағалармен бағаланады.
Жоғары балл мәтінді логикалық тәртіпте, мәтіндегі уақытқа, деректерге,
цифрларға ерекше мән беріп, жаңа
ша айтып берген емтихан тапсырушыға
қойылады. Емтихан тапсырушы мәтінді дайын үлгі бойынша ғана айтып
бермей, перифраз қолданады, кейбір сөздерге анықтама береді,сөздерді нақты
айтып, емтихан алушының қосымша сұрақтарына еркін жауап береді.
Мәтінді толық м
азмұндап, сөздерді анық айтып, бірақ дайын үлгідегі
мәтіннен алшақтамай, яғни мәтіндегі лексиканы ғана қолданып, емтихан
алушының сұрақтарына қиындықпен жауап берген емтихан тапсырушығы «4»
деген баға қойылады.
Ең төменгі балл мазмұндауға берілген мәтіннің
көлемін сақтамаған, кейбір
сөздерді қиындықпен айтатын, мәтіндегі маңызды кезеңдеріне тоқталмайтын,
емтихан алушының сұрақтарына қиындықпен жауап беретін оқушыларға
қойылады.
Үш кезең қорытындысы бойынша ортақ балл шығарылады. Барлық үш
кезеңнің бағалары
хаттаманың қосымшасына қойылады.Қосымшасыз хаттама
жарамсыз болып есептеледі.Оқушылардың тест жұмыстары, қосымша жауаптар
парақшалары хаттамамен бірге тігіледі.
Емтихан бағалары журналға қойылады.
Бұл ережелер барлық оқытылатын шет тілдеріне міндетті болы
п саналады.
Шет тілі мұғалімдерінің әдістемелік бірлестіктері
Кемінде 3 шет тілі мұғалімнен құрылған бірлестік шет тілі мұғалімдерінің
әдістемелік бірлестігі болып табылады. 2016
2017 оқу жылында әдістемелік
бірлестік жұмысының негізгі бағыттары:
мемлекетт
ік стандартты орындау;
жаңа нормативті құқықтық құжаттарды зерделеу (79
шы қадам, 2016
2017 оқу жылына жаңа мемлекеттік стандарт, балалар құқықтары туралы
конвенция, Білім туралы заң, Еңбек туралы заң);
2016
2017 оқу жылына әдістемелік нұсқаулық хатпен тан
ысу;
мұғалім
кеңесшінің, көмекшінің негізгі міндеттерін атқаруда
шығармашылық тәсілмен кәсіби құзыреттілікті шыңдау;
оқытуда жаңа технологияларды қолдану;
шет тілі мұғалімдерінің жеке біліктерін арттыру және өздігінен білім
алуы;
шет тіліндегі ілгері басқа
н процестерді зерделеу;
оқушылардың білім сапасын артыру үшін шет тілі бойынша оқытудағы
электронды дереккөздерді пайдалану.
Шет тілі мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігі, оқу жылы басында жұмыс
жоспарында көрсетілген бірқатар міндеттер қояды. Әдістемелік
бірлестіктің
жоспары барлық мүшелерімен келісіліп құрылады, міндеттер өзара тең
бөлінеді.Жоспар оқу жылының әр айына құрылып,оқу мекемесінің басты
міндеттерімен тығыз байланысады.Әдістемелік бірлестіктің жоспары
мектептің ғылыми
әдістемелік кеңесімен, әд
істемелік бірлестіктің
жетекшісімен бекітіледі. Жоспарда әдістемелік бірлестік мұғалімдері
жұмыстарының және барлық білім беру деңгейлерінің (бастауыш, негізгі, орта)
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
негізгі кезеңдері қарастырылады. Оқу жылына 6 әдістемелік бірлестіктің
отырысын өткізу ұ
сынылады. Әдістемелік бірлестіктің әр отырысы ақпараттық
танымдық сипатта болу керек:баяндамалар, пікірталастар, презентациялар мен
коучингтер және олар келесі тақырыптарды қарастыру керек:
Ашық сабақтармен қатар оқу мекемесінде өткізілген ашық
ісшараларды
(әдістемелік бірлестіктің барлық мүшелері қатысқан) қамтыған
әдістемелік бірлестіктің тақырыптық онкүндігі;
Пән бойынша олипиада (олимпиаданың мектепішіндегі өткізілген
кезеңінің күні көрсетіледі);
Дарынды және пәнге деген уәжі төмен балалармен жұмыс;
ңадан келген мұғалімдермен жұмыс,егер бар болса;
Жас мамандармен жұмыс, тәлімгерді тағайындау. Тәлімгер мен жас
маманның жұмысы;
Бірлестік мұғалімдерінің өзара тәжірибе алмасуы (өзара сабақтарға
қатысуы);
Емтихандарға, байқауларға, семинарларға дайындық;
Кіріс құжаттарымен жұмыс;
Мектепшілік бақылау;
Әкімшілік бақылау;
Біліктілік санатын жоғарлататын немесе растайтын мұғалімдермен
жұмыс;
Әр тоқсан және жыл қорытындысы бойынша оқушылардың
үлгерімдері мен білім сапаларының м
ониторинг
Бірлестік мұғалімдерін
ің рейтингі;
Мұғалімдердің атқарған жұмыстары бойынша шығармашылық есебі
(жыл соңында);
Оқушылар білімдерінің қорытынды аттестаттауы бойынша есеп.
Атқарылған жұмыстар туралы есеп ай сайын берілу керек және әдістемелік
бірлестіктің отырысында көрініс табуы
қажет. Жыл соңында толық жан
жақты
есеп беріледі (фотолармен, сызба
кестелермен және диаграммалармен).
«МАТЕМАТИКА ЖӘНЕ ИНФОРМАТИКА» БІЛІМ
БЕРУ
САЛАСЫ
Жалпы орта білім деңгейінде «Математика және информатика» білім
саласы бойынша
«Алгебра және анализ
бастамалары», «Геометрия»,
«Информатика»
пәндері екі бағытта (жаратылыстану
математика бағыты және
қоғамдық гуманитарлық бағыт) оқытылады.
Жаратылыстану
математика бағыты бойынша математикадан білім беру
мазмұны оқушылардың бойында қоршаған әлем туралы б
іртұтас түсініктің
қалыптасуына, оқушылардың интеллектуалдық қабілеттерін дамытуға ықпал
ететін жалпы ғылыми біліктерді меңгеруіне бағытталған. Кейбір нақты
математикалық жағдаяттардың математикалық моделін интерпретациялауда
және құрастыруда қалыптасатын
біліктілік жаратылыстану
математикалық
бағытта шынайы процестер мен құбылыстарды, теориялық мәселелерді
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
зерттеуде және қолданбалы есептер шығаруда қолданылады. Математиканы
оқытуда қалыптасқан теориялық сұрақтар мен есептерді шешудің зерттеу
аппараты жарат
ылыстану
математика пәндерін оқыту үшін үлкен рөл атқарады.
Жаратылыстану
математика бағытындағы сыныптарда математика пәнін оқыту
математикадан білімі мен біліктілігінің белгілі деңгейін талап ететін мамандық
бойынша оқу орнында оқушының оқуын жалғастыру
мүмкіндігін қамтамасыз
етуі тиіс.
Қоғамдық
гуманитарлық бағыттағы сыныптарда математика курсын
оқытудың
ерекшелігі
адамның жалпы мәдени дамуына бағыттау, математика
заңдарымен таныстыру және қазіргі өмірде еркін бағдар алуға қажетті адам
қызметімен байл
анысты математикалық білім мен біліктілікті қалыптастыру
болып табылады. Берілген курс үшін көптеген дәлелдеулері бар теориялық
деректер берілмейді, теоремалардың қатаң түрде дәлелдеулері өте аз мөлшерде,
негізінен, нақтылы пайымдаулардың үлгілері ретінде
беріледі, түсіндірулер
көрнекіліктермен негізделеді, жаттығулардың күрделілігі қарапайым
деңгейімен шектеледі. Курстың кейбір дәстүрлі бөлімдері жалпыланған түрде
(дәлелдеулерсіз, түсініктер деңгейінде) оқытылады.
Информатика пәнін оқытудың әдістемелік ере
кшелігі қажетті нақты
міндеттерді шешу үшін визуалды программалау және ақпараттық
коммуникациялық технологияларды пайдалана отырып, оқушыларда бастапқы
теориялық білім мазмұнын қалыптастыру болып табылады. Жаратылыстану
математикалық бағыттағы 10
11 сыныпт
арға арналған информатика курсында
есептерді шешу негізінде жүйелік және алгоритмдік ойлауды дамыту
жалғасады, ал қоғамдық
гуманитарлық бағыттағы сыныптардағы информатика
курсының ерекшелігі ақпараттық
коммуникациялық технологияларды
тереңдете оқыту болып
табылады.
Математика және информатика пәндері бойынша білім сапасын жетілдіру
мақсатында келесі педагогикалық тәсілдерді қолдану ұсынылады:
саралап
оқыту, іс
әрекеттік оқыту, жеке тұлғаға бағытталған оқыту, жүйелі оқыту.
Оқушылардың пәнге деген қызығушылық
тарын арттыру мақсатында
жобалық іс
әрекеттерді дамыту жұмыстарын жалғастыру ұсынылады. Жобалау
технологияларын қолдану пәні бойынша оқу сапасын көтеріп қоймайды,
пәнаралық байланысты жүзеге асырады және оқу пәнін игерудің тиімділігін
арттырады.
Жобамен жұ
мыс істеу барысында оқушылар топтасып немесе жеке
жұмыстарын жоспарлау, мақсат қою, қажетті ақпаратты іздеуді, гипотезаны
ұсыну және дәлелдеу, тәжірибелер жүргізу, орындалған жұмыстың
нәтижелерінін көрсету, талдау мен бағалау, сонымен қатар өз жобаларын
рғау бойынша біліктіліктерін дамытады.
2016
2017 оқу жылындағы 10
11 сыныптарда математика және
информатика пәндерінен өткізілетін бақылау жұмыстарының үлгілік нормасы
келесі кестеде берілген. Бақылау жұмыстарына пәндерге сәйкес жартыжылдық
және жылдық бақ
ылау жұмыстары, практикалық жұмыстар кіреді.
Сынып
Пәннің атауы
Аптадағы
сағат саны
Оқу
жылындағы
Бақылау
жұмыстарының
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
сағат саны
нормасы
ЖМБ
Алгебра және анализ
бастамалары
Геометрия
Информатика
10 ҚГБ
Алгебра
және
ализ
бастамалары
Геометрия
Информатика
ЖМБ
Алгебра және анализ
бастамалары
Геометрия
Информатика
11 ҚГБ
Алгебра
және анализ
бастамалары
Геометрия
Информатика
«ЖАРАТЫЛЫСТАНУ» БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ
Жалпы орта білім деңгейіндегі «Жаратылыстану» білім беру саласы оқу
пәндерінің мазмұны дүниетанымдық сипатымен ерекшеленеді, сонымен қатар
оқушылардың бойында табиғат, табиғи құбылыстар, процестер, заңдылықтар
тур
алы, Жер адам өмір сүретін планета ретінде, әлемнің ғылыми бейнесінің
астрономиялық құрамы туралы кешенді, жүйелі және әлеуметтік
бағытталған
көзқарас қалыптастырады.
Оқу пәндерінің мазмұны оқушылардың жалпы мәдениетін
қалыптастыруда, сонымен қатар жалпы б
ілім берудің тәрбиелік және
дамытушылық мақсаттарын және оқушылардың әлеуметтенуін жүзеге асыруда
үлкен рөл атқарады.
«Жаратылыстану» білім беру саласы пәндерін оқытудың ерекшеліктері:
жаратылыстану ғылымдарының қоршаған ортаға, экономикалық,
технологиял
ық, әлеуметтік және адам қызметінің этикалық ортасына әсерін
түсінуді қалыптастыру;
оқу, жобалау
зерттеушілік, шығармашылық іс
әрекетке, білім
алушылардың өздігінен білім алуға ұмтылулары үшін қажетті жағдайлар жасау;
оқу, жобалау
зерттеушілік, экспери
менттік, сабақ және сабақтан тыс іс
әрекет барысында қауіп
қатерсіз жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру
болып
табылады.
«Жаратылыстану» білім беру саласының құрамына: география,
физика, химия және биология
, яғни
ғылыми
жаратылыстану циклы пәндері
кіреді.
Оқу пәндері бағдарламаларының құрылымы мен мазмұнын таңдау оқу
материалын оқудың бірізділігі принципі негізінде жүзеге асырылған.
1. Оқушы тұлғасының функционалдық сауаттылығын қалыптастыру
«Жаратылыстану» білім саласы пәндерін оқытудың маңызды компоненті
болып
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
табылады.
Оқушылардың:
ғылыми
жаратылыстану процестері мен құбылыстарын сипаттау,
түсіндіру және болжау;
дәлелдер мен шешімдерді түсіндіру білігін;
зерттеу әдістерін түсіну, ғылыми әдістердің көмегімен шешілетін
сұрақтар мен мәселелерді анық
тауды дамытуға қажетті жағдайлар жасалуы
тиіс.
Жалпы орта білім деңгейіндегі бейіндер бойынша ғылыми жаратылыстану
циклі пәндерінің сабақтарында функционалдық сауаттылықты қалыптастыру
бойынша ұсынылатын іс
әрекет түрлерінің мазмұны келтірілген
кесте).
кесте. Функционалдық сауаттылықты қалыптастыру бойынша
ұсынылатын іс
әрекет түрлерінің мазмұны
әрекет түрлері (жобалаудың
параметрлері)
Білім беру бейіндер бойынша
ЖМБ
ҚГБ
Оқылатын тақырыптар
бойынша шағын зерттеулер
Негізгі бөлімдер және
тақыр
ыптар бойынша
жүйелі, сабақ барысында
презентация жасау
@_d_e_]_g�kZ[ZlZj^Z�
ij_a_glZpbyf_g��
`_d_e_]_g�lZujuilZj
Карталар, кестелер, сызба
нұсқалар, көрнекі
құралдармен жұмыс
LZe^Zm��'a�[_lgr_�
r_rf^_j�%aje_m��`ZZ�
kua[ZeZj��`ZZ�[ef
LZe^Zm��
hju
lug^ueZm
Түрлі күрделілік деңгейіндегі
практикалық, зертханалық
жұмыстар
@hkiZjeu��`Zllulujmru��
^Zfulmrueu��k
әрекеттік
Жоспарланған, іс
әрекеттік
Статистикалық
материалдармен жұмыс
Әрдайым
, негізгі бөлімдер
және тақырыптар бойынша,
міндетті түр
де көрнекі
графикалық бейнелеу
Әрдайым
, негізгі
тақырыптар бойынша
Мерзімді баспасөз
материалдарын, қосымша
материалдарды зерделеу
Әрдайым
, жаңа білім
сабақтарындағы
презентация, олардың
функционалдық маңызы
оқушы үшін жаңа
білім сабақтарындағы
презент
ация, олардың
функционалдық
маңызы
lZikujfZkugu�
l%`jb[_ed�[Zullueuu
Жүйелі, жүйелі іс
әрекет,
өзін
өзі тәрбиелеу,
өздігінен
^Zfm�fg^_ll_j
@c_e��`c_e�k
%j_d_l
��'ag
өзі
тәрбиелеу міндеттері
2. Мұғалімдердің басты мақсаты оқушылардың пәнд
ік білімді тәжірибеде
қолдану біліктері мен дағдыларын қалыптастыру, яғни тәжірибеге бағытталған
білім беру.
«Жаратылыстану» білім беру саласы пәндерінің практикалық бөлімі
бұл
мақсаттарға жетуге мүмкіндік береді. Сабақтарда пәндер бойынша жүргізілетін
пра
ктикалық және зертханалық жұмыстарды талдау, жинақтау, бағалау,
болжау, есептеу, түсіндіру, құбылыстар мен процестердің сапалық және сандық
сипаттарын анықтау, жобалық тапсырмалар орындау, тәжірибелер және
эксперименттер жасау дағдыларын қалыптастыруға бағ
ытталған.
Сабақтарда білім берудің заманауи технологияларын белсенді қолдану
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
ұсынылады. География, физика, химия және биология сабақтарындағы
компьютерлік технологиялар:
оқу материалын зерделеу барысында мультимедиа
технологияларды
пайдалануды;
оқушыла
р мен мұғалімдердің күнделікті оқу жұмысында
компьютерлерді құрал ретінде өнімді қолдануды;
пәнаралық байланыс технологиясын жүзеге асыруды;
оқу телекоммуникациялық жобаларды орындау барысында
оқушылардың өзбетінше іздеу және зерттеу жұмыстары әдісін ә
зірлеуді;
Интернетті пайдалану арқылы оқу материалы аясындағы ақпаратты іздеу
және өңдеуді;
есептерді шығару үшін электрондық кестелерді пайдалануды;
виртуалды практикалық және зертханалық жұмыстар жүргізуді
қарастырады.
Сабақтарда және сабақтан тыс
уақытта, оқу
зерттеушілік және өмірлік
жағдаяттарда география, физика, химия және биология пәндерінен алған
білімдерін қолдану біліктерін дамытатын есептерді, тапсырмаларды және
жаттығуларды кеңінен қолдану ұсынылады. Оқу тапсырмаларын әзірлеу
барысында Ы.
Алтынсарин атындағы ҰБА басылымдарында ұсынылған,
халықаралық салыстырмалы PISA және TIMSS зерттеулерінде қолданылатын
тапсырмалар жүйесіне көңіл аудару қажет (www.nao.kz).
«Жаратылыстану» білім беру саласы пәндері аясында сыныптан тыс,
экскурсиялық
экспе
дициялық түрлі жұмыстар ұйымдастыру ұсынылады.
Сабақтарда міндетті түрде өлкетану аспектісі қарастырылуы тиіс. Сабақ
барысында оқушылардың коммуникативтік дағдыларын, ұжымда жұмыс істеу
дағдылары мен біліктерін дамытуға жағдай жасалуы тәжірибеге бағытталға
оқытуға тиімді әсер етеді.
3. Мектеп оқушыларының зерттеушілік қабілетін, зейінін және
байқағыштығын, логикалық ойлауын және шығармашылық қиялын, есте
сақтау, тілдік және көптілділік, пәндік оқу, ғылыми және әдістемелік, мерзімді
баспасөз басылымдардың,
интернеттің, білім берудің сандық ресурстарының
ақпараттарын қолдану дағдыларын дамыту маңызды.
Сабақтарда тәжірибелер, эксперименттер және зерттеулер жүргізу кезінде
жүзеге асырылатын зерттеушілік дағдыларды дамыту барысында, тұлғаның
жеке қасиеттерін дам
ытуға бағытталған оқытудың мақсаттары жүзеге
асырылады.
Практикалық және зерттеушілік жұмыстар, зертханалық тәжірибелер
орындау, эксперименттер және эксперименттік есептер шығару, жобалар
орындау, модельдер құрастыру барысында табиғи және әлеуметтік
эконом
икалық процестердің, құбылыстар мен заңдылықтардың мәнін түсіну
тереңдетіледі. Оқушылар себеп
салдарлық байланыстарды көре білулері,
қоршаған ортадағы өзгерістерді анықтай алулары, нақты жағдаяттардың
салдарынан болатын қауіпті өзгерістердің алдын алу тәсі
лдерін ұсына алулары
тиіс.
Физика, химия және биология мұғалімдері кабинеттердің жабдықталуын
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
және оқытудың электрондық құралдарын ескере отырып практикалық және
зертханалық жұмыстардың, практикумдардың тақырыптарын өз беттерінше
таңдай алады. Зертханалық
және практикалық жұмыстар орындау барысында
(зертханалық жұмыстарға арналған дәптерде) сыныптың барлық
оқушыларының жұмыстары міндетті түрде бағаланады. Географиядан
бағаланатын практикалық жұмыстар оқу бағдарламасында көрсетілген және
нөмірлермен белгілен
ген.
Пәндердің оқу бағдарламалары табиғаттағы процестер және адам іс
әрекеті туралы білімді қамтиды. Сабақтарда экологиялық проблемаларды
шешудің және жаңа технологиялар негізінде қоғамның өндірістік күшін дамыту
мүмкіндіктерінің заманауи жолдары қарастыры
луы тиіс.
Білім беру саласы пәндері курсын зерделеу кезінде оқушылар қоғамның,
экономиканың және табиғаттың өзара байланысы туралы, Жерде тіршіліктің
болуы үшін біздің планетамыздың атмосферасы және басқа да қабықтарының
мәні, оны ластайтын негізгі ошақтар
, ластанудың қоршаған ортаға және
тіршілік процестеріне әсері, зиянды факторлардың әсерінен тірі табиғатты
қорғау шаралары, табиғи ортаны өзгертудің (сонымен қатар, оқушылардың
өздері қатысатын жағдайларды қоса алғанда) апатты салдары туралы нақты
түсінік
алулары тиіс.
Оқушылар Жердің, материктің, елдің, өзінің туған
өлкесінің табиғат кешеніндегі өзара байланысты жақсы түсінулері тиіс.
Оқушылардың жеке жобалық
зерттеу жұмыстарының үлгілік
тақырыптары:
Судың сапасын жақсарту жолдары
Жыралардың дамуын зе
рттеу
Өлкенің
өнеркәсіптерінде таза технологияларды дамыту жобалары.
Биогаз энергетикасы.
Жергілікті жердің
гидрографи
ясын зерттеу.
Судың кермектігін анықтау
Сағызды зерттеу
Чипсыды зерттеу
Шайдың сапасын зерттеу
Сүттің сапасын зерттеу
Темекіні зерттеу
Сабынның сапасын зерттеу
Адамның еңбекке қабілеттілігіне музыканың әсерін зерделеу.
Бөлме ауасының шаңмен ластануын зерттеу.
Ағаштар мен бұталардың қабығын зерттеу.
Адам денсаулығының атмосфераның жағдайына тәуелділігін зе
рделеу.
Мектептегі жұмыс үстелдерінің жарықтануын зерттеу.
Өз пәтеріндегі энергияны үнемдеу мүмкіндіктерін зерттеу.
Жалпы орта білім деңгейінде ғылыми
жаратылыстану циклі пәндері
(географи
, физик
, хими
және
биологи
үшін математикалық және
ақпаратт
ық сауаттылықты дамыту маңызды болып табылады. Ол ақпараттық
құрылымдарды (сызбанұсқалар, кестелер) құрастыру және толтыру, ақпарат
жинауды ұйымдастыру және оған талдау жасау, сызбалар құру және талдау,
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
модельдеу әдістерін қолдану білігін қамтиды. Сонымен
қатар проблемаларды
талдауды, тапсырмаларды тұжырымдауды, мәтіндік шарттан формулаға,
процесті суреттеуден оны ұсынуға өтуді және өзгерістің мәнін түсіндіруді
қамтиды.
«Модель», «деректер», «параметрлер», «нақты және өзгермелі өлшемдер»,
«болуы мүмкін мән
саласы» ұғымдары зерделенеді және қолданылады.
Параметрлерінің мәні әртүрлі модельдермен зерттеулер жүргізіледі. Орта
мектепті бітірушінің мектептің ақпараттық білім беру ортасының ғылыми
жаратылыстану аспектілері бойынша белсенділігі маңызды нәтиже болып
саналады.
Бұл оның процестің алгоритмін құру, алгоритм бойынша бағдарлама жасау
және компьютердің көмегімен оны зерттеу қабілетінен көрініс табады.
Оқушылардың алынған деректер бойынша эксперименттің нәтижелерін зерттеу,
математиканың және компьютердің кес
телік деректерін қолдану, диаграммалар
және тәуелділік графиктерін құру, дөңгелектеуді жүзеге асыру білігі,
қателіктерді анықтау, яғни есептеулерді дәстүрлі құралдардың көмегімен ғана
орындамай, ол үшін компьютерді және сандық құралдарды да қолдану
дағдыла
рын меңгеруі маңызды болып табылады.
Сабақтарда газеттердің, журналдардың, фильмдердің, бейне
таспа
материалдары, веб
сайттар мен әдебиеттердің материалдарын қолдану
ұсынылады.
Пән бойынша академиялық лексика қалыптастыру үшін сабақта
терминологияны қолдан
у бойынша жұмысты әрдайым жүргізіп отыру қажет.
Оқушылардың терминдерді дұрыс пайдалануын қамтамасыз ететін ауызша
және жазбаша тапсырмалар қолдану ұсынылады. Білім алушылардың білім
жетістігін бағалау барысында академиялық лексиканың дұрыс қолданылуына
ңіл аудару қажет.
Білім алушылардың ғылыми
зерттеушілік дағдыларын дамыту үшін
жоғары оқу орындары мен мектеп оқушылары сарайлары жанындағы іштей
және сырттай мектептерге қатысу ұсынылады. Оқушыларға атом энергиясы
бойынша «Росатом» мемлекеттік корпорация
ның және «Қазақстанның ядерлік
қоғамы» Ассоциациясының іс
шараларына қатысу ұсынылады, олар жыл сайын
өткізілетін «Kazatomexpo» көрмесінде жоғары сынып оқушыларына арналған
арнайы бағдарламалар ұйымдастырады.
Бұл бағдарламалар түрлі интерактивті форматтард
ы қамтиды. Оқушылар
атом электр стансасының жұмысын зерделеуге мүмкіндік беретін, «басқа
планетадан келушілердің атомды шабуылынан
құйынға дейін» атты түрлі
ойын сценарийлерін жүргізумен, «Алақандағы АЭС» қосымшасымен таныса
алады. Сілтеме:
http://www.kazatomprom.kz/#!/about
Энергияның балама көздері, олардың өндірудің заманауи тәсілдері туралы
ақпаратты
:
alternativenergy.ru
aqua
rmnt.com/otoplenie/alt
сілтемелері бойынша
алуға болады.
Георафия және биология сабақтары
нда «Қазақстан ұлттық географиялық
қоғамы» республикалық қоғамдық ұйымы материалдарын пайдалану
ұсынылады.
Сілтеме:
kazgeography.org
[email protected]
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
ЭКСП
2017 көрмесі жұмысының бағыттары туралы, сонымен қатар
дүниежүзілік бұрынғы көрмелердің материалдарын келесі
сілтемелер арқылы
алуға болады:
skachatreferat.ru/poisk/
экспо
http://www.skachatreferat.ru/poisk/экспо
2017
4. «Жаратылыстану» білім беру
саласы пәндері сабақтарындағы сыни
ойлау келесі дағдыларды дамытуды қарастырады: мәнмәтінді есепке ала
отырып тыңдау, бақылау, талдау және жинақтау арқылы дәлелдеуге үйрену.
Сондықтан оқушылардың бақылау, талдау, пайымдау және түсіндіру
дағдыларын қалыптас
тыруларына жағдай жасау қажет. Ол үшін оқушыларды:
пайымдау мен дәлелдеуді жіктеуге және жинақтауға;
олар туралы негізгі дереккөздерді бағалауға және сәйкес сұрақтар қоюға;
тұжырымдамалар және қорытындылармен қоса алғанда негізгі
дереккөздерді салыст
ыруға және талқылауға;
жеке тәжірибесінің молаюына қарай өзінің көзқарастары мен
болжамдарын қайта қарауға қатыстыруға болады.
Оқушы әрекеті алгоритмінің үлгісі:
Ақпаратпен
танысыңыз.
Тапсырма оқу барысында алынған ақпаратқа да,
оқулықтар, энциклопедия
лар немесе
web
ай
тар тәрізді бірнеше дереккөзден
жинақталған ақпаратқа шолудың немесе сауалнаманың қорытындысына да
қолданылуы мүмкін.
Дәлелдер негізінде жатқан зерттеуді құрылымдайтын немесе келесі
әрекетті анықтайтын негізгі пунктерді, пікірлерді нем
есе болжамдарды
анықтаңыз.
Ақпараттың негізгі компоненттері, көзбен шолу және ауызша дәлелдерді
біріктірілуі және өзара байланысы принциптерін
талдаңыз.
Жеке компоненттер арасындағы ұқсастықтарды және
айырмашылықтарды
салыстырыңыз және зерттеңіз.
рлі ақпарат көздерін, дәлелдерді немесе идеяларды біріктіру арқылы
білімді жинақтаңыз.
Түрлі ақпарат көздерін арасындағы байланысты табыңыз.
Дәлелдемелердің анықтығын және дәйектілігін, сонымен қатар,
дәлелдердің болжамдар мен туындаған идеяларды қолдайт
ынын немесе қарсы
келетінін
бағалаңыз.
Сұрақтардың жауаптарын түсіндірудің нәтижесінде алынған
білімді
қолданыңыз.
Тұжырымдалған шешімдерді
дәлелдеңіз,
олардың өзектілігі мен
маңыздылығын негіздеңіз.
5. «Жаратылыстану» білім саласы пәндерінің сабақтары
нда пәнаралық
байланысты қолдану ғылыми
жаратылыстанудың негізін құрайтын
«Өмір»,
«Адам», «Табиғат кешені», «Экономика және экология», «Зат», «Дене»,
«Энергия», «Күш», «Қозғалыс» және «Даму» ұғымдарының қалыптасуында
маңызды рөл атқарады.
Жоғары сыныптар
дағы
география, биология, химия, физика сабақтарында
пәнаралық проблемалық жағдаяттар жасап отыру қажет, мысалы:
кездейсоқтық, дәлелдеу, жоққа шығару, болжау жағдаяттары.
6. «Жаратылыстану» білім беру саласы пәндерінде «тұрақты даму», «даму
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
стратегиялары»
, «индустриалды
инновациялық реформа», «жасыл экономика»,
«жасыл энергетика», «ел шаруашылығы», «таза технологиялар» терминдерінің
ғылыми
теориялық және практикалық мәнін зерделеу, аймақтық және
жергілікті аспектіде олардың қолданбалы ерекшелігін түсіну, «
Мәңгілік Ел»
ұлттық идеясын жүзеге асыру контексінде жаһандық геоэкономикалық
кеңістікте тұрақты дамып келе жатқан ел ретінде Қазақстан Республикасы
туралы ғылыми негізделген көзқарас қалыптастыру және дамыту маңызды
болып табылады. Сабақтардың тәрбиелік м
ақсаты «Мәңгілік Ел» идеясын
қамтып отыру тиіс.
«ЭКСПО
2017» ғылыми
техникалық көрмесін өткізудің елдің дамуы үшін
стратегиялық ерекшелігін және келешегін зерделеу маңызды болып саналады.
7.
Білім саласы пәндерінен қолданбалы курстардың немесе таңдау
курст
арының тақырыптары мұғалімдердің мүмкіндіктері және жағдайларға
байланысты өзгертілуі мүмкін:
Биология:
«Биологиялық модельдер және қолданбалы есептер», «Әлемнің
ғылыми
жаратылыстану бейнесінің эволюциясы»,
«Биологиядағы
математикалық модельдер мен әдістер
», «Биологиялық белсенді заттар», «Бәрі
біздің түп
тұқиямызда (генетика негіздері бойынша)», «Тұқым
қуалаушылықтың заңдылықтары»,
«Биология проблемалары»
, «Биогеография
проблемалары
», «Заманауи микробиология» «Нанотехнологияларға кіріспе».
География:
«Әлеуметтік
экономикалық географияның математикалық
модельдері және әдістері», «Картографияның математикалық модельдері және
әдістері»,
«Дүниежүзілік энергетика және саясат»,
«Медициналық экология»,
«Медициналық география»,
«Жобалық есептер мен тапсырмаларды шешу
тәсілдері»
Физика:
«Мектептің физикалық практикумы: бақылаулар, эксперимент,
модельдеу», «Күрделілігі жоғары физикалық есептерд
і шығару»,
«Математикалық модельдер және физикадағы әдістер», «Өндірісті
автоматтандыру негіздерін зерделеудің қолданбалы физика курсы», «Ауыл
шаруашылық өндірісі материалдарындағы қолданбалы физика курсы», «Физика
ғылымындағы іргелі эксперименттер», «Физи
калық
техникалық модельдеу»,
«Ғарышкерлік негіздері», «Ғарыш физикасы», «Биофизика элементтері»,
«Биохимиялық физика», «Заманауи ғарышкерліктің жетістіктері»,
«Радиациядан қорғану».
Химия:
«Мектептің химиялық практикумы: бақылаулар, эксперимент,
модельдеу
», «Химиядан ашылуларды қалай жасайды»,
Күрделілігі жоғары
химиялық есептерді шығару
», «Фармакология әлеміне саяхат»,
«Ұзақ өмір сүру
жолы
(кіріктірілген курс)», «
Косметикалық химия әлемі», «Химия, ғылыми
фантастика шығармаларының негізі ретінде», «Химия
және материалтану»,
«Агрономның химиялық құпиялары», «Химия және СЖҚ», «Тамақтық
қоспалар: плюстері мен минустері», «Косметика: кеше, бүгін, ертең»,
«Химиялық есептерді шығару әдісі», «Химиядан эксперименттік есептерді
шығару әдісі».
«Жаратылыстану» білім
беру саласы пәндері сабақтарында пайдалануға
ұсынылатын ресурстар:
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
1. «Қаза
томөнеркәсіп» ҰАК» АҚ
http://www.kazatomprom.kz/
2.
Қазақстан Республикасының Энергетика министрлігі:
http://energo.gov.kz/
3. «Қазақстан Ғарыш Сапары» Ұлттық компаниясы http://ghar
ysh.kz/news/
4. «Эврика»
білім беру мекемелерінде авторлық эксперименталдық
бағдарламаларды жүзеге асыратын, 650
ден астам мектеп ұжымдарын
біріктіретін эксперименттік алаңдардың инновациялық білім беру желісі:
http://www.eurekanet.ru
5. Bookz.ru
электрондық кітаптар, журналдар және сөздіктер.
Навигацияның ыңғайлы болуы үшін, авторлардың алфавиттік каталогінен басқа
шығармалардың алфавиттік каталогі де қолжетімді, яғни кітаптарды алфавиттік
тізім бойынш
а іздеуге болады:
www.bookz.ru

6. EOLSS (Encyclopedia of Life Support Systems)
өмірді қамтамасыз ету
жүйелерінің энциклопедиялары. Мазмұны алфавиттік ретпен берілген көптеген
энциклопедияларға қарағанда,
LSS білімінің ауқымы тақырыптармен
ұйымдастырылған. математика, физика, энергетика, табиғатты қорғау
Жер
және атмосфера туралы ғылым; экология, азық
түлік тағамдары және ауыл
шаруашылығы туралы ғылымдар, адамзат ресурстары туралы, басқару және
т.б., тілі
ағылшын:
http://www.eolss.net/
7. Энциклопедиялар әлемі кітапханасы
http://www.encyclopedia.ru/

8. Britannica School
мазмұны және ақпараттары ке
ң ауқымы, онда
мыңдаған мақалалар, бейнелер, видео, түпдеректер, электронды кітаптар,
ұсынылатын веб
сайттар, тезаурус және дүние жүзінің атласы шығады. Барлық
контент оқытудың STEM жүйесі әдістемесімен негізделген. Жұмыс барысында
оқушылар оқиды, жазады,
зерттеулер жүргізеді және жаратылыстану
ғылымдары саласындағы өздерінің сөздік қорларын байытады. Кіріктірілген
«Мұғалімдерге арналған сабақ жоспары» аталған онлайн ресурстың
артықшылығы болып табылады, бұл жерде мұғалім өзінің «Жоспарын» жасауға
немесе ба
сқа мұғалімдердің құрастырған «Жоспарын» қолдануына болады.
Аталған ресурсты сынып режимінде де, сонымен қатар үй тапсырмасын
орындау барысында және олимпиадаларға қатысу үшін қажетті ғылыми жоба
орындау үшін де қолдануға болады: (
http://school.eb.co.uk
).
9. «Сандардағы және картадағы дүниежүзі елдері».
Интерактивті
анықтамалықтарда дүниежүзінің алдыңғы қатарлы елдерін сипаттайтын
статистикалық ақпарат және негізгі көрсеткіштер берілген:
http://www.sci.aha.ru

10. Рубрикон. Ірі
энциклопедиялық портал. Неғұрлым белгілі
энциклопедиялар, сөздіктер және анықтамалықтар, суреттер және карталар
берілген:
http://www.rubricon.com

11. Оқушылар оқу бағдарламасын меңгеру барысында АКТ қолдану
дағдыларын дамытады. «География» пәнінің оқу бағдарламасына сәйкес келесі
веб
ресурстар ұсынылады (34
кесте).
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
34кесте. Веб
ресурстар тізімі
www.earthquakes.usgs.gov
www.rgo.ru
www.geo2000.nm.ru
www.geo.historic.ru
www.www.ge
ografia.ru/
www.geographic.org
www.mygeog.ru
www.e
cis.info
www.geography.about.com
www.hobitus.com
www.imf.org
www.kisi.kz
www.meteosputnik.ru
www.mfa.gov.kz
www.oecd.org
www.stat.gov.kz
www.theodora.com
www.un.kz
www.un.org
www.undp.kz
w.unesco.kz
www.unesco.org
www.unmultimedia.org
www.volcanodiscovery.com
www.worldbank.org
«АДАМ ЖӘНЕ ҚОҒАМ» БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ
Қазақстан тарихы
«Қазақстан тарихы» пәнінің мақсаты
оқушылардың бо
йында тарихи
сана, қазақстандық патриотизм, өз елінің тарихы мен мәдениетіне құрмет, өз
ата
бабаларының жетістіктеріне деген мақтаныш сезімін қалыптастыру, ұлттық
және жалпы адамзаттық құндылықтарды дарыту, зерттеушілік, ойлау,
коммуникативті дағдыларды да
мыту.
Тарих сабақтарын жоспарлау және ұйымдастыру барысында оқытудың
тәрбиелік компонентіне ерекше назар аудару керек.
Материалдар мазмұны Елбасы жариялаған «Мәңгілік Ел» патриоттық
актісін жүзеге асыру аясына сай болуы және қазақстандық қоғамның негізгі
құндылықтарын бекітуге бағыталуы тиіс: Отанымыздың патриоттарын,
құқықтық, демократиялық мемлекеттің, жеке адамның құқықтары мен
бостандықтарын құрметтейтін, адамгершілігі мол, ұлттық сана сезімі тұрақты
толерантты азаматтарын тәрбиелеу.
«Қазақстан тарихы
» білім саласы пәндерін оқыту міндеттері мен базалық
мазмұны, білім алушылардың дайындық деңгейінің талаптары Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 03 сәуірдегі № 115
бұйрығымен бекітілген.
Пән бойынша оқу жүктемесі қоғамдық
гума
нитарлық және
жаратылыстану
математикалық бағыттарда:
сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;
сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты құрайды.
Пәнді оқытуға әдістемелік ұсынымдар:
11 сыныптарда тарих пәндерін оқыту, оқушыларды
ң жас және
танымдық ерекшеліктеріне сай талдау, бағалау, зерттеу және жоспарлау
дағдыларын қалыптастыратын әдіс
тәсілдер мен тапсырмалар көбірек
қолданылуы керек. Мысалы, аналитикалық эссе мен есеп жазу, салыстырмалы
талдау жасау және т.с.с.
ыныптарда тари
хты оқыту:
әртүрлі деректердің ақпараттарымен (сонын ішінде интернетте
ұсынылған) жұмыс істей білу;
анық тарихи фактілерден түсіндірулер мен көзқарастарды айыра білу;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
өзінің зерттеу және оқу әрекеттері нәтижесін бағалау және таныстыра
білу, кемшіліктердің
себептерін анықтау;
тарихи оқиғалар мен қатысушыларына өз қарым
қатынасын түсіндіре
білу;
заманауи әлеуметтік
тарихи процестер мен дамудың ықтимал
нұсқаларын болжауды талдай білу үшін игерген тәжірибесі әрекетін және
меңгерген білімдерін қолдана білуге б
ағытталуы керек.
Қазақстан және Дүниежүзі тарихы пәндерінің кейбір тақырыптарын
кіріктіріп оқыту ұсынылады. Тарихтан халықаралық қатынастар мен
Қазақстанның сыртқы саясаты, әлемдік соғыстар тарихы, тарихтың жеке
мәселелері, мәдениет т.б. тақырыптарын кірі
ктіруге болады. Тарих пәндерін
кіріктіре оқыту жүйесін қалыптастыру оқыту процесінің коммуникативтік
әлеуетін анағұрлым арттырады. Мәселен, әдебиет курстарын оқыту барысында
оқушыларға рухани шығармашылық процесінің тарихи контекстін неғұрлым
жоғары деңге
йде игеруге мүмкіндік береді.
«Қазақстан тарихы» пәнінен ұсынылатын сайттар:
http://www.tarih
begalinka.kz
http://www.e
history.kz
http://bilimsite.kz/tarih/
http://testcenter.kz/entrants/for
ent/
қосымша ресурстар
ретінде жоғарыда келтірілген сайт материалдарын кеңінен қолдану ұсынылады.
Үй жұмысы сынып деңгейіне және тақырыптың
ауқымына қарай әртүрлі
болуы мүмкін:
ауызша (сұрақ
жауап, құзыреттілікке бағытталған тапсырмалар,
пікірсайысқа дайындық, т.б.);
қысқаша жазба жұмыстары (тезистер, конспектілер, буклеттер, эссе,
тарихи шығарма, т.б.);
тест тапсырмалары (жабық тест,
ашық тест, реттік тест, сәйкестендіру
тесті, мәтіндік тест, жағдаяттық тапсырма, құрама тест, альтернативті тест,
көпжауапты тест);
шығармашылық жұмыстар (рөлдік ойындарға, сахналық көріністерге
дайындық), өзара бақылау жұмыстары, өздік бақылау, қатемен
жұмыс, жоба
жұмысы.
Оқушыларға шығармашылық (хабарлама, презентация, жобалар,
коллаждар т.б.) және жобалық тапсырмалар тақырыптарын алдын ала беріп
қойған дұрыс. Сонымен қатар, мұғалім осы шығармашылық жұмыс түрінің
талаптарымен таныстыруы керек. Оқушы ха
барлама даярлаған кезде білімін
көрсетіп қоймай, хабарлама (презентация) дайындайтын батырға қатынасын, өз
сезімдерін, күйзелісін білдіруі тиіс.
Құзыреттілікке бағытталған үй тапсырмалардың 4 түрі қолданылады:
ақпараттық, коммуникативтік, мәселе қою және
рөлдік.
Шығармашылық үй тапсырмаларына өлшемшарттар немесе талаптар:
терминология мен ақпарат күрделілігі оқушының жас ерекшеліктеріне
сай болуы;
әдебиет
пен деректер тізімін беру;
ақпараттың жүйелілігі және тартымдылығы т.б.
Оқушылардың оқу әрекеттер
і нәтижесін бағалау барысында тарихи
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
білімдерінің білімділік және іс
әрекеттік компоненттерін игеру деңгейі
ескеріледі. Оқушылардың оқу әрекеттерінің нәтижелерін бағалау көрсеткіштері
негізгі тарихи білім компоненттеріне сәйкес құрылымдалған: фактологиялық
білім, теориялық білім, оқу
танымдық іс
әрекет тәсілдері, бағалай білу. Негізгі
мазмұндық бағыттары: тарихи уақыт, тарихи даму және тарихи кеңістік болып
табылады. Тарихи білімнің мазмұндық компоненттерін меңгеру деңгейі
мынадай өлшемшарт негізінде бағала
нады: нақтылығы, дұрыстығы,
тиянақтылық, толықтық, қорытындылай білу, жүйелілік, орнықтылық,
ұтқырлық, әрекеттілік, дербестік, қарама
қайшылық.
Оқыту төмендегідей түсініктердің негізінде құрылуы тиіс:
өзгеріс және сабақтастық (мысалы, белгілі тарихи кез
еңде қоғам
қаншалықты өзгеріске ұшырады);
себеп
салдар (мысалы, белгілі тарихи кезеңде қандай маңызды факторлар
саяси процестерге әсер етті);
дәйек (белгілі тарихи кезеңнің өнері бізге құндылықтар, наным
сенімдер
мен технологиялар туралы қандай мәлім
ет бере алады);
ұқсастық пен айырмашылық (мысалы, XIII
XV ғғ. Қазақстан
аумағындағы мемлекеттердің саяси құрылысындағы ұқсастықтар мен
айырмашылықтар);
маңыздылық (мысалы, Қазақ хандығының құрылуының тарихи маңызы
неде);
интерпретация (мысалы, бел
гілі бір тарихи оқиғаны түрлі зерттеушілер
қалай сипаттайды).
Тарихи ойлау дағдылары бірте
бірте прогрессия мен олардың кеңеюін
есепке ала отырып, әр сабақтың үстінде дамытылуы тиіс. Белгілі бір тарихи
концептілерге фокус жасау арқылы құралған оқыту нақты
оқу материалының
негізінде оқушылардың бойында тарихи ойлау дағдыларын қалыптастыруға
және дамытуға мүмкіндік береді. Мұндай әдіс, зерттеуге негізделген оқытуды
жүзеге асыруға мүмкіндік туғызады.
Сыныптан тыс оқу
тәрбие жұмыстары білім алушыларды қоғамдық
өмірге
бейімдейтін, жұмыс тәжірибесін жинақтайтын, жаңа жағдайдағы қарым
қатынасқа үйрететін, қызығушылықтар мен талаптарды іске асыратын
әлеуметтік ортаның бір бөлігі болып табылады:
Тарих пәндері бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру және
жос
парлау барысында 2016
2017 оқу жылында тойланатын мерейтойлық
шараларға көңіл бөлу ұсынылады:
Алматы қаласының
1000 жылдығы (1016
2016);
Қазақ батыры, әскербасы
Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы
440 жыл
(1576
1656);
Қазақ халқының XVII
XVIII
ғасырлардағы ұл
ы үш биінің бірі
Қазбек
би Келдібекұлы
350 жылдығы
(1667
1764);
Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы күресте әйгілі
батырларының бірі
Тама Есет Көкіұлы
350 жылдығы (1667
1749);
Қазақтың батыры, талантты қолбасшы
Қабанбай батыр Қожақұлұлы
325 жылдығ
ы (1692
1770);
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Кіші жүз қазақтары көтерілісінің көрнекті басшысы, атақты батыр,
әйгілі шешен
Сырым Датұлы
275 жылдығы (1753
1802);
Бөкей Ордасындағы халық көтерілісінің саяси көсемі, қайсар
қолбасшысы, халық батыры
Исатай Тайманұлы
225 жылдығы (1791
1838)
Қазақтың аса көрнекті ағартушы
педагогы, ұлттық мектебінің негізін
қалаушы
Ы. Алтынсарин
175 жылдығы (1841
1889);
Бөкей Ордасында
қазақтың тұңғыш мектебінің
ашылғанына 175 жыл
(1841
2016);
ХХ ғасырдың басындағы Ұлт көшбасшысы, көрнекті қоғам және
мем
лекет қайраткері
Ә. Бөкейханның
150 жылдығы (1866
1937);
Қазақтың мемлекет және қоғам қайраткері, шығыстанушы, білімді
заңгер
Барлыбек Сыртановтың
150 жылдығы (1866
2016);
Тұңғыш қазақ бейресми Конституциясы
«Қазақ елінің Уставына»
105 жыл (1912
2017);
ян қазақ»
өлеңінің жарық көргеніне (1911
2016) 105 жыл;
1916 жылғы ұлт
азаттық көтерілістің
100 жылдығы
(1916
2016);
Алаш Орда үкіметі
құрылғанына 100 жыл (1917
2017);
Қазақтың қаһарман батыры, ақын, жазушы
Баубек Бұлқышевтың
100 жылдығы (1916
1944);
1986
жылғы Желтоқсан оқиғасының
30 жылдығы (1986
2016)
Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің
25 жылдығы (1991
2016).
Мектепте сыныптан тыс жұмыстар төмендегі шаралар арқылы жүзеге
асады:
базалық кәсіпорындарда, табиғат аясында, мәдени мекемелерде,
мұражайл
арда мектептен тыс сабақтар ұйымдастыру;
таңдауы бойынша еркін сабақтар, оқу пәндері бойынша сайыстар мен
олимпиадалар жүргізу;
оқу бағдарламаларына сай қосымша арнаулы сабақтар өткізу;
кіріктірілген және пәнаралық оқу сабақтарын жүргізу т.б.
2016
17 оқу жылында пән мұғалімдері әдістемелік қызметтерінің негізгі
міндеттері:
тарихи білім беру және оның сапасын көтерудің негізгі компоненттерін
жүзеге асыру;
мұғалімдердің кәсіби шеберліктерін жетілдіру: тарихты оқытудың
тиімді әдістемесі мен әдістерін (
технологиялар) игеру/меңгеру;
тарихты оқытудың базалық және жоғары деңгейінде зерделеу, тиімді
білім беру тәжірибесін тарату;
оқушылардың тарихты бейіналды, бейінді оқыту жағдайында негізгі
құзыретімен, тарихтан жаңартылған оқу бағдарламаларымен, білім бе
ру
стандарттарына сәйкес мұғалімдерге білімді
әрекеттік компоненттерін игеру
бойынша оқушылардың оқу
танымдық қызметтерін ұйымдастыру;
білім алушылардың бейіналды дайындық сапасын қамтамасыз ету.
Қоғамдық пәндер мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінің о
қу жылы бойы
4 отырыстарын өткізу ұсынылады:
«Білім беру мазмұнын жаңарту аясында оқушылардың оқу жетістіктерін
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
бағалау»;
«Тарих сабағында инновациялық технологияларды қолдану»;
«Мәңгілік Ел» ұлттық идеясын жүзеге асыру Қазақстан тарихын оқыту
мазмұнын
жаңартудың негізі ретінде»;
«Дарынды балалармен жұмысты жетілдіру» т.б.
Дүниежүзі тарихы
«Дүниежүзі тарихы» пәнін оқытуда
«Mәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясын
жүзеге асыру
оқушылардың Отандық және әлемдік тарих пен дәстүрлерге, адам
құқықтары мен бостанды
қтарына, қоғамдық өмірдің демократиялық
принциптеріне құрметпен қарау, өз халқының және әлемнің басқа халықтардың
тарихын, рухани мұрасын құрметтеу, көпмәдениетті және көпконфессиялы
ортада басқа адамдармен өзара қарым
қатынас жасай білу,
басқа ұлттардың
алт
дәстүрін құрметтеу және түсіністікпен қарау, тұлға аралық қатынастағы
тіл табысушылықты көрсете білуге
бағытталады.
Пән мазмұнына сәйкес оқушылардың функционалдық сауаттылығын
қалыптастыру оқушылардың қазіргі кездегі саяси, әлеуметтік
экономикалық
және
мәдени процестерде бағдарлану үшін тарихи білімдерін қолдана білу,
көпмәдениетті қоғамда өмір сүру мен қарым
қатынас жасау, өздігінен оқу, өз
мүмкіндігін іске асыру, өзінің кәсіби бағытын анықтау,алған білімін өмірде кез
келген жағдайда, қажетті жерде оңт
айлы қолдана алу қабілеттерімен
анықталады.
«Дүниежүзі тарихы» білім саласы пәндерін оқыту міндеттері мен базалық
мазмұны, білім алушылардың дайындық деңгейінің талаптары Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 03 сәуірдегі № 115
бұй
рығымен бекітілген.
«Дүниежүзі тарихы» пәнінің оқу жүктемесі:
қоғамдық
гуманитарлық бағытта:
10 сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылына 68 сағат;
11 сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылына 68 сағат.
жаратылыстану
математикалық бағытта:
10 сынып
аптасын
а 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;
11 сынып
аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты құрайды.
Пәнді оқытуға әдістемелік ұсынымдар:
11 сыныпта «Дүниежүзі тарихы» пәнін оқыту ХХ ғасыр мен ХХІ
ғасырдың негізгі оқиғалары, құбылыстары мен тарихи даму про
цестерінің мәні
туралы түсінік қалыптастыра отырып, тарихи оқиғаларды, құбылыстар мен
процестерді және тарихи тұлғалардың қызметін дүниежүзі тарихы контекстінде
сын тұрғысынан талдау және баға беру дағдыларын дамытуға бағыттайды.
Сонымен қатар, қазіргі кез
дегі саяси, әлеуметтік
экономикалық және мәдени
процестерде бағдарлану үшін тарихи білімдерін қолдана білуге
дағдыландырады.
Пәнді оқытуда сұрақтарды қою маңызды орын алады, дұрыс әрі нақты
құрастырылған сұрақтарға ғана орынды жауап алуға болады. Сондықта
мұғалімдерге «сатылап сұрақ қою» әдісін қолдану ұсынылады. Бұл әдісте
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
дерекке немесе белгілі бір иллюстрацияға қойылатын сұрақтар жеңілден
қиынға қарай күрделенеді.
Үй жұмысының мақсаты
сабақта меңгерген тақырыпты тереңдету,
қайталау, бекіту және ой ел
егінен өткізу, оқушының дағдылары мен
құзыреттіліктерін шыңдау. Үй жұмысына берілген тапсырмалар жоспарланған,
танымдық, қызықты болуы шарт және деңгейлі болуы мүмкін.
Үй жұмысы сынып деңгейіне және тақырыптың ауқымына қарай әртүрлі
болуы мүмкін:
ауызша
(сұрақ
жауап, құзыреттілікке бағытталған тапсырмалар,
пікірсайысқа дайындық, т.б.);
қысқаша жазба жұмыстары (тезистер, конспектілер, буклеттер, эссе,
тарихи шығарма, т.б.);
тест тапсырмалары (жабық тест, ашық тест, реттік тест, сәйкестендіру
тесті,
мәтіндік тест, жағдаяттық тапсырма, құрама тест, альтернативті тест,
көпжауапты тест);
шығармашылық жұмыстар (рөлдік ойындарға, сахналық көріністерге
дайындық);
өзара бақылау жұмыстары, өздік бақылау, қатемен жұмыс, жоба жұмысы.
Оқушыларға шығармашыл
ық (хабарлама, презентация, жобалар,
коллаждар т.б.) және жобалық тапсырмалар тақырыптарын мұғалім алдын ала
беруі тиіс. Ол үшін осы шығармашылық жұмыс түрінің талаптарымен
таныстыруы қажет. Оқушы хабарлама даярлаған кезде білімін көрсетіп қоймай,
хабарлам
а (презентация) дайындайтын кейіпкерге қатынасын, өз сезімдерін,
күйзелісін білдіруі тиіс.
Құзыреттілікке бағытталған үй тапсырмалардың 4 түрі қолданылады:
ақпараттық, коммуникативтік, мәселе қою және рөлдік.
Шығармашылық үй тапсырмаларына өлшемшарттар н
емесе талаптар:
терминология мен ақпарат күрделілігі оқушының жас ерекшеліктеріне
сай болуы;
әдебиет
пен деректер тізімін беру;
ақпараттың жүйелілігі және тартымдылығы т.б.
Тапсырмаларды дайындау кезінде мұғалімдер толық сипатталмаған
оқиғалар берілге
н ақпарат көздерін іріктеу ұсынылады. Осындай ақпарат
көздері деректі материалдар (хрестоматиядан үзінділер, куәлік және естеліктер,
тарихи оқиғалар туралы), статистикалық материалдар (кестелерде немесе
мәтіндерде деректер әлеуметтік
экономикалық даму ұсын
ылған) болуы мүмкін.
Сыныптан тыс оқу
тәрбие жұмыстары білім алушыларды қоғамдық
өмірге бейімдейтін, жұмыс тәжірибесін жинақтайтын, жаңа жағдайдағы қарым
қатынасқа үйрететін, қызығушылықтар мен талаптарды іске асыратын
әлеуметтік ортаның бір бөлігі
болып табылады.
Тарихи ойлау дағдылары бірте
бірте прогрессия мен олардың кеңеюін
есепке ала отырып, әр сабақтың үстінде дамытылуы тиіс. Белгілі бір тарихи
тұжырымдарға сүйене отырып, нақты оқу материалының негізінде
оқушылардың бойында тарихи ойлау дағды
ларын қалыптастыруға және
дамытуға мүмкіндік береді.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Дүниежүзі тарих пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру
және жоспарлау барысында 2016
2017 оқу жылында тойланатын мерейтойлық
шараларға көңіл бөлу ұсынылады:
Американ мемлекет қайраткері
Бендж
амин (Вениамин) Франклиннің
310 жылдығы (1706
1790);
Түркия Республикасының негізін қалаушы, тұңғыш президенті
Мұстафа
Кемал Ататүріктің
135 жылдығы (1881
2016) және т.б.
Мектепте сыныптан тыс жұмыстар төмендегі шаралар арқылы жүзеге
асады:
базалық кәсі
порындарда, табиғат аясында, мәдени мекемелерде,
мұражайларда мектептен тыс сабақтар ұйымдастыру;
оқушыларды дамыта оқыту үшін әртүрлі жастағы дарынды балалар
топтарын құру;
таңдауы бойынша еркін сабақтар, оқу пәндері бойынша сайыстар мен
олимпиадалар
жүргізу;
оқу бағдарламаларына сай қосымша арнаулы сабақтар өткізу;
кіріктірілген және пәнаралық оқу сабақтарын жүргізу т.б.
Сыныптан тыс жұмыстар оқушылардың пәнге деген қызығушылығын
арттырып, алған білімдерін тереңдетіп, өздігінен іздене білуге үйрет
еді.
Сонымен қатар, теориялық білімін кеңейтіп, толықтыра түседі және
оқушылардың жеке қабілетін дамыта түседі.
Дүниежүзі тарих пәнін оқытудың негізгі мәселелерінің бірі оқушылардың
білімді өз бетінше игеруі болып табылады. Соған сәйкес мұғалімнің басты
мі
ндеті
білімнің жаңа мазмұнынан туындайтын сабақтың маңызды
ерекшеліктерін анықтап, сабақтың үлгісін құру және сабақты жетілдірудің
жолдарын тауып, оның сапасын арттыру. Ол үшін оқушылардың әрбіреуі
тарихи оқиғаларға ғылыми тұрғыдан баға беріп, олардың са
бақтастық
байланысын түсінуіне жағдай жасау қажет.
«Дүниежүзі тарихы» пәнінен ұсынылатын сайттар:
http://www.world
history.ru
http://historic.ru
http://historyatlas.narod.ru
http://testcenter.kz/entrants/for
ent/
қосымша ресурстар ретінде жоғарыда
келтірілген сайт материалдарын кеңінен қолдану ұсынылады.
Адам. Қоғам. Құқық
«Адам. Қоға
м. Құқық» пәнін 10
11 сыныптарда оқыту
дүниетаным
құрылымы, негізгі элементтері және тарихи түрлері, философияның адам мен
қоғам өміріндегі рөлі, адамның әлемге деген танымдық қатынасы, қоғамдық
қарым
қатынас жүйесі мен құқықтық реттеудегі адамның орны т
уралы жүйелі
білімге негізделген.
«Адам. Қоғам. Құқық» пәнін 10
сыныптарда оқытуда
«Мәңгілік Ел»
жалпыұлттық идеясын жүзеге асыру оқушылардың
қазіргі заманғы
өркениеттегі тәжірибені тұлғалық тұрғыдан ұғыну негізінде құндылықты бағыт
бағдарлар, наным се
німдерді, халықтар арасындағы өзара түсінісудің
демократиялық құндылықтарын,
гумнизм идеяларын қалыптастыруға, өз
халқының және өзге де халықтардың мәдениетіне, тарихына құрметтеу сезімін
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
дамытуға, өз елінің мәдени мұраларын сақтау және оны көбейтуге,
қаза
қстандық патриотизмді және толеранттылықты, сыбайлас жемқорлыққа
қарсы мәдениет деңгейін, азаматтық жауапкершілікті дамытуға, оқушыларға
экономикалық, саяси, құқықтық, эстетикалық, экологиялық тәрбие беруге
бағытталады.
Пән мазмұнына сәйкес оқушылардың фун
кционалдық сауаттылығын
дамыту олардың Қазақстан Республикасы Конституциясы, тәртіп сақтау
ережелері мен заңдарына құрмет көрсету, адамдармен қарым
қатынаста жоғары
мәдениеттілік танытуы, этикалық нормаларды сақтай білу, өздігінен оқу, өзінің
кәсіби бағыты
н анықтау, заманауи ақпараттық технологияларды жеткілікті
меңгеру, әлеуметтік ортаның ерекшеліктерін дұрыс бағалай алуына, қоғамға
жат құбылыстарға, идеологиялық, діни ағымдарға және заңды бұзушылық
әрекетке қарсы тұра білу қабілеттерімен анықталады.
1 сыныптарда пәнді оқытуда оқушылардың функционалдық
сауаттылығын дамыту үшін экономикалық, әлеуметтік, саяси, мәдени және
құқықтық мәселелер бойынша жеке көзқарасын білдіре білуге және оны
дәлелдеуге, ақпарат көздерін сыни тұрғыдан талдау, алуан түрлі (мә
тін, карта,
кесте, схема т.б.) ақпараттарды талдауға арналған шығармашылық
тапсырмаларды сабақта және сабақтан тыс іс
шараларда қолдану ұсынылады.
«Адам.Қоғам.Құқық» білім саласы пәндерін оқыту міндеттері мен базалық
мазмұны, білім алушылардың дайындық дең
гейінің талаптары «Жалпы білім
беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау
курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту
туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым Министрінің 2013 жылғы 3
сәуірдегі № 115 бұй
рығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 18
маусымдағы № 393 бұйрығы бекітілген .
«Адам. Қоғам. Құқық» пәні бойынша оқу жүктемесі:
сыныпта (қоғамдық
гуманитарлық және жаратылыст
ану
математикалық бағыттар бойынша) аптасына 1
сағат, оқу жылында 34
сағатты;
сыныпта (қоғамдық
гуманитарлық және жаратылыстану
математикалық бағыттар бойынша) аптасына 1
сағат, оқу жылында 34
сағатты
құрайды.
Пәнді оқытуға әдістемелік ұсыныстар:
Пәнд
і оқытуды жетілдіруде оқытудың белсенді түрлері мен әдістерін, жаңа
педагогикалық технологияларды қолдану, оқушылардың дербес танымдық
қызметін ұйымдастыру, практикалық және шығармашылық тапсырмалар,
конференция, дебат, дискуссия, рөлдік ойындар, кейс әдіс
і, іскерлік ойындар,
пікірталастар мен семинарларды және т.б. қолдану ұсынылады.
«Адам.Қоғам.Құқық» пәні бойынша алған білімді практикада қолдану тез
өзгермелі әлемде табысқа қол жеткізетін, өз елінің игілігі үшін жауапты
Қазақстан Республикасының зияткер
, әлеуметтік
рухани азаматын
қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Пәнді оқытуда оқушылардың басқа пәндерден: «Қазақ тілі және әдебиеті»,
«Дүниежүзі тарихы», «Қазақстан тарихы», «Физика», «Биология», «География»
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
және т.б. алған білімдеріне сүйену, оқу материал
дарын тарихи фактілермен,
әдеби образдармен, физикалық процестермен, т.б. нақтылау ұсынылады.
сыныпта пәнді оқытуда адам мен қоғам арасындағы қатынастардың
құқықтық реттелуіне, отбасылық құндылықтар, адам құқықтары, оның
қорғалуы, еңбек құқығы негіздер
іне, мәдени құндылықтарды оқытуда
оқушыларды жауапкершілікке, мінез
құлық ережелерін қалыптастыруға, адами
құндылықтарды, тұлға аралық қасиеттерді сақтауға бейімдеу ұсынылады.
сыныпта білім алушыларды адам өмірінің мәні, құқықтық мемлекет
дамуының ерек
шеліктері, қазіргі өркениеттік әлемде құқықтық сананы
қалыптастыру, қоғам мәселесін түсіну, этномәдени құндылықтарды
құрметтеуді қалыптастыру, көшбасшылықтарын дамытуға (экономиканың
негізгі принциптері мен адами капиталдың рөлін) бағыттау ұсынылады.
Пәнді
оқытуда оқытылған материалдарды ашу мен нақтылауға, оны
оқушылардың жеке әлеуметтік тәжірибесімен, жеке бақылауымен, олардың
адамдардың қоғамдағы тәлімі мен әлеуметтік өмірі туралы қалыптасқан
түсініктерімен байланыстыруға көмектесетін әдістерді қолдану ұ
сынылады.
Оқыту процесінде дәстүрлі әдіспен сәйкестендіре, оны қолдану шегін
айқын анықтай отырып, ақпараттық коммуникациялық технологияларды
белсенді қолдану ұсынылады.
«Адам. Қоғам. Құқық» пәні бойынша ұсынылатын сыныптан тыс
жұмыстар:
1) пән бойынша «
Мәңгілік Ел» жалпыұлттық патриоттық идеясын оқытуға
ұсынылатын тапсырмалар:
«Қазақ болмысының ерекшелігі. (
пікір сайыс);
Тәуелсіздік идеясының тарихи және рухани сабақтастығы. (
ой толғау);
Тарихи сана
бұл бүгінгі ұрпақтың әлеуметтік жадысы.
(сипа
ттама);
Тәуелсіздік түсінігі әрбір халық үшін мейлінше қастерлі ұғым. (
эссе);
Ұлттық
идея
ұлттық сана
сезімнің жүйелі жиынтығы. (
шолу жасау
Зайырлы қоғам және жоғары рух. (
дебат)
Мәңгілік Ел ұғымының бағдары
«Қазақстан
2050» Стратегиясы.
негіз
деу)
Мәңгілік елмен бірге
мәңгілік тіл, діл, ел және бірегейлік.(
зерттеу
жұмысы)
және т.б.
2) пән мазмұнына сәйкес ұсынылатын сыныптан тыс жұмыстар:
«Тәуелсіздік елімнің
ерлік жолы»;
«Қазақстан көп ұлтты тәуелсіз мемлекет»;
«Тәуелсіз елдің білімд
і ұрпақтары»;
«Конституция
мемлекеттің негізгі заңы»;
«Мен және менің құқығым»;
«Ұлы дала заңдары»;
«Заң және заман»;
«Қоғам және экономика»;
«Нарық және нарықтық қатынастар»;
«Экономикалық білім беру
бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелеу»
«Құқықтық сауаттылық заман талабы» және т.б.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Өзін
өзі тану
Адамның жеке тұлғалық әлеуетін мақсатты түрде және кеңінен ашуға
бағытталған рухани
адамгершілік білім беру ұлттық білім беру жүйесін
дамытудың басты бағыты болып отыр. Жеке тұлғаның психологи
ялық, рухани,
тәндік, әлеуметтік және шығармашылық дамуының үйлесімділігіне қол
жеткізуге мүмкіндік беретін рухани
адамгершілік тәрбие білім беру жүйесінде
өзін
өзі тану пәні арқылы жүзеге асады.
Өзін
өзі танудың пәндік саласы әр оқушының ішкі жан
дүниесі
н байытуы
және өзіндік қайталанбас жеке даралығын пайымдауы арқылы табиғи
қабілеттіліктері мен жасампаздық әлеуетін ашуға бағытталған мақсатты білім
беру процесін ұйымдастыруды көздейді. Өзін
өзі тану пәнінің оқу
әдістемелік
құралдары оқушылардың қоғамға ж
әне өз
өзіне қызмет етуіне бағытталып,
олардың жасампаздық белсенділігін танытуға мүмкіндік беретін өмірлік
маңызы бар, кең ауқымды біліктілік дағдыларды қалыптастыруға көмектеседі.
Өзін
өзі тану бойынша білім берудің негізгі мақсат
мүдделері:
адамның өз
індік бейімділіктерін ашу және оның темпераментін, мінез
құлқын, қабілеттерін ескере отырып, оны жеке тұлға ретінде, іс
әрекет
субъектісі әрі жеке дара субъект ретінде дамыту;
оқушылардың өзіне, қоршаған ортаға және бүкіл адамзатқа деген қарым
қатынасын а
йқындайтын адамгершілік мінез
құлықтарының, әлеуметтік
маңызы бар бағдарларының негізін қалыптастыру;
қоғамға
қызмет етуге бағытталған мәселелерді шешуде жеке тұлға
құндылықтарын, алған білімдерін іс жүзінде шығармашылықпен қолдану
дағдыларын қалыптастыру
«Өзін
өзі тану» рухани
адамгершілік білім берудің жалпы мақсаттары:
түрлі мәселелерді адамгершілік қағидаларға сәйкес сындарлы түрде
шешу;
өзіне
, адамдарға және қоршаған әлемге ізгілікті қарым
қатынас жасау;
адамдарға көмек көрсету, туыстарына
және жақындарына мейірімді,
қамқор болу;
өзімен
өзі үндестікте өмір сүру, ойы, сөзі және іс
әрекеттерінде шынайы
болу;
жасампаздық пен белсенділік, азаматтылық және елжандылық таныту;
ойын, сөзі мен ісін адамгершілік тұрғысынан таңдауға дайын б
олу
және оған жауапты болу;
қоғамға
қызмет ету дағдыларын іс жүзінде дамыту.
Өзін
өзі тану пәнінің құрамы мен құрылымы аталған міндеттерді
орындауға бағытталып, 10
сыныптарға білім берудің базалық мазмұнын
анықтайды.
Өзін
өзі тануды жеке міндетті п
ән ретінде оқыту оқу жоспарының
инвариантты бөлімінде 10
сыныптарда аптасына 1 сағаттан, әрбір сыныпта
бір жылға барлығы 34 сағаттық оқу жүктемесі көлемінде жүзеге асырылады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
«ТЕХНОЛОГИЯ» БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ
Технология
«Технология» пәні оқушыларды
ң өзіндік еңбек өміріне дайындалуларына,
олардың жасампаз және қайта құрылу саласына байланысты, кәсіби тұрғыдан
өзін
өзі анықтауға мүмкіндік жасайды.
сыныптарда пәнді оқытудың
мақсаты
техника мен технология
саласында оқушылардың заманауи өндірісін
де алған білім жүйесінің
нәтижелілігіне бағытталған функционалдық сауаттылығын қалыптастыру,
сонымен қатар, технологиялық ойлау қабілетін, болмысқа деген (оқу,
зияткерлік, кәсіби) шығармашылық көзқарасын дамыту.
Мақсатқа сәйкес келесі
оқыту міндеттері
анық
талған:
техника, технология және заманауи өндіріс негіздерінен жүйеленген
білімді қалыптастыру;
құрылымдық
материалдарды өңдеу технологиясы, жобалау іс
әрекеттерін
іске асыру бойынша жалпы еңбектік, жалпы өндірістік және арнайы
икемділіктер мен дағдыла
рын қалыптастыру;
технологиялық ойлау қабілетін және еңбекке деген шығармашылық
көзқарасын дамыту;
оқып жүрген технологиялармен байланысты мамандықтар әлемі, еңбек
нарығындағы олардың талап етілуі туралы түсініктерін қалыптастыру, өзінің
өмірлік және к
әсіби
жоспарларын саналы түрде анықтауына ықпал ету;
еңбек ету және кәсіби іс
әрекеті үрдісінде эстетикалық, адамгершілік,
экономикалық, экологиялық, дене және құқықтық тәрбие беру;
оқушылардың Қазақстан халықтарының ұлттық мәдениетіне, салт
дәстүрлері
не деген құрмет көзқарасын қалыптастыру.
«Технология» пәнін оқыту барысына барлық төрт компонент кіреді
азаматтардың әлеуметтік тәжірибесі: біліп тану саласының тәжірибесі (түрлі
облыстағы ақиқат туралы білімі), танымал әдістер саласында тәжірибе
орындау,
шығармашылық қызмет тәжірибесі мен эмоционалды
құндылықтар
қатынас объектілеріне және адам қызметіне арналған тәжірибе құралдары. Бұл
барлық компоненттер оқу курсының мазмұнында бар.
Соған байланысты 10
сынып материалдарында ер балаларға келесі
бөлімдер
бойынша тақырыптар беріледі (12
кесте).
«Қазіргі заман өндірісі және жоғарғы білім» жаңа бөлім, оған оқу
барысында тұлғалық қасиеттер және мамандық таңдау, қазіргі заман талабы,
кәсіптік саласы, жоғарғы оқу орындары және жоғарғы білімді алып меңгеру
жолда
рын оқыту кіреді. Ұйымдастыру пішіндерін технологиялық дайындау
оқушының дамыту деңгейін анықтау және әдістерді қолдану, олардың оқуына
еңбекке, қызмет көрсету саласына дайындығы.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
кесте. 10
сынып ер балаларына арналған бөлімдердің тақырыптары
уыл мектептерінде
Қала мектептерінде
1. Қауіпсіздік техникасы және еңбекті қорғау.
2. Ауылшаруашылық өндірісіндегі техника
және технология.
3. Ағашты және ағаш материалдарды қолмен
және механикалық өңдеу технологиясы.
4. Металды қолмен және механикалық ө
ңдеу
технологиясы.
5. Сәндік қолданбалы өнерінің
элементтерімен көркем материалдарды өңдеу
технологиясы.
Электротехника
және
электроник
негіздері.
7. Үй мәдениеті
Үй шаруашылығындағы
жөндеу жұмыстар.
8. Шығармашылық жобалау саласы.
9. Қазіргі зама
н өндірісі және техникалық
кәсіби білім.
1. Қауіпсіздік техникасы және еңбекті
қорғау.
2. Ағашты және ағаш материалдарды
қолмен және механикалық өңдеу
технологиясы.
3. Металды қолмен және механикалық
өңдеу технологиясы.
4. Сәндік қолданбалы өнерінің
элем
енттерімен көркем материалдарды
өңдеу технологиясы.
Электротехника
және
электроник
негіздері.
6. Үй мәдениеті
Үй шаруашылығындағы
жөндеу жұмыстар.
7. Шығармашылық жобалау саласы.
Қазіргі заман өндірісі және техникалық
кәсіби білім.
Технология
лық дайындықты ұйымдастырудың әдістері мен түрлерін
қолдану оқушылардың дайындық деңгейіне, олардың оқу
еңбек, қызмет
көрсету іс
әрекеттеріне араласуға дайындығының деңгейіне байланысты
анықталады.
Сабақ өткізу барысында қазіргі заманғы оқыту технологиялар
қолданады, пішіндер, ұйымдастыру әдістері және оқу процестерін қадағалау
және оқушылардың ғылыми
зерттеу жұмыстары, «Технология» пәнін оқыту
барысында ерекше сапалыларын іске асыруға арналған дидактикалық талаптар.
Басым әдістер
жаттығу, практикалық
оқу жұмыстары, жобалау әдістері
болып келеді. Жыл қортындысы бойынша ұсынылған, жобаларын жасауы және
қорғау. Жобалар жеке, сондай
ақ, топ оқушыларының орындауымен де болуы
мүмкін.
сынып оқушыларымен кәсіби бағытты апталық өткізу барысында
мақсатқа
лайықтылық, қалыптастыруға дайындық кәсіби шешім қабылдау,
тренинг сабақтар өткізу, сонымен қатар, сана
сезімімен қажетті негізгі және
қосымша (ықтималды) варианттарды таңдау үшін жұмысқа тұру немесе білім
беру саласының траекториясы, әмбебап қабілеттеріні
ң дамуы, керекті кәсіптік
ұтқырлық үшін және бәсекелестік қабілеттілік.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
тақырыптар бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу
барысында орындалады.
Қоғам және адамның іс
әрекеті негізінде еңбек ең басты құндылық болып
саналады, жалпыадамзаттық және ұлттық мәдени құндылықтарды
қалыптастыру үшін «Технология» пәнінің мәдениеттің бастапқы қағидаларға
сәйкес болу мүмкіндігі қарастыры
лған.
Соған байланысты 10
сынып материалдарында қыз балаларға келесі
бөлімдер бойынша тақырыптар беріледі (13
кесте).
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
кесте. Қыз балаларға арналған бөлімдердің тақырыптары
Ауыл мектептерінде
Қала мектептерінде
ағам әзірлеу т
ехнологи
ясы.
растыру, моделдеу және иық киім
өнімдерін жасау. Қазақтың ұлттық киімін
тігіп дайындау.
3. Жобаны қорғау.
1. Тағам әзірлеу технологиясы.
2. Құрастыру, моделдеу және иық киім
өнімдерін жасау. Қазақтың ұлттық киімін
тігіп дацйындау.
3. Жобаны қорғау.
лөнер кәсібі әрбір халықтың мәдениетінің материалдық
тасымалдаушысы болып табылады. Сондықтан оқушылардың еңбек пен
технологиялық мәдениетін қалыптастыру, оның тұлға ретіндегі еңбекқорлық,
азаматтық және патриоттық қасиеттеріне тәрбиелеу және мектеп бітіру
шілердің
еңбек нарығы жағдайында кәсіби өзін
өзі анықтауы мақсатында технология
сабағында көпғасырлық халықтық және ұлттық қолөнерлерді міндетті түрде
оқыту мен қолдануға назар аударуды ұсынамыз.
Қаладағы, ауылдағы және шағын жинақты мектептерде сыныптард
толымдылығына қарамастан ұл мен қыз топтарына бөлінуі іске асырылады.
Оқушылардың технология бойынша үй тапсырмасын орындаулары оқу
процесінің қажетті элементтерінің бірі болып саналады. Дұрыс
ұйымдастырылған жағдайда, үй тапсырмасы сабақта алынған білі
мді бекітуге
және тереңдетуге, сабақта қарастырылған тақырыптарға қызығушылықтарын
қалыптастыруға мүмкіндік береді.
сыныптарда «Технология» пәні бойынша оқу
жүктемесінің көлемі
әрбір сыныпта аптасына 1 сағатты, оқу жылында 34 сағатты құрайды.
«ДЕН
Е ШЫНЫҚТЫРУ» БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ
Дене шынықтыру
Оқу пәні ретінде дене шынықтыру жалпы білім беретін мектепте маңызды
рөль атқарады, жалпыадамзаттық мәдениет саласында белсенді
шығармашылық түрде өзін
өзі жүзеге асыруға дайын тұлға қалыптастыруға
мүмкіндік
береді.
Оқыту мақсаты:
қимыл
қозғалыс негіздерін игеру арқылы оқушылардың дене мәдениетін
қалыптастыру;
физикалық және психикалық қасиеттерінің толық дамуын;
салауатты өмір салтын ұйымдастыруда дене тәрбиесі құралдарын
шығармашылық жолмен қолдану.
Оқыту міндеттері:
денсаулықты нығайту, ағзаның қызметтік мүмкіндіктерін арттыру және
негізгі физикалық (дене) қасиеттерін дамыту;
базалық спорт түрлерінің техникалық
тактикалық іс
қимыл әдістерін
жетілдіру;
өз денсаулықтарына ықтиярлықпен қарау, денсаулықт
ы сақтау мен
нығайту қажеттілігін қалыптастырып тәрбиелеу;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
дене шынықтыру және спорт туралы, олардың тарихы, қазіргі дамуы
және салауатты өмір салтын қалыптастырудағы рөлі туралы білімдерін
шыңдау;
тұлғаны оң қасиеттерге тәрбиелеу, оқу және жарыс әрекеттер
інде
ұжымдық әрекеттестік пен ынтымақтастықтың межелерін сақтау.
Оқу бағдарламасы екі бөлімнен тұрады: «Дене шынықтыру туралы білім»
(ақпараттық компонент), «Денені жетілдіру және шеберлік» (әрекеттік
компонент).
Вариативті компонент дене шынықтыру мұғалім
і оқу процесінің сан
алуан
түрлерін қолдануға және оқытудың заманауи әдістері мен педагогикалық
технологияларын енгізуге бағдарлайды. Вариативті компонент мектептің
тұрған орны, материалдық базасы мен аймақтың орналасу ерекшеліктерін,
мұғалімнің мүмкіндікт
ері мен оқушының қызығушылықтарын ескеру
қажеттілігіне негізделгендіктен, оқу материалдарын жергілікті білім беру
мекемелері ұсынады және оны дене шынықтыру мұғалімі әзірлейді.
Бағдарламалық талаптарды ескеріп, әрбір оқушының жеке мүмкіндіктері
мен жынысты
қ даму ерекшеліктерін бағамдай отырып, мұғалім өздігінен жеке
талаптар қойып (қорытынды тапсырмалар), талаптардың өзіндік шкаласын
құруына және сол бойынша оқушылардың жылдық үлгерімдерін бағалауына
болады. Осындай өзіндік жол дене шынықтыру мұғаліміне оқы
үйретудің
барлық кезеңдерінде оқушылардың даму деңгейлерінің жеке жас
ерекшеліктерін ескере отырып, сабақ үлгерімдерін шынайы бағалауға
мүмкіндік береді.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға бағытталған мақсаттар жү
зеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
тақырыптар бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында орындалады.
Бағдарламаның ұйымдастыру
әдістемелік талаптары:
мұғалім өз тәжірибесіне сүйеніп, балалармен нақты жағдайдағы жұмыс
дағдысына байланысты ұсынылып
отырылған бағдарламаның қай бөлімін
болмасын өзінің материалдарымен толықтыруға (немесе түзетулер енгізуге)
құқылы. Оқушыларға қойылатын негізгі талаптар жүзеге асыру барысында;
мұғалім апта кестесіндегі сабақ санына сәйкес оқушылардың даярлығы
мен саба
қтың нақты жағдайына қарай өз жұмысын ұйымдастырады;
оқушылардың қозғалыс ойындарын игеруін тексеру мақсатында
бақылау
сынақ алу сабақтары өткізілуі тиіс;
дене тәрбиесі сабақтарының тиімділігі екі параметр бойынша
бағаланады: а) жекелеген бақылау норм
ативтерінің нәтижелері; ә) мұғалімнің
таңдауы бойынша (Президент сынамалары нормативтерін орындау
нәтижелері).
«Шаңғы дайындығы» және «Жүзу» тараулары бойынша сабақтарды толық
мәнінде жүргізуге мүмкіндігі жоқ республиканың аймақтарында оларды
алмастыру ұсы
нылады. Мектеп ұжымының педагогикалық кеңесінің шешімі
бойынша бұл сабақтар тиісінше дала жарысымен (кросс дайындығымен) және
гимнастикамен (ырғақты, атлетикалық, кәсіби
қолданбалы) алмастырылуы
мүмкін.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
«Дене шынықтыру» пәнін
оқыту барысында оқушыларды то
пқа бөлу
барлық қажетті медициналық құжаттардың ұсынуымен, медициналық
тексерістің нәтижесі көрсетілген анықтаманың негізінде іске асырылады.
«Дене шынықтыру» пәні сабақтарын ұйымдастыру және өткізу мәселелері
бойынша мұғалімдерге әдістемелік көмек көрсе
ту мақсатында
Ұлттық ғылыми
практикалық дене тәрбиесі орталығы әдістемелік құралдар әзірлеп, орталықтың
сайтына орналастырылған (
www.nnpcfk.kz
Типтік оқу жоспарына (
ҚР БҒМ 2013 жылғы 25 шілдедегі № 296
бұйрығына
) сәйкес дене шынықтыру пәнінің оқу жүктеме
сі:
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
атты;
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
атты құрайды.
Алғашқы әскери дайындық
«Алғашқы әскери дайындық» (
бұдан әрі
АӘД) меншік түрі мен
ведомствалық бағыныстылығына қарамаст
ан, барлық типтегі жалпы білім
беретін мектептерде, орта арнаулы оқу орындарында (колледждерде), кәсіптік
техникалық мектептерде әскерге шақырылуға дейінгі және әскерге шақырылу
жасындағы білім алушы жастардың міндетті оқытылатын пәні болып
табылады.
Жалпы
білім беретін мектептің 10
сыныптарында «Алғашқы әскери
дайындық» пәні бойынша оқыту ҚР Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы
3 сәуірдегі №115 бұйрығымен бекітілген оқу бағдарламалары арқылы жүзеге
асырылады.
Қазақстан Республикасының білім беру меке
мелерінде жастарды алғашқы
әскери қызметке даярлау, өткізу және ұйымдастыру үшін негіз болып табылған
құжаттар мыналар:
1) «Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы»
Қазақстан
Республикасының 2012 жылғы 16 ақпандағы Заңы.
2) «Азаматтарды
әскери
қызметке даярлау, ұйымдастыру және өткізу,
сондай
ақ, алғашқы әскери дайындық бойынша оқу
материал базасын құру
ережесін бекіту туралы» Қазақстан Ре
спубликасы Үкіметінің 2013 жылғы
11 ақпандағы №118 қаулысының
үші жойылды
, оны
«Бастапқы әскери
да
ярлықты
ұйымдастыру
және жүргізу, сондай
ақ оның оқу
материалдық
базасын қалыптастыру қағидасын бекіту туралы
Қазақстан Республикасы
Қорғаныс
министрінің
201
жылғы
19 желтоқсан
дағы № 6
бұйрығы
мен
ауыстыру
қажет.
Алғашқы әскери даярлау теориялық және пр
актикалық сабақтарда іске
асырылады. Теориялық сабақтар оқытудың дидактикалық материалдарын,
техникалық құралдар мен инновациялық әдістерді қолдана отырып әңгімелеу
және сұхбаттасу түрінде өткізіледі. Практикалық сабақтар қарулану және
әскери
техникалық мү
лікті, құралдарды және өзге де жабдықтарды қолдана
отырып оқу материалын игеруге бағытталған.
Оқу пәнінің мақсаттары
Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінде
қызмет ету туралы түсінігін және әскери іс негіздері бойынша оқушылардың
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
білімдерін қалыптастыру
, оқушылардың өмірлік қабілеттері мен дағдыларының
дамуын қалыптастыруға ықпал ету.
Оқу пәнінің міндеттері:
оқушыларды Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінде қызмет ету
үшін алғашқы әскери дайындықтың теориялық тиянақты білімдері негізінде,
практикалық
дағдыларды меңгере алатындай жағдайда даярлау;
оқушыларды Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің қызметі
туралы біртұтас түсінігінің өзара үйлесімді жүйесін қалыптастыру.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға бағыттал
ған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
тақырыптар бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында орындалады.
Оқу пәнінің мазмұны мен құрылымы кіріспе сабақ, әскери істің негіздері
бойынша тараулар, азаматтық қорғаныс және медициналық білім н
егіздерінен
тұрады. Оқу орындарын қару және өзге де әскери
техникалық құралдармен, оқу
құралдарымен қамтамасыз ету оқу орнының есебінен іске асырылады.
Оқушылардың практикалық дағдылары мен біліктіліктерін шыңдау және
жетілдіру, сонымен қатар әскери істі о
үйренуге деген қызығушылықтарын
арттыру мақсатында оқу жылының соңында спорттық
қорғаныс сауықтыру
лагерлерінде, әскери бөлім (ӘБ) базаларында (ӘБ басшылығымен келісе
отырып) 10
сынып ұлдарымен 30 сағат көлеміндегі бескүндік далалық оқу
жиыны (ДОЖ) өткі
зіледі.
Далалық оқу жиындары алғашқы әскери дайындық
курсын өту бағдарламасының міндетті кезеңі болып табылады. Ол жергілікті
атқару органдарымен ұйымдастырылады және білім беру мекемелерінде
қарастырылған вариативті (өзгермелі) сағат есебінен қамтамасыз е
тіледі.
сынып оқушыларының АӘД пәні бойынша нормативтер мен
практикалық жаттығуларды орындауларын бағалау мақсатында, оқу жылының
соңында 4 сағат көлеміндегі қорытынды тексеру сабақтары (сынақ)
қарастырылған.
сыныпта өткізілетін әскери топография с
абақтарында оқушыларға басқа
(бөтен) жерлерде картасыз бағдарлау, сол ауданда өзінің орналасқан орнын
анықтау және азимут бойынша жүру бағытын компастың көмегімен және
компассыз табуды үйренеді. Ал, 11
сыныпта оқушылар азаматтық қорғаныс
және медициналық б
ілім негіздері сабақтарында бейбіт уақытта және соғыс
кездерінде, табиғи апаттар, ірі көлемдегі зілзалалар және жаудың қазіргі
заманғы қырып
жою қаруларын қолданған кезде Қазақстан Республикасының
халқын қорғау бойынша іске асырылатын іс
шаралар үйретіледі
. Сонымен
қатар төтенше жағдайлар пайда болған аудандарда және зақымдану
ошақтарында қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу, сондай
ақ жарақаттанған
адамдарға алғашқы дәрігерлік көмек көрсету ережелерімен танысады.
Әрбір оқу орнында меншіктік түрі мен формасын
а қарамастан АӘД
бойынша келесі оқу
материал базасы құрылады және жетілдіріліп отырады:
1) қамтамасыз ету табеліне сәйкес көрнекі құралдар, АӘД оқытудың
көрнекілік, техникалық құралдарымен, стендтермен жабдықталған оқу бөлмесі;
2) алғашқы әскери дайындық,
тіршілік қауіпсіздігінің негіздері және
азаматтық қорғаныс, медициналық білім бойынша арнайы жабдықтарды
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
сақтауға арналған бөлме;
3) саптық дайындық бойынша сабақ өткізу алаңы;
4) рота бойынша күндізгі кезекшінің міндеттерін іс жүзінде үйрететін
орын;
5) с
ақшының міндеттерін үйретуге арналған орын;
6) тактикалық алаң;
7) кедергілерден өту жолының кешені;
8) жабдықталған ату тирі;
9) әскери және еңбек даңқының бұрышы.
Оқу орындарын қару және өзге де әскери
техникалық құралдар
макеттерімен, оқу құралдарымен қ
амтамасыз ету оқу орнының есебінен іске
асырылады.
«Алғашқы әскери дайындық» п
әні бойынша оқу жүктемесі:
сыныпта
аптасына
1 сағат, жылына барлығы 34 сағат, қосымша
далалық оқу жиынына 30 және сынаққа 4 сағат вариативті бөлімнен
қарастырылған;
сын
ыпта
аптасына
1 сағат, жылына барлығы 34 сағатты құрайды.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
6 ШАҒЫН ЖИНАҚТЫ МЕКТЕПТЕРДЕ ОҚЫТУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
201
оқу жылында шағын жинақты мектептерде білім беру қызметін
ұйымдастыруда Қазақстан Республикасының «Білім туралы Заңы», Қазақстан
Респу
бликасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы №1080 қаулысымен
бекітілген Жалпыға міндетті білім беру стандарты, «Жалпы білім беру
ұйымдарының (бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім беру) түрлері
бойынша қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қа
зақстан
Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 17 қыркүйектегі
№375 бұйрығы (3
қосымша) (бұдан әрі
Типтік ереже)
басшылыққа алынады.
Шағын жинақты мектептің өзіндік ерекшеліктері және қиындықтары бар,
оларды оқу
тәрбие процесін ұйымдастыру
да ескеру қажет: материалдық
техникалық базасының әлсіздігі және инфраструктураның дамымағандығы,
әртүрлі жастағы біріктірілген сыныптарда оқыту қиындығы, педагогикалық
кадрлардың, оқу
әдістемелік және ақпараттық ресурстардың жеткіліксіздігі.
Оқушылар саны
ның аздығы бәсекелестікті және коммуникативті іскерліктердің
дамуын төмендетеді. Шағын жинақты мектептің жағдайлары оқушыларды
бейінді пәндермен және олардың кәсіби бағытын ескеретін таңдау бойынша
курстармен толық қамтамасыз ете алмайды.
Шағын жинақты ме
ктеп (бұдан әрі
ШЖМ) өзінің білім беру әрекетінде
келесі ұстанымдар мен тәсілдерді басшылыққа алады:
білім алушылардың әртүрлі жаста екендігін ескеру;
бір пәндік және бір тақырыптық ұстанымдарға негізделген кіріктіре
оқыту сабақтарын ұйымдастыру;
бірікт
ірілген сыныптар үшін сабақ кестесін икемді етіп құрастыру;
даралап және саралап оқыту;
оқу процесінің технологиясы мен мазмұнының икемділігін және
вариативтілігін жүзеге асыру;
білім алушылардың өздігінен білім алу қабілетін дамыту;
тәрбие жұмыстарын ұйы
мдастыруда мәдени орталықтардан шалғай
орналасқандығын ескеру;
оқушылардың оқу барысындағы бір
біріне өзара көмектесуі және
ынтымақтастығы.
Типтік ережеге сәйкес
шағын жинақты мектептерде
жекелеген пәндерді
оқыту кезінде және сыныпта 10
16 білім алушы бол
ған жағдайда сынып кіші
топтарға бөлінеді.
Сыныптарды басқа бір сынып
кешенге біріктіргенде әртүрлі жастағы
білім алушылардың саны 10
нан аспауы тиіс.
ШЖМ
дегі сыныптардың
толымдығы 3
10 адам және одан көп адамға дейін рұқсат етіледі.
Мектептiң бастауыш
білім беру деңгейінде оқушыларды сыныптық
құрамдарға бiрiктiрудiң мынадай нұсқалары болуы мүмкiн: 2+3, 3+4; 2+4,
2+3+4.
сынып оқушылары жеке оқытылуы тиіс, себебі мектепке енді қадам
басқан оқушылардың оқу әрекетiне бейiмделуі, талаптануы, зейіннің
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
тұра
қтануы мен ынтасының артуы үшiн оларды сынып
кешеніне қоспай, жеке
оқыту керек.
Екі немесе үш сыныпты бiрiктiру қажет болған жағдайда (мысалы, 2+3+4),
әрб
iр сыныппен сабақтың белгiлi бiр бөлiгiн жеке өткiзу үшiн жағдай жасау
мақсатында сабақтың жылжымалы
кестесiн қолданған дұрыс.
Бастауыш шағын жинақты мектеп жағдайында балалардың бағдарламалық
материалдармен ұйымдастырылатын өзiндiк жұмысына кететiн уақыт мөлшерi
сақталуы керек:
жазу сабағы бойынша: 2
сыныпта 20 минуттан, 3
сыныпта 25 минуттан;
математ
ика сабағы бойынша: 2
сыныпта 15 минуттан, 3
сыныпта
20 минуттан аспауы тиiс.
Мектептiң негiзгi орта және жалпы орта білім деңгейлерінде сыныптарды
бiрiктiру әр сыныптағы оқушылар санына байланысты.
Оқушылар санының аз болуы жағдайында сыныптарды мынада
й тәртiпте
біріктірген дұрыс: 5+6; 6+7; 7+8. Мұндай бiрiктiруде бір пәндік ұстанымға
негізделген пән ішіндегі мазмұны ұқсас тақырыптарды кіріктіре оқытуға
болады.
Пәнішілік байланысты жүзеге асыруға болмайтын жағдайда пәнаралақ
кіріктіре оқыту мүмкіндігін
қолдануға болады. Сабақтас пәндерді кіріктіре
оқытуды ұйымдастырғанда пәндерді келесідей кіріктіре оқыту: тіл
әдебиет,
тарих
әдебиет, химия
биология, тарих
география, география
биология,
математика
информатика, физика
химия және т.б. ұсынылады.
Кірікті
рілген сабақтардың негізіне білім беру мазмұнының басты
элементтерін бөлуге мүмкіндік беретін, жүйені құрайтын идеяларды,
түсініктерді, оқу әрекетінің тәсілдерін дамытуды қарастыратын пәнаралық
байланыстар салыну керек. Кіріктіру, бір жағынан «әлемді біртұ
тас» көрсетуге
мүмкіндік береді, басқа жағынан бейінді саралау үшін қолдануға болатын оқу
уақытын босатады.
Біріктірілген сыныптарда пәнішілік кіріктіре оқытудың мұғалімдер мен
оқушылар үшін төмендегідей артықшылықтары бар:
білім беру саласындағы пәнде
рдің мазмұнын әртүрлі деңгейде тұтастай
игеру;
оқушылар әртүрлі сыныпта оқығанымен, олардың назарын бір пәннің
мазмұнындағы ұқсас тақырыптарды білім, білік дағдылар негізінде кешенді
игеруге бағыттау;
ұжымдық оқыту әдісін тиімді қолдану және білім алуш
ылардың
коммуникативтік дағдыларын дамыту;
жоғарғы сынып білім алушылары өзінің білімін кіші жастағы сынып
оқушыларын оқыту және бағалау кезінде қолдану.
9, 11
сыныптар мектепті бiтiрушiлер болғандығын ескере отырып,
олардағы бала саны аз болған жағдайды
өзінде де өзге сыныптармен қосып
оқытылмайды.
Шағын жинақты мектептегі қызметті ұйымдастыру дамытатын
педагогикалық ортаны құруды талап етеді. Оның негізінде әртүрлі жастағы
оқушылардың өзара нәтижелі әрекеттестігі мен өздігінен білім алу идеяларын
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
жүзе
ге асыруға болады. Әртүрлі деңгейдегі бір сыныптың аясында оқытуды
саралау мақсатында жеке және топтық кеңестер, оқушылармен үйірмелік және
факультативтік жұмысты қолдану ұсынылады.
Шағын жинақты мектепте оқу процесін ұйымдастыруда тиімді
педагогикалық те
хнологиялар: деңгейлеп оқыту, саралап оқыту, ұжымдық
оқыту, дидактикалық бірлікті ірілендіру, ақпараттық
коммуникативтік
технологияларды қолдану, дамыта оқыту, модульдік оқыту, сын тұрғысынан
ойлау арқылы оқу мен жазу және т.б. қолданылады.
Деңгейлеп оқыт
у оқушылардың жас және білім деңгейі ерекшеліктерін
ескере отырып, деңгейлік тапсырмалар беру арқылы олардың танымдық
белсенділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Ұжымдық оқыту әдісі динамикалық жұптар құра отырып, оқушылардың
арасында олардың танымдық өзара
қарым
қатынасын, бірін
бірі оқытуын
ұйымдастыру болып табылады. Ұжымдық оқыту әдісі ауылдық жерлерде
оқушылардың аздығы жағдайында балалардың қарым
қатынасының
тапшылығын азайтуға, монологтік және диалогтік сөйлеу қабілеттерін
дамытуға жағдай жасап, мұғал
імнің жалпы сыныппен жұмысын азайтып,
жекелей оқыту уақытын көбейтуге мүмкіндік береді.
Дидактикалық бірлікті ірілендіру (ДБІ)
ақпараттардың біртұтас игерілуін
қамтамасыз ететін, мағыналық қисынды байланыстар негізінде білімдік
ұғымдарды біріктіру жүйес
і. Бұл технология оқу пәндері және салалас пәндер
блоктарының ішіндегі материалдардың дидактикалық құрылымын құру арқылы
аралас сынып сабақтарын ұтымды өткізуге мүмкіндік жасайды.
ШЖМ
ке электронды оқытуды енгізу жеке және өздігінен оқытуды
кеңінен қолдан
у арқылы әртүрлі жастағы ұжымдарда педагогикалық әрекеттегі
қиындықтарды еңсеруге мүмкіндік береді. Қашықтықтық технологияларды
қолданатын электронды оқыту бейіналды дайындық пен бейінді оқытудың
бірыңғай ақпараттық
білім беру ортасын құру үшін қосымша мүм
кіндіктер
береді. Физика, химия және биология бойынша виртуалды зертханалар болса,
мұғалімдер аталған пәндерді меңгеруге қажетті оқу жабдығының
жеткіліксіздігі мәселесін шеше алады. Сондай
ақ, педагог әрекеті ақпаратты
жаңғырту емес, оқушыны оқу
танымдық п
роцесте психологиялық
педагогикалық қолдайтын тьютор, сессиялық және сессияаралық кезеңдерде
магниттік мектеп оқушыларының проблемалық аймақтарының орнын толтыру
бойынша түзету жұмысын ұйымдастырушы рөлінде болады. Мұғалім
тьютордың көмекшісі рөлінде оқу м
атериалын өздігінен игеру дағдылары мен
іскерліктерін меңгерген оқушы да бола алады.
Ұлттық жобаны жүзеге асыру аясында электрондық оқытудың ақпараттық
жүйесі (бұдан әрі
ЭОАЖ) құрылды: білім беру ұйымдарының порталы,
Ұлттық білім беру деректер қоры (бұд
ан әрі
ҰБДҚ), ішкі корпоративтік қор,
электрондық кітапхана, білім беру ұйымын басқару жүйесі және электрондық
оқытудың басқа да құрауыштары. Берілген электрондық оқытудың ақпараттық
жүйесі
https://e.edu.kz
сайтында қолже
тімді. ЭОАЖ
нің маңызды құрауышы
7511 цифрлық білім беру ресурстары (бұдан әрі
ЦБР) орналасқан электрондық
кітапхана болып табылады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Цифрлық білім беру ресурстары
бұл оқу пәнінің нақты тақырыбына
әзірленген, ЭОЖ
ге қосылған мектептерге онлайн қолжетім
ді цифрлық
форматтағы дидактикалық материалдар. Әрбір ЦБР интегративті кешен және
оқу пәнінің
белгілі бір тақырыбы
бойынша мультимедиялық түсіндіру,
интерактивті тапсырмалар мен тестілеу сұрақтар элементтерінен тұрады. ЦБР
дің бұл құрылымы электрондық оқыт
у жүйесінде оқушылардың белсенді
өзіндік жұмысын қамтамасыз етеді, ал мұғалімге сабақтың әрбір түрі немесе
кезеңінің, яғни жаңа материалды түсіндіру, материалды бекіту немесе оны
меңгеру деңгейін тексерудің нақты дидактикалық міндеттеріне байланысты
оқытуд
ы ұйымдастырғанда берілген ресурстарды қолдануға мүмкіндік береді.
Мұғалімдерге көмек ретінде цифрлық білім беру ресурстарын қолдану
бойынша оқу
әдістемелік құралдар әзірленген. Олар ҚР БҒМ порталының
https://e.edu.kz/9
) «Педагогтерге арналған басшылық» бөлімінде, сондай
ақ
Ұлттық
ақпараттандыру орталығының сайтында:
http://nci.kz
орналасқан және
ашық қолжетімді.
Шағын жинақты мектеп жағдайында ақпараттық
коммуникациялық
технологияны қол
дану арқылы ғылым мен мәдениет және т.б. салаларда
ақпараттардың дереккөздерін, электрондық оқу материалдарын пайдалану,
қашықтан оқыту, тірек мектебімен (ресурстық орталықпен) сессияаралық
кезеңде байланыс орната отырып, олардың білім қорларын пайдалану
жүзеге
асырылады.
Әр оқушының жан
жақты дамуына
жағдай жасау арқылы
белсенді тұлға
тәрбиелеуде дамыта оқыту технологиясының әдіс
тәсілдері кеңінен
қолданылады.
Оқу процесінде әртүрлі білім құралдарын және педагогикалық
технологияларды пайдалану келесі мі
ндеттерді шешуге бағытталады:
МЖМБС талаптарына сәйкес оқу пәндерінің мазмұнын игеру,
оқушылардың білім сапасын арттыру;
белгілі практикалық іс
әрекеттер түрлеріне оқушылардың қабілеттерін
дамыту;
оқу процесінде интерактивтік, электрондық, ақпара
ттық қорларды тиімді
пайдалану;
оқыту деңгейі мен қарқынын, мазмұнның түрін кең таңдау;
белгіленген білім саласын тереңдетіп оқуға оқушылардың білім
қажеттілігін қанағаттандыру;
оқушылардың коммуникативтік дағдыларын ашу және дамыту;
қашықт
ықт
ан о
қыту
Балалар мен жасөспірімдердің психологиялық
педагогикалық, физиологиялық
жасаралық және басқа да ерекшелік ұстанымдарын ескере отырып, оқыту
технологияларының бағыттарын анықтау қажет. Шағын жинақты мектептер
жағдайында инновациялық білім технологи
яларын жасау
уақыт талабы.
Қазақстан Республикасының әрбір өңірінде құрылған тірек мектептері
(ресурстық орталықтар) шағын жинақты мектептерде білім сапасын арттыруда
маңызды рөл атқарады. Қазіргі таңда жұмыс жасайтын мектептер базасында
149 ресурстық о
рталық құрылған, оған 464 магниттік шағын жинақты
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
мектептер бекітілген.
Ресурстық орталықтар (тірек мектептер) өзінің білім беру әрекетінде
келесі қағидаларға бағдарланады:
тірек мектебінің білім беру ресурстарына (оқу
әдістемелік, ақпараттық
және мате
риалды
техникалық) магниттік мектептің қолжетімділігін қамтамасыз
ету;
ресурстық орталықтар (тірек мектептер) мен магниттік мектептердің
білім беру процесін біріктіру және синхрондау мақсатында сессияаралық және
сессиялық кезеңдердегі нақты, әрі бірізді
өзара
байланысқан бағдарламаларды
әзірлеу;
кіріспе, аралық және қорытынды тестілеу нәтижесінің негізінде жеке
траекторияны әзірлеу арқылы оқытуды жекелендіру;
сабақтарда, қосымша сабақтарда, шығармашылық зертханалар мен
шеберханаларда, сыныптан тыс шар
аларда оқушыларды әлеуметтендіру және
жағымды ынтаны қалыптастыруға қажетті жағдайларды жасау;
ресурстық орталықтың бірыңғай ақпараттық
білім беру ортасын
ұйымдастыру мақсатында әртүрлі жастағы топ оқушыларының
қызығушылықтарына, бейімділіктеріне және мү
мкіндіктеріне сәйкес бірыңғай
ақпараттық
білім беруші кеңістікті құру;
білім алушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуға жағдайлар
жасау;
бейіналды дайындық және бейінді оқытуды ұйымдастыру арқылы
оқушылардың ерте бейінділігін дамытуға жағдай жасау
шеберлік сабақтарын, коучингтер мен семинарлар ұйымдастыру арқылы
мектептің әдістемелік бірлестігінде және пән кафедраларында «бірдейлерді
өзара оқыту» (магниттік мектептердің мұғалімдерін оқыту) негізінде ресурстық
орталықта (тірек мектебі) қызметті ұ
йымдастыру.
Магнитті ШЖМ
нің оқу
тәрбие жоспарларын ескере отырып тірек
мектебінде оқу
тәрбие жұмысының бірыңғай жоспарлары, бірыңғай жұмыс оқу
жоспарлары, бірыңғай күнтізбелі
тақырыптық жоспарлау, әдістемелік
жұмыстың жоспары, сессияаралық кезеңді жүргіз
у жоспары, тікелей сессияны
жүргізу жоспарлары, қашықтықтан сессия өткізу жоспарлары, жобалық,
зерттеушілік, бейінді бағыттағы арнайы курстардың бірыңғай бағдарламалары,
оқытудың жеке маршруттарын әзірлейді және жүзеге асырады.
Тірек мектептер (ресурстық
орталықтар) базасында шағын жинақты
мектеп оқушыларына жылына үш рет (оқу жылының басында, ортасында ж
не
соңында) 10 күннен оқу сессиялары (бастапқы
қазан айының бірінші
онкүндігінде, сессияаралық
ақпан айының бірінші онкүндігінде және
қорытынды сәуір
айының үшінші онкүндігінде) ұйымдастырылады.
Сессия басталғанға дейін магнитті ШЖМ білім алушыларын кіріспе тестілеп,
оларды оқытудың жеке маршруттары анықталады, сессияаралық кезеңдегі жұмыс
жоспарланады. Шағын жинақты мектеп оқушылары сессия кезінде оқу
процесіне
белсенді қатысады. Олар физика, химия, биология сабақтарында толық
жабдықталған кабинеттерде зертханалық жұмыстарды орындауға және
ақпараттық технологияларды белсенді қолдануға мүмкіндік алады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Биологияны оқыту кезінде зертханалық жұмыстарды
тақырыптары
бойынша біріктіру ұсынылады (мысалы, 6
сыныптағы 35 зертханалық
жұмыстың кейбіреулерін «
Өсімдік жасушасының құрылысы
» бөлімі бойынша;
«Тамыр», «Өркен», «
Гүл, жеміс
», «Гүлді немесе жабықтұқымды өсімдіктер»,
«Даражарнақтылар класы» тараулары бой
ынша, «
Саңырауқұлақтар дүниесі
бөлімі бойынша біріктіруге болады).
Сессияаралық кезеңде шағын жинақты мектеп оқушыларының оқу
танымдық әрекеті тірек мектебі (ресурстық орталық) мұғалімдерінің
қатысуымен ж
не қашықтан оқыту технологияларының көмегімен жүрг
ізіледі,
сессияаралық кезеңде оқу қиындықтар аймағын жоюға жеке нұсқаулар
беріледі. Магнитті мектеп оқушылары білімінің жоғарылауы мен кемшіліктерін
айқын көруі үшін салыстырмалы талдау, мониторинг, графиктер салынады,
шағын жинақты мектеп оқушыларының оқу
қиындықтар аймағын жою
бойынша дербестігін белсендету мақсатында түзету жұмыстары жүргізіледі.
Жеке оқыту маршрутын жүзеге асыру бойынша қорытынды сессияда білім
алушының негізгі пәндері мен таңдау курстары бойынша түйінді қиындықтары
анықталып, олардың д
айындық деңгейі бағаланады.
Тірек мектебінде (ресурстық орталық) қазақ, орыс, шет тілдерін,
информатика пәндерін оқытқанда, ырғақ, музыка, дене шынықтыру, алғашқы
әскери дайындық, технология сабақтарында, сондай
ақ, бейінді пәндер
бойынша зертханалық және
тәжірибелік жұмыс жүргізгенде кіші топтарға бөлу
рұқсат етіледі. Пәндер бойынша кіші топтарға бөлу сынып
толымдығы
адам, ал 8
сыныптарда
20 адам болғанда тірек мектебі (ресурстық
орталық) Үйлестіру кеңесінің шешімімен жүргізіледі.
Магнитті
мектептердің оқушыларының
тірек мектебінде
оқыту
деңгейіне байланысты білім беру процесін келесідей ұйымдастыру ұсынылады:
Магнитті
мектептер
дің
сыныптар
сырттай оқиды, яғни
шығармашылық, зерттеушілік жобаларды орындайды, сайыстарға дайындалады
және
т.с.с. Жылына бір рет тірек мектебіндегі конкурстар мен
конференцияларға қатысу үшін бара алады.
сыныптар магнитті және тірек мектептеріндегі пән мұғалімдерінің
жетекшілігімен қашықтан оқытылады (магнитті және тірек мектептерінде МТБ
жеткілікті, интер
нет болған жағдайда). Бұл үшін кафедралар немесе МӘБ
отырысында жұмыс жоспарлары, тесттік тапсырмалар әзірленеді. Сонымен
қатар, магниттік мектептің мұғалімдеріне, оқушыларына арналған онлайн
семинарлар ұйымдастырылады.
сыныптар тікелей оқытылады және
сессияларға шығады (бейіналды
және бейінді дайындықтың ұйымдастырылуымен). Сессияаралық кезеңді
сессиялық кезеңмен сабақтастықты сақтай отырып жүргізу қажет. Берілген
жұмыс тірек және магнитті мектептердің даму бағдарламасы мен шаралар
жоспарына сәйкес ұй
ымдастырылуы керек.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
7 МАМАНДАНДЫРЫЛҒАН БІЛІМ БЕРУ
ҰЙЫМДАРЫНДА
ОҚЫТУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Мамандандырылған білім беру ұйымдары тілдерді, ғылым негіздерін,
мәдениет, өнерді терең меңгерген парасатты тұлға әлеуетін дамытуға
бағытталған элитарлық білім беру
әрекеті қызметін ұйымдастыруда
«Білім
туралы»
Қазақстан Республикасының
Заңы,
ҚР ҚР МЖМБС
2012, Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 17 мамырдағы № 499 қаулысымен
бекітілген Мамандандырылған білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік
қағидалары, со
нымен бірге Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министрінің 2013 жылғы 27 қарашадағы №472 бұйрығымен бекітілген
Мамандандырылған білім беру ұйымдарының түрлері қызметінің үлгілік
қағидаларын (бұдан әрі
Үлгілік қағидалар)
басшылыққа алады.
Мамандандыр
ылған мектептер (мамандандырылған мектеп,
мамандандырылған лицей (мамандандырылған мектеп
лицей),
мамандандырылған гимназия (мамандандырылған мектеп
гимназия)) (бұдан әрі
мамандандырылған мектептер) іс
әрекет қызметін Қазақстан
Республикасының Конституци
ясына, «Білім туралы» Қазақстан Республикасы
Заңына, өзге де нормативтік құқықтық актілерге, сондай
ақ, осы Қағидаларға
және олардың негізінде әзірленген жарғыға сәйкес жүзеге асырады.
Мамандандырылған мектептер элитарлық білімді жалпы орта білім
берудің
бастауыш, негізгі орта, жалпы білім беретін оқу бағдарламалары және
олардың негізінде әзірленетін мамандандырылған жалпы білім беретін оқу
бағдарламалары арқылы және оқытудың жоғарғы тиімділігін қамтамасыз ететін
инновациялық педагогикалық технологиялар
ды іске асыруы тиіс.
Үлгілік қағидаларға бойынша мамандандырылған мектептер білім беру
процесін жалпы білім беру бағдарламаларына сәйкес білім берудің мынадай үш
деңгейі бойынша жүзеге асырады:
1) бірінші деңгей
бастауыш білім беру;
2) екінші деңгей
егізгі орта білім беру;
3) үшінші деңгей
жалпы орта білім беру.
Мамандандырылған мектептерде білім беру процесін ұйымдастыру оқу
жұмыс жоспарлары бойынша жүзеге асырылады.
Мамандандырылған мектептердің оқу жұмыс жоспарларын білім беру
ұйымдарының әкімдіг
і бекітеді және Қазақстан Республикасы Білім және
ғылым министрлігінің «Дарын» республикалық ғылыми
практикалық
орталығымен, білім беру саласындағы жергілікті атқарушы органдармен
келіседі.
Мамандандырылған жалпы білім беретін оқу бағдарламалары негізгі ор
та,
жалпы орта білім берудің жалпы білім беретін оқу бағдарламалары негізінде
әзірленеді және білім алушылардың тілдерді, ғылым, мәдениет, өнер, спорт
негіздерін терең игеруіне, олардың шығармашылық әлеуеттері мен дарын
қабілеттерін дамытуға бағытталған.
амандандырылған мектептер оқу жоспарының вариативті бөлігі
құрамына кіретін және бағыт ерекшелігін сипаттайтын оқу пәндері бойынша
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
жұмыстың оқу жоспары мен бағдарламаларын дербес жүзеге асырады.
Дарынды балалармен жұмыс бағдарламалары бойынша негізгі көңіл
аударылатын ерекшеліктер:
Бағдарламаны бұдан әрі жетілдіруге арналған тұрақты мониторинг
жасау және олардың қажеттіліктерін ескере отырып дарынды балалармен
кешенді, жеке жұмыс жүйесін әзірлеуді қамтитын жеке тұлғаға бағытталған
бағдарламаны құру.
Жараты
лыстану және гуманитарлық ғылым, математика, физика
саласында дарындылықты дамыту бағдарламаларын енгізу.
Бағдарламаның маңызды ерекшелігі эмоциональды интеллект
қалыптастыру
жүйесі бойынша болу керек.
Метакогнитивтік оқыту, сонымен қатар, мәселені шығарма
шылықпен
шешу және стратегияларды таңдауда барынша сын тұрғысынан ойлауды
дамытуға шоғырландыру.
Оқу бағдарламалары зерттеу дағдыларын дамытуға, тәуелсіз және
өзіндік
оқытуға бағытталған когнитивтік және метакогнитивтік дағдыларды
дамытуға жағдай жасауы
керек.
Гимназияда, лицейде және бейіндік мектепте оқу жоспарларын, сабақ
кестелерін жасау кезінде Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика
министрінің 2014 жылғы 29 желтоқсандағы №179 бұйрығымен бекітілген
«Білім беру объектілеріне қойылатын санитарлық
идемиологиялық талаптар»
санитарлық қағидаларына сәйкес жалпы білім беретін мектептердің құрылымы
мен оны ұстау бойынша санитарлық ережелер мен нормаларды сақтау қажет.
Біріктірілген білім беру бағдарламалары пәнаралық, деңгейаралық,
халықаралық болып бөлі
неді. Біріктірілген білім беру бағдарламаларын іске
асыру үшін білім беру саласындағы ғалымдар, академиктер, шетел мамандары
тартылады.
Саралап және жекелеп оқыту міндеттерін шешу, оқушылардың
зерттеушілік қызығушылығын дамыту үшін әрбір бейіндік пән бойын
ша әр
сыныпқа аптасына 4 сағат есебінен қаражат, оқушылардың шығармашылық
және зерттеушілік қызметін дамыту бойынша жеке сабақтан тыс жұмы
стар
үшін әр сыныпқа 0,25 жүктеме
бөлінеді.
Мамандандырылған білім беру ұйымдарының ерекшеліктерін ескере
отырып, дары
нды балалар үшін мектепке жылына 1500 сағат есебінен жоғары
білікті мамандармен шарттық негізде жекелеген курстар мен дәрістерге ақы
төлеу үшін қаражат бөлінеді. Ерекше дарынды оқушылармен бағдарламаларды
жеделдетіп өткізуді ұйымдастырған жағдайда әр
мінде
тті пән бойынша 0,25
жүктеме
мөлшерінде қаражат бөлінеді.
Таңдау бойынша факультативтік сабақтар және курстар топтарда кемінде
10 адам болғанда жүргізіледі.
Мамандандырылған мектептер олардың жарғысында белгіленген
нысандар, құралдар және оқу әдісін өздігі
нен таңдай алады.
Мамандандырылған мектептер ішкі бейіндік пәндер, сондай
ақ, білім
алушылардың сұрауы және кадр әлеуеті мүмкіндіктеріне сәйкес қолданбалы
курстар және факультативтер саласындағы білімін анықтайды.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Мамандандырылған мектептерде сыныптарды қо
сымша бөлу жүйесі,
икемді вариативті сабақ кестесі, деңгейлеп бөлу жүйесі, кеңес беру және таңдау
пәндері бойынша жұмыс жасауды жүзеге асыру толық күн тәртібінде жұмыс
істеуді талап етеді.
Мамандандырылған мектептердегі сынып
комплектісінің саны әрбір
деңг
ейде және сыныптарда білім алушылардың санына қарай тиісті жағдайлар
бар болғанда қалыптасады.
Мемлекеттік және орыс тілін, ақпараттық
есептеу техника, ритмика,
хореография, музыка, дене шынықтыру, технологияны зерделеу, сондай
ақ,
зертханалық жұмыстарды
жүргізу, бейінді пәндер бойынша практикалық
жұмыстарды жүргізу барысында сыныптар 2 топқа бөлінеді; шет тілін және
шет тіліндегі пәндерді оқу барысында
3 топқа бөлінеді.
Оқушылардың оқу
тәрбие іс
әрекетін тиімді ұйымдастыру үшін 10
сынып
комплектісін
е 1 жалақы мөлшерінде психологтің психологиялық
қызметі құрылады, егер сынып
комплектісі көбейсе психологтің жалақы
мөлшерінің саны тиісті жылға қарастырылған жалақы қорына байланысты
көбейтіледі.
Мамандандырылған мектептер өзінің бейініне сәйкес жоғары
оқу
орындарымен және басқа да ғылыми мекемелермен ынтымақтастықты жүзеге
асырады. Вариативті және кәсіби бағдарланған арнайы курс оқу
бағдарламалары жоғары оқу орнының тиісті кафедралармен келісіледі.
Мамандандырылған мектептер ақылы қосымша білім беру қы
зметтерін
көрсетеді. Ақылы білім беру қызметтерінің орнына және бюджеттен
қаржыландырылатын негізгі білім беру қызметі шеңберінде тыйым салынады.
Интернаттық мекемелері (мамандандырылған мектеп
интернат,
мамандандырылған мектеп
лицей
интернат, мамандандыры
лған мектеп
гимназия
интернат, мамандандырылған музыкалық мектеп
интернат,
мамандандырылған спорттық мектеп
интернат, мамандандырылған әскери
мектеп
интернат, қазақ
түрік лицейі) бар мамандандырылған бі
лім беру
ұйымдары (бұдан әрі
ектеп
интернаттар) қыз
метін Қазақстан
Республикасының Конституциясына, «Білім туралы» Қазақстан Республикасы
Заңына, өзге де нормативтік құқықтық актілерге, сондай
ақ, осы Қағидаларға
және олардың негізінде әзірленген жарғыға сәйкес жүзеге асырады.
Мектеп
интернаттар дарынды ба
лалардың ғылым, мәдениет, өнер, спорт,
әскери іс негіздерін терең игеруіне бағытталған, элитарлық білім беруді
қамтамасыз ететін, бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің жалпы
білім беретін оқу бағдарламалары мен олардың негізінде әзірленетін
мама
ндандырылған жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын іске асырады.
Мектеп
интернат білім беру үдерісін жалпы білім беру бағдарламаларына
сәйкес білім берудің мынадай үш деңгейі бойынша жүзеге асырады:
1) бірінші деңгей
бастауыш білім беру;
2) екінші деңг
ей
негізгі білім беру;
3) үшінші деңгей
жалпы орта білім беру.
Мектеп
интернатта білім беру үдерісін оқу жұмыс жоспарлары бойынша
жүзеге асырылады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Мектеп
интернатының оқу жұмыс жоспарларын білім беру ұйымдарының
әкімдігі бекітеді және
Қазақстан Респуб
ликасы Білім және ғылым
министрлігінің «Дарын» республикалық ғылыми
практикалық орталығымен,
білім беру саласындағы жергілікті атқарушы орган келістіріледі.
Мамандандырылған жалпы білім беретін оқу бағдарламалары негізгі орта,
жалпы орта білім берудің жалп
ы білім беретін оқу бағдарламалары негізінде
әзірленеді және білім алушылардың ғылым, мәдениет, өнер, спорт негіздерін
терең меңгеруіне, олардың шығармашылық әлеуеттері мен дарын
қабілеттерін
дамытуға бағытталған.
Мектеп
интернаты оқу жоспарының вариативті
бөлігі құрамына кіретін
және бағыт ерекшелігін сипаттайтын оқу пәндері бойынша жұмыстың оқу
жоспары мен бағдарламаларын дербес жүзеге асырады.
Біріктірілген білім беру бағдарламалары пәнаралық, деңгейаралық,
халықаралық болып бөлінеді. Біріктірілген білім
беру бағдарламаларын іске
асыру үшін білім беру саласындағы ғалымдар, академиктер, шетел мамандары
тартылады.
Саралап және жекелеп оқыту міндеттерін шешу, оқушылардың
зерттеушілік қызығушылығын дамыту үшін әрбір бейіндік пән бойынша әр
сыныпқа аптасына 4
сағат есебінен қаражат, оқушылырдың шығармашылық
және зерттеушілік қызметін дамыту бойынша жеке сабақтан тыс жұмы
стар
үшін әр сыныпқа 0,25 жүтеме
бөлінеді.
Мамандандырылған білім беру ұйымдарының ерекшеліктерін ескере
отырып, дарынды балалар үшін мектепке
жылына 1500 сағат есебінен жоғары
білікті мамандармен шарттық негізде жекелеген курстар мен дәрістерге ақы
төлеу үшін қаражат бөлінеді. Ерекше дарынды оқушылармен бағдарламаларды
жеделдетіп өткізуді ұйымдастырған жағдайда әр
міндетті пән бойынша 0,25
жүкте
ме
мөлшерінде қаражат бөлінеді.
Таңдау бойынша факультативтік сабақтар және курстар топтарда кемінде
10 адам болғанда жүргізіледі.
Мектеп
интернаттар олардың жарғысында белгіленген нысандар, құралдар
және оқу әдісін дербес белгілейді.
Мектеп
интернаттар іш
кі бейін пәндері, сондай
ақ оқушылардың
сұранысы және кадр әлеуеті мүмкіндіктеріне сәйкес қолданбалы курстар мен
факультативтер саласындағы білімін анықтайды.
Сыныптарды қосымша бөлу жүйесі, икемді вариативті сабақ кестесі,
деңгейлеп оқыту жүйесі, кеңес бе
ру және таңдау бойынша пәндер арқылы
жалпы орта білім беру деңгейінде бейінді саралауды жүзеге асыру мектеп
интернаттан толық күн жұмыс істеуді талап етеді.
Мектеп
интернаттардағы сынып
комплектілер саны әрбір деңгейде және
сыныптарда оқитындардың саны ти
істі жағдайлар бар болғанда қалыптасады.
Мемлекеттік және орыс тілін, ақпараттық
есептеу техника, ритмика,
хореография, музыка, дене шынықтыру, технологияны зерделеу, сондай
ақ
зертханалық жұмыстарды жүргізу, бейінді пәндер бойынша практикалық
жұмыстарды ж
үргізу барысында сыныптар 2 топқа бөлінеді; шет тілін және шет
тілінде пәндерді оқу барысында
3 топқа бөлінеді.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Оқушылардың оқу
тәрбие іс
әрекетін тиімді ұйымдастыру үшін 10
сынып
комплектісіне 1 жалақы мөлшерінде психологтің психологиялық
қызметі құры
лады, егер сынып
комплектісі көбейсе психологтің жалақы
мөлшерінің саны тиісті жылға қарастырылған жалақы қорына байланысты
көбейтіледі.
Мектеп
интернат өзінің бейініне сәйкес жоғары оқу орындарымен және
басқа да ғылыми мекемелермен ынтымақтастықты жүзеге
асырады.
Мектеп
интернат ақылы қосымша білім беру қызметтерін көрсетеді.
Ақылы білім беру қызметтерінің орнына және бюджеттен қаржыландырылатын
негізгі білім беру қызметі шеңберінде көрсетілмейді.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
8 АРНАЙЫ БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМ
ДАРЫНДАҒЫ
ОҚЫТУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Арнайы мектеп, а
рнайы сыныптардағы оқу
тәрбие
жұмыс
азақстан
еспубликасы
Үкіметінің 2013 жылғы 17 мамырдағы №499 Қаулы
сымен
бекітілген А
рнайы
білім беру ұйымдары қызметінің т
иптік ережелерімен,
азақстан
еспубликасы
ілі
м және ғылым министрінің
2013 жылғы
4 шілдедегі №
258 бұйрығымен бекітілген даму мүмкіндігі шектеулі балаларға
арналған арнайы білім беру ұйымдары түрлерінің қызметінің Типтік
ережелерімен,
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2
жылғы 25
ақпандағы №
61 бұйрығымен бекітілген мүмкіндігі шектеулі
оқушыларға бастауыш, негізгі орта, жалпы білім берудің үлгілік оқу
жоспарларымен, ал 1
сыныптарда ҚР БҒМ № 233 бұйрығымен реттеледі.
Жалпы білім беретін мектептердегі арнайы сыныптар оқушылардың да
му
бұзылыстары түрлері бойынша сараланады:
есту қабілеті бұзылған балалар үшін;
көру қабілеті бұзылған балалар үшін;
сөйлеу тілінің күрделі бұзылыстары бар балалар үшін;
тірек
қозғалыс аппараты бұзылған балалар үшін;
психикалық дамуы тежелген балалар үш
ін (бұдан әрі
ПДТ)
қалыпты
психикалық даму қарқыны бұзылған;
зияты бұзылған балалар үшін (жеңіл және орташа деңгейдегі ақыл
ой
кемістігі).
Үлгілік оқу жоспары оқу жүктемесін жалпы білім беретін пәндер, түзету
курстары, еңбекке дайындық курстары және ф
акультативтік сабақтар арасында
бөледі.
Есту қабілеті, көру қабілеті, тірек
қимыл аппараты бұзылған, сөйлеу
тілінің күрделі бұзылыстары бар және психикалық дамуы тежелген білім
алушыларға арналған Үлгілік оқу жоспарының инвариантты бөлігіндегі жалпы
білім
беретін пәндердің тізімі және олардың негізгі мазмұны ҚР МЖМС
1.4.002
2012 талаптарына сәйкес. Оқыту білім алушылардың психофизикалық
ерекшеліктері мен танымдық мүмкіндіктерін ескере отырып бастауыш, негізгі
орта, жалпы орта білім беру бағдарламалары негі
зінде әзірленген арнайы білім
беру бағдарламаларын да және жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын да
пайдалану арқылы іске асырылады.
2014 жылы бастауыш білім
беру
деңгейінің арнайы білім беру
бағдарламалары келесідей бағыттарда әзірленіп, Академияның са
йтына
орналастырылды (
www.nao.kz
1) есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушылар үшін;
2) есту қабілеті бұзылған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған)
оқушылар үшін;
3) көру қабілеті бұзылған (көрмейтін, нашар көретін)
оқушылар үшін;
4) сөйлеу тілінің күрделі бұзылыстары бар оқушылар үшін;
5) психикалық дамуы тежелген оқушылар үшін;
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
6) жеңіл ақыл
ойы кем балалар үшін;
7) орташа ақыл
ойы кем оқушылар үшін.
Оқу процесінде арнайы оқулықтар мен ОӘК, сонымен қатар, жалпы
бағы
ттағы мектептерге арналған оқулықтар мен ОӘК пайдаланылады.

��� ^Zcug^u�\f�`%g_����kuguilZj�_k_[g_g�f_dl_il_]�hm�aZluug�Zjllujm�
[ef�ZemrueZj^u�^Zfm�ZmulmrueulZjuf_g�[ZceZguklu�hm�ijhp_kg^_�
[Z^ZjeZfZeu�fZl_jbZe^u�b]_jm
^�bug^uug�_kd_jm�Z`_lle]f_g��
khg^Zc
ақ, оқу процесінде түзету
оңалту іс
шараларына арнайы уақыт бөлу
қажеттілігімен байланысты.
Зияты зақымдалған оқушыларға арналған Үлгілік оқу жоспарындағы
бөлімдер мен оқу пәндерінің тізімі, сонымен қатар, оқу б
ағдарламалардың
мазмұны мен оқулықтар ҚР МЖМС 1.4.002
2012 талаптарына бағытталмаған.
Мектептегі барлық оқыту жылдары ағымында ақыл
ойы кем білім алушыларды
оқыту арнайы бағдарламалар, оқулықтар және ОӘК бойынша іске асырылады.
Арнайы м
ектептің (сыныптарды
ң) педагогтері
сынып құрамын есепке ала
отырып, оқулық, оқу құралдарын, дидактикалық, түзету
дамытушылық
материалдарды таңдау құқығына ие. Елдің арнайы мектептері үшін әзірленген
оқулықтар мен ОӘК болмаған жағдайда РФ әзірленген және шығарылған
оқулықтар м
ен дидактикалық материалдарды пайдалануға болады.
Мүмкіндігі шектеулі оқушыларды оқытатын білім беру ұйымдары білім
мазмұнының ерекшелігін және білім алушылардың мүмкіндіктерін ескере
отырып оқушылардың үлгерімі мен аралық аттестациялау формаларын, тәртіб
і
мен ағымдағы бақылау жүргізу мерзімін анықтайды.
Үлгілік оқу жоспарының негізінде білім беру ұйымы әрбір сынып үшін
олардың мүмкіндіктері мен ерекшеліктерін ескере отырып Оқу жұмыс
жоспарын құрады. Үлгілік оқу жоспарының 15
20% сағаты оқушылардың
ерекше
оқытуды қажет етуіне сәйкес қайта бөлуге болады (үлгілік оқу
жоспарындағы жалпы сағат саны аясынан шыкпай).
Білім беру ұйымдары үйде оқитын оқушылардың ата
аналарымен (немесе
оларды алмастыратын тұлғалармен) бірге зерделенетін пәндер тізімін
анықтайды, с
ыныптар бойынша олардың жеке мүмкіндіктеріне сәйкес үйде
оқытудың Үлгілік оқу жоспарында бөлінген сағат шегіндегі пәндер бойынша
сағаттарды бөледі.
Арнайы мектептегі және арнайы сыныптардағы оқу
тәрбиелік процесс
мектеп штатындағы мамандардың (арнайы психо
лог, логопед, арнайы
педагогтар (тифлопедагог, сурдопедагог, олигофренопедагог, ЕДШ
нұсқаушысы) психологиялық
педагогикалық қолдауымен іске асырылатын
баланы зерделеудің психологиялық
медициналық
педагогикалық мәліметтеріне
негізделе отырып, сараланған жән
е жеке ықпалды қолданумен іске асырылады.
Мамандардың өзара іс
әрекет нысаны мектептегі психологиялық
медициналық
педагогикалық консилиум болып табылады. Психологиялық
педагогикалық көмек көрсететін мамандардың жұмысы мектеп директорымен
бекітілген желілі
к нормативтік актілермен реттеледі.
Арнайы мектептер мен арнайы сыныптардың оқушылары түзету
педагогикалық көмекті Үлгілік оқу жоспарының бөлімдеріне сәйкес бөлінген
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
сағаттар аясында психологиялық
педагогикалық қолдау мамандары өткізетін
фронтальды, топ б
өлігінде және жеке сабақтарда алады (түзету компоненті).
Түзету сабақтары барлық типтегі арнайы мектептер мен арнайы сыныптарда
міндетті болып табылады. Түзету компонентінің пәндерін оқу жоспарының
инвариантты компонентіндегі пәндермен алмастыруға, сондай
ақ осы сағат
сандарын қысқартуға болмайды.
Арнайы мектептердегі жұмыс алдын
алу бойынша қажетті жағдайларды
құратын, бұзылған қызметтердің орнын толтыратын және қажетті денсаулық
сақтаушы педагогикалық режимді қамтамасыз ететін ұзартылған күн тәртібінде
4 сыныптарда, ал 5
9,10 сыныптарда мектеп басшылығы қарауымен
ұйымдастырылады.
Ерекше білім беруге қажеттіліктері бар оқушыларды еңбекке оқыту жұмыс
кадрларына қажеттілігіне бағдарланған және психофизикалық дамуының жеке
ерекшеліктерін, денсаулығын, мүмкі
ндіктерін, сондай
ақ еңбек профилін
таңдау негізінде тәрбиеленушілер мен олардың ата
аналарының мүдделерін
ескере отырып өңірлік, жергілікті жағдайларға негізделе ұйымдастырылады.
Типтік оқу бағдарламалар даму мүмкіндігі шектеулі оқушыларға арналған
еңбекк
е оқытудың профилі бойынша немесе білім алушылардың білім алудағы
ерекше оқытуды қажет етуін және еңбектің әрқилы профилін ескере отырып
құрылған бағдарламалары бойынша қолданылады.
Кәсіби еңбекке үйрететін сабақтар 5
сыныптан басталады, ақыл
ой
кемістігі

бар оқушылар үшін 4
сыныптан басталады, ол екі топқа бөлінеді.
Еңбек түрлеріне қарай топты жиынтықтау олардың психофизикалық жағдайы
және мүмкіндігіне байланысты дәрігердің нұсқауымен іске асырылады. Қатар
және шектес сыныптардағы оқушыларды топ бөлігіне
біріктіру мүмкіндігі бар.
Сабақты өткізу барысында әлеуметтік
тұрмыстық бағдарлау бойынша сынып
екі топқа бөлінеді.
Есту қабілеті, көру қабілеті, тірек
қимыл аппараты бұзылған, сөйлеу тілі
күрделі бұзылған, психикалық дамуы тежелген балаларға арналған ар
найы
мектептердің бітірушілері алған білім деңгейін растайтын мемлекеттік үлгідегі
құжатқа ие болады. Ақыл
ой кемістігі бар (1 және 2 бөлім) бітірушілер аталған
түрдегі арнайы білім беру ұйымының белгіленген үлгідегі куәлігін алады.
1. Есту қабілеті бұзылғ
ан (естімейтін) оқушыларды арнайы мектепте
(сыныпта) оқытудың ерекшеліктері
Білім беру процесі деңгейлерге бөлінеді:
бастауыш білім
0, 1
4 сыныптар;
негізгі орта білім
10 сыныптар.
Мектепке дейінгі дайындықтан толық өтпеген балалар дайындық (0)
сыны
бына түседі. Арнайы мектепке дейінгі дайындықтың толық курсынан
өткен балалар 1 сыныпқа барады.
Дайындық (0) және 1
7 сыныптарда оқыту арнайы бағдарламалар мен
оқулықтар бойынша жүргізіледі. 8
10 сыныптарда білім алушылар жалпы білім
беретін мектептің бағд
арламалары мен оқулықтары бойынша білім алады,
ондағы материал оқушылардың ерекше оқытуды қажет етуін ескере отырып
бейімделеді және қайта бөледі. 5 сыныптан бастап қазақ әдебиетін зерделеу
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
орыс тілінде жүргізіледі (орыс тілді мектептер үшін). «Алгебра жән
е
«Геометрия» пәндерін оқыту 8 сыныптан бастап іске асырылады, өйткені
естімейтін балаларға арналған арнайы оқу бағдарламасына сәйкес математика
пәнін зерделеу 7 сыныпта аяқталады.
Оқу жоспарында міндетті түрдегі түзету пәндері ұсынылған:
1) «Заттық
жірибелік оқыту» (0
4 классы). Міндеті
жоғары
психикалық қызметтерді қалыптастыру, тілді игеру, жалпы білім беру пәндері
бойынша білімдерін меңгеруге арналған база ретінде тұрмыстық түсініктерді
игеру;
2) «Түзету ырғағы» (0
4 сыныптар). Міндеті
электро
акустикалық
аппараттарды қолдану арқылы естіп қабылдауын қарқынды дамыту
жағдайында қозғалысы мен сөйлеу тілін дамыту;
3) «Ым
ишараттық сөйлеу тілі» (4
10 сыныптар). Міндеті
оқушының
коммуникативтік қызметін қамтамасыз ету. ҚР естімейтін оқушыларды оқыту
есту
көру негізінде іске асырылады, оқыту процесіндегі ыммен сөйлеу
оқушыларға бағдарламалық материалды сапалы меңгеруге көмектесетін
көмекші құрал ретінде пайдаланылады;
4) «Ауызекі және тұрмыстық сөйлеу тілі» (4
10 сыныптар). Міндеті
еститін адамдарме
н қарым
қатынаста қолданылатын күнделікті қатынас сөз
қорын, қарым
қатынас әрекетін дамыту;
5) «Дыбыстардың айтылуын қалыптастыру және есту қабілетін дамыту
және (ДАҚ және ЕҚД). Сабақтарда ауызша сөйлеу тілі қалыптасады және
қалдық есту арқылы сөйлеу дамид
ы.
0 мен 4
сыныпқа дейін ДАҚ және ЕҚД сабақтары бір сыныпқа апталық
жүктемемен 18 с
ағат көлемінде жүргізіледі. 5
сыныптарда жеке сабақтарға
бөлінетін апталық жүктеме аптасына 16 сағатты құрайды. Бұл кезеңде оқытуда
сөйлеу дыбыстарын қою және машықтандыр
у аяқталады деп болжамдалады
және тек сөйлеу тіл дыбыстарын ажырату жүргізіледі және естіп қабылдауын
дамыту және сөйлеуде өзін
өзі бақылау дағдысын қалыптастыру жұмысы
жалғасады, сөйлеуде жұппен жұмыс жасау және әдіби мәтіндерді естіп
қабылдау жұмысы баст
алады. 7
сыныптарда ДАҚ және ЕҚД бойынша
сабақтар а
птасына 4 сағаттан (жұппен), 10
сыныпта 2 сағаттан жүргізіледі.
Сөйлеуде өзін
өзі бақылау дағдысын қалыптастыру, сөйлеуде дыбысты шығару
жағын түзеу, диалогиялық сөйлеумен жұмыс жасау жалғасады. Түзету
иклінінің сабақтары күннің бірінші жартысында, сондай
ақ екінші
жартысында топпен, топ бөлігінде және жеке жүргізіледі.
Негізгі мектептің жалпы білім беру бағдарламаларының курсын табысты
меңгерген оқушылар үшін жалпы орта білім мен мамандық алу мақсатынд
а әрі
қарай оқуды кәсіби колледждерде, кешкі мектептерде жалғастыруға мүмкіндік
бар.
2. Есту қабілеті бұзылған (нашар еститін,кейіннен естімей қалған)
оқушыларды арнайы мектепте (сыныптарда) оқытудың ерекшеліктері
Білім беру процесі деңгейлерге бөлінеді:
бастауыш білім
0,
сыныптар;
негізгі орта білім
сыныптар.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Мектепке дейінгі дайындықтан өтпеген балар дайындық (0) сыныбына
түседі. Арнайы мектепке дейінгі дайындықтың толық курсынан өткен балалар 1
сыныпқа барады.
Дайындық (0) және 1
сыныптар
да оқыту арнайы бағдарламалар мен
оқул
ықтар бойынша жүргізіледі. 5
сыныптарда сыныптарда білім алушылар
жалпы білім беретін мектептің бағдарламалары мен оқулықтары бойынша білім
алады, ондағы материал оқушылардың ерекше оқытуды қажет етуін және
негізгі
мектепте оқыту мерзімінің артуын ескере отырып бейімделеді және
қайта бөледі.
Қалыптастырудың есту
көру негізін жасауға және оқушылардың ауызша
сөйлеу тілін жетілдіруге мүмкіндік туғызатын есту қабілетін дамытуға,
дыбыстардың айтылуымен жұмысқа, еріннен о
қуға арнайы көңіл бөлінеді.
Оқу жоспарына түзету курстары қосылған: «Дыбыстардың айтылуын
қалыптастыру жә
не есту қабілетін дамыту» (0
сыныптар), «Түзету ырғағы»
сыныпт
ар), «Айналамен таныстыру» (0
сыныптар). Түзету циклінінің
сабақтары күннің бі
рінші жартысында, сондай
ақ екінші жартысында топпен,
топ бөлігінде және жеке жүргізіледі.
Негізгі мектептің жалпы білім беру бағдарламаларының курсын табысты
меңгерген оқушылар үшін жалпы орта білім мен мамандық алу мақсатында әрі
қарай оқуды кәсіби колл
едждерде, кешкі мектептерде жалғастыруға мүмкіндік
бар.
3. Көру қабілеті бұзылған (көрмейтін, нашар көретін, кейіннен көрмей
қалған) оқушыларды арнайы мектепте (сыныптарда) оқытудың
ерекшеліктері
Білім беру процесі деңгейлерге бөлінеді:
бастауыш білім
сыныптар;
негізг
і орта білім
сыныптар;
жалпы орта білім
сыныптар.
Орта білім алу мерзімінің ұзартылуы төмендегі себептерге: көрмейтін
және нашар көретін оқушылардың танымдық қызметінің ерекшелігіне; оқу
қарқынының баяулығы және жалпы біл
ім беру пәндеріне елестету
олқылықтарын толтыру мен оқушылардың қоршаған орта туралы білімдеріне
мүмкіндік беретін пропедевтикалық бөлімдерді қосу қажеттілігіне;
көрмейтіндермен ақпарат алудың сукцессивті тәсілін пайдалануына (ұстап көру
арқылы ақпарат алу
ды пайдалану); Брайль жүйесі бойынша жазу мен оқуға
үйретудің ерекшеліктеріне; рельефті суреттер және сызбаларды оқуға;
тифлоприборларды және бақылау, тәжірибелік және лабораториялық жұмыстар
жүргізу барысында кеңістікте бағдарлай алуға арналған құралдарды
пайдалану
қажеттілігіне байланысты.
Мектепке дейінгі дайындықтан өтпеген 6
7 жастағы балалар үшін
дайындық
(0) сыныбы ұйымдастырылады. 1
сыныптарда білім алушылардың
функционалдық сауаттылық негізі және негізгі жалпы білім берудің кезекті
бағдарламасын
меңгеру үшін база құра отырып, оларды қарым
қатынас пен оқу
еңбегінің негізгі машықтары мен дағдыларын қаруландыру қаланады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Екінші сатыдағы оқыту 6 жыл ағымында іске асырылады. Осыған
байланысты сынып оқушыларының ерекшеліктерін ескере отырып, пән
мұғал
імдерімен іске асырылатын әр оқу пәнінің аясында жылдық оқыту
бойынша оқу материалын қайта бөлу жүреді.
сыныптарда профильді оқыту іске асырылады. Екі: жалпы
гуманитарлық және жаратылыстану
математикалық бағыттар жүзеге
асырылады.
Бір немесе екі ба
ғыттағы таңдау оқушылардың қажеттілігін және ата
аналардың сұранысын ескере отырып іске асырылады.
Білім беру процесінің түзету бағыты сабақтарда жалпы білім беру пәндері
бойынша, қалдық көруін және көріп қабылдауын сақтау мен дамыту;
әлеуметтік
тұрмыстық
бағдарлау (ӘТБ), кеңістікте бағдарлау; мимика және
пантомимиканы дамыту; сөйлеу тілі дамуының кемшіліктерін түзету
(логопедпен сабақтар); емдік дене тәрбиесі және түзету ырғағы бойынша
арнайы түзету сабақтарында қамтамасыз етіледі.
Факультативтік сабақта
рдың сағаттары жалпы білім беру циклінің
пәндерін оқытуда, жаңа пәндерді, қосымша білім беру модульдерін, арнайы
курстар мен практикумдарды ендіруде, жеке және топтық сабақтарды өткізуде,
жеке білім беру бағдарламаларын жүзеге асыруда қолданылуы мүмкін. Кө
ру
қабілетінен айырылған оқушыларды оқыту Брайль шрифтімен шыққан жалпы
білім беретін оқулықтар бойынша, ал нашар көретін оқушыларды ірі
шрифтімен басылған оқулықтар бойынша оқыту іске асырылады.
4. Тірек
қозғалыс
аппараты бұзылған оқушыларды арнайы мекте
пте
(сыныпта) оқытудың ерекшеліктері
Білім беру процесі деңгейлерге бөлінеді:
бастауыш білім
0, 1
сыныптар;
негізгі орта білім
сыныптар;
жалпы орта білім
сыныптар
Мектепке дейінгі дайындықтан өтпеген 6
7 жастағы балалар үшін әрі
қарай б
астауыш мектепте оқытуға дайындық және психикалық даму деңгейін
анықтау мақсатында пропедевтикалық
диагностикалық дайындық сыныбы
ұйымдастырылады.
сыныптарда жалпы тапсырмалар мен кешенді түзету тапсырмалары
шешіледі (балалардың барлық қозғалыс сферас
ын, сөйлеу тілін, танымдық
қызметін қалыптастыру). Бірінші сыныпта жазу қимылының дағдысын
қалыптастыруға арнайы уақыт бөлінеді.
Ана тілін меңгеру оқытудың бастапқы сатысының тәжірибелік бағытымен
қамтамасыз етіледі. Математиканы зерделеу барысында ойлауы
н дамыту
ерекшеліктері, кеңістіктік ұғымдарының жеткіліксіз қалыптасуы ескеріледі.
Бейімдік дене тәрбиесі сабақтарында бағалау нормативтері
қалыптастырылмайды.
сыныптарда балаларда әлеуметтік
еңбекке бейімдеуді қамтамасыз
ететін қимыл
қозғалыс, ойла
у, сөйлеу дағдылары мен ептілігін дамыту
бойынша түзету
қалыптастыру жұмыстары жалғасады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
сыныптарда профильді оқыту іске асырылады. Екі: жалпы
гуманитарлық және жаратылыстану
математикалық бағыттар жүзеге
асырылады. Бір немесе екі бағыттағы таңдау
оқушылардың қажеттілігін және
ата
аналардың сұранысын ескере отырып іске асырылады.
Тірек
қозғалыс
аппараты бұзылған оқушылар топ бөлігінде және жеке
сабақтарда түзету
педагогикалық қолдауға ие болады:
1) емдік дене тәрбиесі (ЕД
) сабақтары 2
3 адамнан тұ
ратын топпен
немесе жеке өткізіледі. Сабақтың ұзақтығы
45 минут. Сабақтар күннің бірінші
жартысында, сондай
ақ екінші жартысында жүргізілуі мүмкін;
2) тіл дамуының кемшіліктерін дамыту бойынша сабақтарды ұқсас тіл
бұзылыстары бар оқушылармен жеке немесе
топтық түрде аптасына 2
3 рет
логопед жүргізеді. Сабақтар күннің бірінші жартысында, сондай
ақ екінші
жартысында жүргізілуі мүмкін;
3) танымдық қызметті қалыптастыру және дамыту бойынша түзету
сабақтарында бағдарламалық материалды игеруге, қоршаған орта ту
ралы
білімін кеңейтуге, кеңістіктік және уақыттық ұғымдарын қалыптастыруға,
графикалық дағдыларды дамытуға, алдыңғы даму олқылықтарын толықтыруға
және оқу материалын игеруге, бұзылған психикалық қызметтерді түзетуге,
күрделі оқу материалын меңгеруге дайынд
ықты қамтамасыз етеді. Сабақтың
ұзақтығы
25 минут.
Түзету сабақтары күнделікті сабақтардың мазмұны мен формасын
қайталамауы қажет. Бастауыш сыныптарда сабақтың бір бөлігі ойын
формасында өткізу мақсатты.
Топтар (3
4 адамнан) оқушылардың сөйлеу тілін
ің, қимыл
қозғалысының
және өзге де даму бұзылыстарының біртектілігі мен айқындығын ескере
отырып жинақталады.
Білім алуышының топта болу ұзақтығы арнайы қиындықтарды түзету
дәрежесімен және тапсымаларды сыныппен бірге орындау дайындығымен
анықталады. Топ
құрамы ширақ болуы тиіс. Бір оқушы бір жылда әртүрлі
топтардың құрамында болуы мүмкін. Факультативтік сабақтарды анықтау
барысында оқушылардың әлеуметтенуі және олардың даму кемшіліктерінің
алдын
алатын, оқушылардың шығармашылық қабілетін жетілдіруге ықпа
ететін курстарды таңдау қажет.
5. Сөйлеу күрделі бұзылыстары бар оқушыларды арнайы мектепте
(сыныпта) оқыудың ерекшеліктері
Білім беру процесі деңгейлерге бөлінеді:
бастауыш білім
0, 1
сыныптар;
негізгі орта білім
сыныптар.
Мектепке дейінгі
дайындықтан өтпеген балалар дайындық (0) сыныбына
түседі.
Мектепте төмендегідей оқушыларға арналған бөлімдер ашылуы мүмкін:
ауыр деңгейдегі жалпы сөйлеу тілі дамымаған (алалия, дизартрия,
ринолалия, афазия), сонымен қатар тұтықпамен қатар жүретін жалпы с
өйлеу
тілі дамымаған балалар;
сөйлеу тілінің қалыпты даму барысындағы тұтықпаның ауыр формасы.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Кохлеарлы имплантацияға дейін 6 айдан кем емес ұдайы есту аппаратын
тағып жүрген 1 жастан 4 жасқа дейінгі кохлеарлы импланты бар балалар
қабылданады. Оқытудың бі
рінші деңгейінде арнайы бағдарламалар, арнайы
әдістемелік және дидактикалық материалдарды пайдалану қарастырылады.
Негізгі сатыда балалар оқушылардың мүмкіндіктеріне бейімделетін мектептің
жалпы білім беру бағдарламалары бойынша оқиды.
Негізгі мектепте, ә
сіресе, күрделі бұзылыстары бар сыныптар үшін қазақ,
орыс және шет тілдерін оқыту сағаттарын бөлгенде вариативтілікке жол
беріледі.
Сөйлеу тәртібін сақтай отырып, барлық сабақтарда және сабақтан тыс
уақыттарда арнайы логопедиялық және түзету
педагогикалық
қолдау
көрсетіледі. Арнайы түзету курстарына мыналар жатады: қоршаған ортамен
таныстыру, түзету ырғағы, дыбыс айту, сөйлеу тілін дамыту, жеке
топтық
логопедиялық сабақтар. Логоритмика элементтері бар міндетті оқу пәні «Түзету
ырғағы» сөйлеу тілінің күрдел
і бұзылыстары бар балалардың моторлық және
сөйлеу моторлық даму ауытқушылықтарының алдын
алуға бағытталған.
Логопедиялық сабақтар белгіленген сабақтардың мазмұны мен формасын
қайталамай, күннің екінші жартысында өткізілуі тиіс. Оқушылар логопедиялық
көмек
ті жеке, топ бөлігінде және фронтальды сабақтарда алады.
Жеке сабақтар: сөйлеу тілінің жүйелі бұзылыстары бар және
артикуляциялық аппаратының құрылымы мен қозғалысы бұзылған (ринолалия,
дизартрия) балалармен өткізіледі. Жеке сабақтар аптасына кемінде 2 ре
ттен кем
емес өткізіледі. Сабақтың ұзақтығы 20
25 минут. Топ бөліктеріне сөйлеу тілінің
біртекті құрылымы бұзылған балалар бірігеді. 5
10 сынып оқушыларымен
логопедиялық сабақтарды ұйымдастырудың топ бөлігі формасы жетекші болып
табылады. Сабақтың ұзақтығы
45 минут.
Фронт
альды сабақтың ұзақтығы (0, 1
сынып) дайындық сыныбы мен
бірінші сыныптың алғышқы жартысында 35 минутты, келесі сыныптарда 45
минутты құрайды. Негізгі орта буын оқушылары үшін қазақ және орыс тілдерін
қосымша зерделеуге арналған факул
ьтативтерді ұйымдастыруға болады.
6. Психикалық дамуы тежелген оқушыларды арнайы мектепте
(сыныпта) оқытудың ерекшеліктері
Білім беру процесі деңгейлерге бөлінеді:
бастауыш білім
0, 1
сыныптар;
негізгі орта білім
сыныптар.
Арнайы мектептерге (
сыныптарға) церебральды
органикалық түріндегі
психикалық дамуы тежелген балалар қабылданады. Арнайы сыныптарға
дамуында ауытқушылық (ақыл
ойы кем балалар, сөйлеу, көру, есту қабілетінде
бұзылыстары)айқын көрінетін балалар қабылданбайды.
Арнайы сыныптарға ж
инақтау оқытудың бастапқы деңгейінде
0, 1
сыныптарда іске асырылады, 2 сыныпты да кіргізуге болады. Оқушыларды
оқытудың кез
келген кезеңінде бұқаралық типтегі жалпы білім беретін
сыныптарға кіріктіру, сондай
ақ, психикалық даму тежелісі айқын көрінетін
кінші сатыдағы арнайы сынып жағдайында білім беруді жалғастыру
мүмкіндігі қарастырылады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Оқу күн тәртібі балалардың тез шаршағыштығына байланысты
белгіленеді: ұзартылған күн тәртібі бойынша алғашқы ауысымда оқыту.
Екінші (қазақ немесе орыс) және үшінші (
ағылшын) тілдерін зерделеу
сынып оқушыларының сөйлеу тілінің даму деңгейін ескере отырып,
бағдарламаны бейімдеу және оқушыларды оқыту әдістері қарастырылып іске
асырылады.
Оқытудың бірінші сатысында арнайы бағдарламалар мен арнайы
әдістемелік және дидактик
алық материалдарды пайдалану қарастырылады.
Негізгі сатыда оқушылар негізгі орта мектепте оқу мерзімінің артуына (1 жыл)
байланысты мазмұны қайта бөлінетін жалпы білім беру мектебінің
бағдарламалары бойынша білім алады, әрбір пән оқытушылары оқушылардың
мү
мкіндіктеріне бейімделеді.
Оқытудың түзету
дамытушы бағыты түзету пәндерінің жалпы білім беру
циклі пәндерінің аясында, сонымен қатар, қосымша білім беру жүйесінде
жүзеге асырылады. Басқа пәндермен тепе
тең келетін пәндерге эмоционалдық
тұлғалық сферасын
түзетуді іске асыруға мүмкіндік беретін және оқушылардың
танымдық әрекеттерін белсендендіретін эстетикалық циклдегі пәндерді
(музыка, сурет өнері, дене тәрбиесі) жатқызуға болады.
Бірінші және екінші сатыдағы оқу жоспарының түзету компоненті
«Айналамен та
ныстыру және тіл дамыту», «Түзету ырғағы», «Тіл дамуының
кемшіліктерін түзеу» (логопедтік сабақ), «Білімдегі олқылықтарды толықтыру
бойынша міндетті жеке және топтық түзету сабақтары», «Әлеуметтік
тұрмыстық бағдарлау» (ӘТБ). Арнайы кіріктірілген түзету кур
сы «Айналамен
таныстыру және тіл дамыту» (0
сыныптар) баланың қоршаған орта туралы
шынайы білімдері мен түсініктерін байытуға бағытталған. «Т
үзету ырғағы»
түзету курсы (0
сыныптар) психикалық дамуы тежелген балалардың жалпы
моторикасы мен қимылының үйл
есімділігіндегі даму ауытқушылықтарын
алдын
алуға бағытталған. «Әлеуметтік
тұрмыстық бағдарлау» өмірлік құзырет
дағдыларын қалыптастыруды қамтамасыз етеді. «Әлеуметтік
тұрмыстық
бағдарлау» пәні бойынша сабақтар үшін сынып 2 топқа бөлінеді. Сабақтар
арнайы
жабдықталған ғимаратта жүргізіледі.
Сабақтар топ бөлігімен арнайы жабдықталған ғимаратта өтеді. Сабақта оқу
бағдарламасын игеруде қиындықты сезінетін оқушылар үшін білім
олқылықтарының орнын толтыруға арналған жеке және топтық түзету
сабақтары ұйымдастырыл
ады. Сабақтар жеке немесе оқудағы қиындықтарының
ұқсастықтары негізінде топ бөлігімен (2
4 оқушыға) жүргізіледі. Бастауыш
сынып оқушыларымен жеке және топтық түзету сабақтарын сыныптың негізгі
мұғалімі немесе дефектолог мұғалім өткізеді. Сабақтың ұзақтығы
25 минут.
Түзету сабақтары күнделікті сабақтардың мазмұны мен формасын қайталамауы
тиіс. Олар пәндік
тәжірибелік және балалардың ойын әрекетін қоса отырып,
әртүрлі формалар мен оқушылардың әрекет түрлерін пайдалану арқылы
жүргізіледі.
сыныптарда б
ілім алудағы олқылықтарды толықтыру бойынша жеке
және топтық сабақтарға бөлінен сағаттар мен пән мұғалімдері арасында
үлестіріледі. Қандай топта болсын білім алушының сабақта отыру уақыты
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
арнайы қиындықтарды түзету дәрежесімен және сыныппен бірге
тапсырмал
арды орындау дайындығымен анықталады. Топ құрамы ширақ болуы
тиіс: балалардың бірін сыныппен бірге жұмыс жасауға қосып, бірін қарқынды
жеке көмек үшін топ құрамына қосу керек. Сол бір оқушы жыл ағымында
әртүрлі топ құрамына кіруі мүмкін. Сөйлеу тілінде бұз
ылыстары бар оқушылар
үшін логопед жеке немесе топпен сабақ өткізеді.
Сөйлеу тілінің бұзылыстары бар оқушылармен логопед жеке
шағын
топтық сабақтар жүргізеді.
Жеке және топтық түзету сабақтары оқушылардың максималды жүктемесі
шегінде көрсетіледі. Типтік о
қу жоспарында көрсетілген әрбір сыныпта осы
сабақтарға бөлінген апталық сағаттардың саны (бірінші сатыда 4 сағат және
екінші сатыда 3 сағат) әрбір жеке оқушының жүктемесіне емес, педагогтардың
жүктемесіне кіреді. Әрбір оқушы үшін оқытудың бірінше сатысында
аптасына
60 минуттан, екінші сатысында 20
40 минуттан келеді.
Факультативтердің сағаттарын балалардың әлеуметтенуіне (Тіл және
қарым қатынас мәдениеті. Өмір сүру қауіпсіздігін қамтамасыздандыру.
Экономикаға кіріспе) немесе даму кемшіліктерінің алдын а
луға (Сурет салу
әрекеті. Қолданбалы мәдениет. Жүзу. ЕДШ), болмаса еңбекке дайындық
бойынша қосымша сабақтарға қолдану дұрыс болады.
7. Танымдық қабілеті бұзылған балаларды оқытудың ерекшеліктері
(жеңіл және орташа ақыл
ой кемістігі)
Ақыл
ой кемістігі ба
р оқушыларды оқыту мақсаты
танымдық және
эмоционалдық
тұлғалық аясындағы даму ауытқуларын түзету, білім беру және
еңбекке дайындау құралдарымен дамыту, қоғамдағы бітірушілерді келесідей
кіріктіру үшін әлеуметтік
психологиялық оңалту.
Дайындық сыныбына с
ондай
ақ білім беру процесінде және тәрбиелеу
жұмысында баланың диагнозын анықтау мен оны оқыту және тәрбиелеуді
ұйымдастыру формасының адекваттылығын айқындау мақсатында білім алуға
дайындық деңгейі жеткіліксіз балалар қабылданады.
Бірінші сыныпқа 7
жас
тағы балалар қабылданады.
Оқыту 2 сатыда ұйымдастырылады:
бірінші
саты
дайындық деңгейі (0, 1
сыныптар);
екінші деңгей
сыныптар.
Сәйкес материалдық
техникалық, бағдарламалық
әдістемелік және
кадрлық шарттар болған жағдайда білім беру ұйымдары
нда терең кәсіби
еңбекке даярлау 10
өндірістік сыныпта ұйымдастырылады.
Бірінші деңгейде ақыл
ойы кем оқушыны жан
жақты психологиялық
медициналық
педагогикалық зерделеу, оның мүмкіндіктері мен білім беру
процесін ұйымдастыру формасы мен әдістерін қалыптас
тыру және жеке
ерекшеліктерін анықтау мақсатында іске асырылады.
Екінші деңгейде балалар тәжірибелік бағытқа ие және еңбектің әртүрлі
профилі бойынша дағдылары бар жалпы білім беретін пәндер бойынша білім
алады. Әлеуметтік бейімдеу мен кәсіби
еңбекке даяр
лауға назар аударылады.
Дайындық және 1
сыныптарда баллдық бағалау болмайды. Оқушылардың
білім алудағы алға басу нәтижесі олардың өнімді қызметіне талдау жасау
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
сөйлеу тілінің, жазба жұмыстарының, сурет салуының, қолдан жасалған ұсақ
түйектерінің даму деңге
йі негізінде анықталады.
Оқу процесі оқушыларға сараланған және жеке ықпалды қолдану арқылы
іске асырылады. Сараланған ықпал негізінде ақыл
ойы кем оқушыларды
(В.В.Воронкова бойынша) педагогикалық топтастыру жатыр. Осыған
байланысты І
деңгейдегі оқушылард
ың жетістіктерін баллдық бағалау
критериалдық болып табылады және жеке мониторинг негізінде іске
асырылады. ІІ
деңгейдегі оқушылардың жетістіктерін бағалауда білім беру
процесін дараландыруға негіз болатын критериалдық сипаттап бағалау
қолданылады (Ақыл
ы кем балаларды критериалдық бағалау бойынша
әдістемелік ұсынымдарды Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА сайтынан
www.nao.kz
) қарауға болады).
9 сыныптарда математика сабақтарынан 1 сағат геометрия элементтерін
үйренуге бөлінеді.
«Түзету технолгиясы» циклінің сабақтары: «Түзету ырғағы», «Тіл
дамуының кемшіліктерін түзету» (логопедиялық сабақтар), «Танымдық
әрекетін түзету», «Емдік дене тәрбиесі» күннің бірінші және екінші
жартысында да жүргізіледі. Жеке және топ бөлігімен жүргізіле
тін түзету
сабақтардың ұзақтығы
25 минут. Топ бөліктері сөйлеу тілі мен
психофизикалық бұзылыстарының біртектілігіне байланысты жинақталады.
Емдік дене тәрбиесі сабағына арналған топ дәрігердің нұсқауымен
жинақталады. Түзету ырғағы бойынша сабақтар то
пқа бөлінбей, фронтальды
түрде жүргізіледі. Түзету компоненттерінің пәндері бойынша жетістіктерді
бағалау баллмен бағаланбайды, ол сипаттама түрінде болады.
тен 6 сынып аралығында «Жалпы еңбекке даярлау» пәні ендіріледі.
7 және 9
сынып аралығында кәсіб
и бағыттағы еңбекке оқыту іске
асырылады. Мектепке жеке еңбек түрі бойынша бағдарлама әзірлеу құқығы
ұсынылады.
Жазғы еңбек тәжірибесі оқу жылының аяқталысымен немесе оқу мерзімін
ұзартқан жағдайда ағымдағы жылдық мөлшерлеме бойынша жүреді.
сыныптард
а еңбек тәжіри
бесі мектеп базасында, 7
сыныптарда
мектеп шеберханаларының базасында іске асырылады. Еңбек тәжірибесінен
өткізу мерзімі мен тәртібі жергілікті жағдайларға байланысты мектеп
Кеңесімен (педагогикалық кеңес) анықталады. Мектепте білім алу еңб
екке
оқыту бойынша емтиханмен аяқталады. Білім алушылар емтихандардан
белгіленген тәртіп бойынша босатыла алады. Факультативтік сабақтарға
бөлінген сағаттар еңбекке оқыту сабақтарына, түзету бағыттарына және т.б.
пайдаланыла алады.
Орташа ақыл
ой кем
істіг
і бар
білім алушылар саны жеткілікті болған
жағдайда мектепте осы оқушыларға арналған арнайы сыныптармен екінші
бөлім ашылады.
Орташа ақыл
ой кем
істігі бар
балаларды оқыту аталмыш катеориядағы
оқушыларға арналған Типтік оқу жоспары және оқу бағдарламалары
бойынша
іске асырылады. Оқу бағдарламалары ұсынымдық сипатта болады. Оқыту жеке
оқу бағдарламалар бойынша іске асырылады. Ол баланы жарты жылдан
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
аспайтын мерзім аралығында сынып педагогының және мектеп консилиумы
мамандарының баланы психологиялық
педагоги
калық кешенді зерделеуі
негізінде құрылады. Оқытудың жеке бағдарламасын жүзеге асыру уақытының
аяқталуы бойынша әрбір оқушының жетістігіне талдау жүргізіледі және келесі
жартжылдыққа жоспар құрылады.
Педагог әрбір оқушының жеке мүмкіндігін және білім алуд
ағы және
тұлғалық жетістіктері мен білім алу және тұлғалық жетістіктерін мониторигілеу
нәтижелерін ескере отырып, оқытудың мазмұнын, әдістерін, формасын,
дидактикалық құраларын өз бетінше таңдайды.
Екінші бөлім сыныптарын оқытудың мазмұны мыналарды: өзі
туралы
түсінігін, өзіне
өзі қызмет етуін және қамтамасыздандыру дағдысын, қоршаған
орта және ортада бағдарлау туралы қолжетімді түсініктерін, қарым
қатынас
жасай алуын, пәндік
тәжірибелік және қолжетімді еңбек қызметін, тәжірибелік
бағыттылығына ие және тә
риеленушілердің психофизикалық мүмкіндіктеріне
сәйкес жалпы білім беретін пәндер туралы білімін қалыптастыруға
бағытталған.
Бірінші сатыда оқу процесі пәнсіз оқыту негізінде ұйымдастырылады:
барлық сабақтар кіріктірілген сипатқа ие және білім алушылардың ж
алпы
(қарым
қатынас, қимыл, сөйлеу, сенсорлы) дамуына бағытталған.
Оқушылардың жеке дамуын алға бастыру шаралары пәндік оқытуға өтумен
іске асырылады.
Екінші бөлімде оқыту мектеп ресурстары мен оқушылардың
психофизикалық даму ерекшелігін ескере отырып, ең
бектің қарапайым
түрлеріне үйрету ұйымдастырылады. Еңбекке оқыту профилі баланың
психофизикалық ерекшеліктерін, дәрігердің ұсынысымен және мектеп
мүмкіндіктерін ескере отырып жеке анықталады. Қажет болған жағдайда
еңбекке оқыту профилі өзгеруі мүмкін. Еңбе
кке дайындық пәндері бойынша
бітіру емтиханын 2
бөлім оқушылары тапсырмайды.
Зияты зақымдалған балаларға арналған арнайы мектептің (сыныптың)
оқушылары екінші жылға қалдырылмайды.
Зияты зақымдалған оқушыларға арналған арнайы мектеп (сынып)
бітірушілері о
блыстың (қаланың) білім басқармасы органдарының келісімімен
мектепте әзірленген форма бойынша мемлекеттік үлгідегі куәлікке ие болады.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
9 ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУДІ ЖҮЗЕГЕ АСЫРАТЫН ЖАЛПЫ
БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ ОҚЫТУДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Жаңа оқу жылында
ғы инклюзивті білім беруді жүзеге асыру ерекшеліктері
келесідей факторлармен байланысты:
«Білім туралы» заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізу
(ҚР 2015
жылғы 13 қарашадағы № 398
V «Қазақстан Республикасының кейбір
заңнамалық актілеріне білім беру мәселе
лері бойынша өзгерістер мен
толықтырулар енгізу туралы» заңы);
Қазақстан
Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың
2016
2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын бекіту (
Қазақстан
Республикасы Президентінің 2016 жылғы 1 наурыздағы № 205 Ж
арлығы)
Бастауыш білім берудің Мемлекеттік жалпыға міндетті стандартын
жаңарту
(Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 25 сәуірдегі № 327
Қаулысы)
«Білім туралы» заңға енгізілген өзгерістер мен толықтырулардың
нәтижесінде инклюзивті білім беруг
е қатысты қоолданылатын терминдер мен
ұғымдар халықаралық қауымдастықпен қабылданған түсіндірме мен нақты
сипатқа ие болды.
Мысалы, жаңадан енгізілген «ерекше білім беруге қажеттілік» термині тек
мүмкіндігі шектеулі балаларға ғана емес, сонымен бірге емх
анада немесе үйде
ұзақ мерзімге емделетін оқушыларға, мінез
құлқында эмоцияналдық
проблемалары бар балаларға, жағдайы төмен отбасынан шыққан балаларға,
жетім немесе ата
ананың қамқорлығынсыз қалған балаларға, озбырлық көрген
балаларға да және т.б. қатыст
ы тиімді қолданылатын болды.
Жаңа түсіндірме бойынша «инклюзивті білім беру»
бұл ерекше білім
беру қажеттіліктері мен жеке
дара мүмкіндіктерін ескере отырып, барлық білім
алушылардың білім алуына тең қолжетімділігін қамтамасыз ететін процесс.
Аталған ан
ықтама жалпы білім беретін мектеп жағдайында барлық балаларды
оқыту үшін оңтайлырақ тәсіл ретінде халықаралық қауымдастықпен танылған
білім берудегі инклюзияның мәнін ашады. Бұл жағдайда инклюзивті білім
беруді жүзеге асыратын ұйымдар ерекше білім беруге қ
ажеттіліктері бар білім
алушыларды қамтуды, соның ішінде мигрант, оралман балалар, сондай
ақ
қоғамға әлеуметтік бейімделуі қиын балалар сияқты басқа да санаттағы білім
алушыларға сапалы білім берудің тең қолжетімділігін қамтамасыз етуді
кеңейтуі мүмкін.
Бастауыш мектепте ерекше білім беруге қажеттіліктері бар балалар
психологиялық
медициналық
педагогикалық
консультацияның
қорытындысына сәйкес ҚР БҒМ 2015 жылғы 18 маусымдағы № 393
бұйрығымен бекітілген арнайы оқу бағдарламалары бойынша оқиды.
Қазіргі уақыт
та негізгі және жоғарғы мектеп оқу бағдарламалары ҚР БҒМ
2014 жылғы 25 ақпандағы № 61 бұйрығымен бекітілген Мүмкіндігі шектеулі
оқушыларға арналған негізгі орта және жалпы орта білім берудің үлгілік оқу
жоспарларына сәйкес әзірленді.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
Инклюзивті білім бере
тін мектептердегі оқу процесін ұйымдастыру.
Ерекше білім беруге қажеттіліктері бар балаларды оқыту және оларды
психологиялық
педагогикалық түзете қолдау:
1) инклюзивті оқыту сыныптарында;
2) жалпы білім беретін мектептердегі арнайы сыныптарда іске асырыла
ды.
Ерекше білім беруге қажеттіліктері бар оқушыларды жалпы білім беруге
қосу нысандары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 17
мамырдағы №499 қаулысымен бекітілген «Жалпы білім беру ұйымдары
(бастауыш, негізгі орта және жалпы орта) қызметінiң үлг
ілік қағидаларында»
баяндалған.
Жалпы білім беретін ұйымдарға қосылған ерекше білім беруге
қажеттіліктері бар балалар жалпы білім беретін оқу бағдарламалары бойынша,
сондай
ақ ҚР МЖМБС негізінде жасалған арнайы білім беру бағдарламалары
бойынша ПМПК (п
сихологиялық
медициналық
педагогикалық консультация)
ұсынымдарына сәйкес білім алады. Ерекше білім беруге қажеттіліктері бар
білім алушылардың оқу бағдарламасын меңгерудің ерекшеліктеріне
байланысты мұғалім олар үшін бағдарламаларды ҚР МЖМБС аясында
бейім
дей алады.
Білім беру ұйымдарында балалардың денсаулығын сақтау, сондай
ақ білім
алушылардың ерекше білім алу және қосымша білім беру қызметтерін алудағы
олардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жайлы жағдай құру қамтамасыз
етіледі.
Сабақтар ерекше бі
лім беруге қажеттіліктері бар балаларды оқытуға жеке
ықпалды қолдану арқылы жүргізіледі.
Инклюзивті білім беруді жүзеге асыратын білім беру ұйымдарының
педагогикалық кеңесі жеке оқу жоспарлары мен жеке бағдарламаларды, ерекше
білім беруге қажеттіліктері б
ар балаларды психологиялық
педагогикалық
қолдаудың жеке бағдарламасын бекітеді.
Инклюзивті және арнайы сыныптардағы ерекше білім беруге
қажеттіліктері бар барлық білім алушыларға арналған түзету сабақтарын
психологиялық
педагогикалық қолдаудың Жеке бағдар
ламаларымен сәйкес
мамандар іске асырады.
Оқытудың түзете
дамыту бағыттылығы жалпы білім беретін цикл пәндері,
түзету пәндері аясында, сондай
ақ қосымша білім беру жүйесінде іске
асырылады.
Жалпы білім беретін мектептегі арнайы сыныптар жұмысы ұзартылған к
үн
тәртібінде ұйымдастырылады, яғни бұзылған қызметтерді еңсеру мен орнын
толтыру және қажетті денсаулық сақтаушы педагогикалық режимді қамтамасыз
ету бойынша қажетті жағдайларды құру. Қажет болған жағдайда, ұзартылған
күн тәртібіне жалпы білім беретін сын
ыптардың ерекше білім беруге
қажеттіліктері бар білім алушылары да қатыса алады.
Психологиялық
педагогикалық қызмет жұмысын ұйымдастыру үшін
инклюзивті білім беруді жүзеге асыратын білім беру ұйымдарының штатында
келесі мамандардың болуы ұсынылады: психоло
г, арнайы педагогтар
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
(тифлопедагог, сурдопедагог, логопед, олигофренопедагог), ЕДШ нұсқаушысы,
әлеуметтік педагог.
Жоғарыда аталған мамандар болмаған жағдайда ерекше білім беруге
қажеттілігі бар балаларға түзету
педагогикалық қолдау психологиялық
педагог
икалық түзету кабинеттерінде және оңалту орталықтарында көрсетіледі.
Мигрант, оралман балаларды оқу
тәрбие процесіне кіріктіру және қазақ
тілі мен орыс тілдерін меңгерту мақсатында қосымша сабақтар, тілдік
үйірмелер, факультативті сағаттар ұйымдастырылад
ы. Оларға қолдау қызметі
мамандарының психологиялық
педагогикалық және тілдік көмек жасауы
қажетті шарт болып табылады.
Инклюзивті білім берудің мақсаттары мен міндеттеріне тиімді жету үшін
жалпы білім беретін мектептер оралмандарды бейімдейтін және кірік
тіретін
орталықтармен, ресурстық орталықтармен, кәмелеттік жасқа толмағандарды
бейімдейтін орталықтармен, арнайы білім беру ұйымдарымен, сондай
ақ,
ПМПК, оңалту орталықтары және психологиялық
педагогикалық түзеу
кабинеттерімен өзара әрекеттестікті ұйымдаст
ырады.
Мұғалімдерге арналған ұсынымдар
Тіл мен әдебиет пәндерінің мұғалімі
оқушылардың ауызша және жазбаша
сөйлеу тілі кемшіліктерін ескеріп, сөздердің дұрыс дыбысталу, сөйлеу тілінің
лексикалық
грамматикалық жағы, байланыстырып сөйлеу дамуының деңгейіне
назар аударған жөн. Сонымен қоса мұғалімге жасына сай тұрмыстық
міндеттерді шешу үшін балалардың ауызша және жазбаша сөйлеу тілін
қолдану іскерлігін дамытқан дұрыс.
Математика және жаратылыстану пәндерінің мұғалімі
ерекше білім
беруге қажеттілігі бар бал
алардың танымдық әрекеті мен эмоциялық
ерік
саласындағы ерекшеліктерін ескеру қажет.
Адам және қоғам білім саласына қатысты пәндердің мұғалімі
ерекше
білім беруге қажеттілігі бар балаларды оқытуда оларды қоғамға бейімдеу және
мінез
құлықтарын түзету үшін
бұл пәндердің жағымды әлеуметтендірушілік
және тәрбиелік әлеуеттерін ескереді.
Музыка және бейнелеу өнері пәндерінің мұғалімі
тірек
қимыл аппараты
және сөйлеу, есту, көру бұзылыстары бар балаларды оқыту процесіндегі
қиындықтарын, оңтайлы психологиялық
оциялық күйге келтіруін, жалпы
және ұсақ моториканы дамытуын және танымдық іс
әрекетін белсендіруін
ескерген жөн. Сонымен қоса, ерекше білім беруге қажеттілігі бар балаларда
жасырын таланттар мен шығармашылық әлеуетін таныту ықтималдығы жоғары
болғандықтан
, олардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға көңіл бөлген
маңызды.
Технология пәнінің мұғалімі
жеке тәсілдерді қолдану және жеңілдетілген
тапсырмалар беру арқылы білім алушылардың сенсорикасын (сезімталдығын)
және ұсақ моторикасын, танымдық әрекеті мен
қабілеттерін ескерген дұрыс.
Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі
тірек
қимыл аппаратындағы
бұзылыстарын ескеріп, жалпы және ұсақ моторикасына назар аударуы,
сонымен бірге, мүмкіндігі шектеулі білім алушылардың денсаулығын нығайту
мен дене дамуына арналған арн
айы жаттығуларды жоспарлауы қажет. Сонымен
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
қатар, сабақ өткізу кезінде есту, көру бұзылыстары бар балалардың
ерекшеліктерін ескеру (анық және нақты командалар беру, әрекеттерді арнайы
көрсету және т.б.) және емдік дене шынықтыруды ұйымдастыру керек.
Инклю
зивті білім беруді жүзеге асыратын ұйымдардағы тәрбие процесінің
ерекшелігі мектеп деңгейінде ерекше білім беруге қажеттілігі бар балаларға
толерантты қарым
қатынасты тәрбиелеу, сондай
ақ негізгі құндылықтармен
таныстыру, білім беру процесінің барлық субъе
ктілерінің инклюзивті білім
беруге жағымды көзқарасын қалыптастыру, ересектердің ұстанымын «ерекше
балаларға» өзгерту болып табылады.
Инклюзивті білім беруді жүзеге асыратын мектептердегі тәрбие процесі
дені сау балалар мен олардың өз балалары мен ерекше
білім беруге
қажеттіліктері бар балаларды бірге оқыту тәжірибесіне жағымды қарым
қатынас танытпайтын ата
аналарының психологиялық дайын болмауының
алдын
алуға арналған тақырыптық сынып сағаттарын қарастырады.
Сондай
ақ тәрбие, мәдени
шараларды, спортты
сауықтырушы және
басқа да бос уақыттағы іс
шараларды жүргізуде барлық ерекше білім беруге
қажеттіліктері бар балалардың, оның ішінде даму бұзылысының айқындық
дәрежесіне байланыссыз мүмкіндігі шектеулі балалардың қатысуын
қамтамасыз ету ұсынылады.
Білім
алушылардың оқу жетістіктерін бағалау
2016
2017 оқу жылында 1 сынып білім алушыларының оқыту процесі
бастауыш білім беру мазмұнын жаңарту аясындағы ҚР МЖМБС
2015 және
ға сәйкес іске асырылады. Осыған байланысты, мүмкіндігі шектеулі
балалар болған жағд
айда оқу жетістіктерін бағалау жүйесі қолданылады.
Мүмкіндігі шектеулі білім алушыларды бағалау кезінде ҚР МЖМБС
2015
көрсетілген білім алушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптарға
бағдарлануы қажет. Алайда, кейбір білім алушыларда бағдарламаны мең
геру
мерзімі ұзағырақ, оның нәтижесінде олар қалыпты дамыған балалардың
бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім беру деңгейіне сәйкес келетін
деңгейге жетеді.
Білім беру саласында мүмкіндігі шектеулі балалардың құқықтары және
олар орындауы қажет мінд
еттері тең болуы маңызды. Осы орайда, олардың
жетістіктерін бағалаудың негізгі мазмұны шектеуді, яғни бұзылысты (көру,
есту, сөйлеу, тірек
қимыл аппараты, әлеуметтік
эмоциялық сала) ескере
отырып қалыпты дамыған құрбыларымен бірдей болуы қажет.
Ьұл жағдай
да
бағалануы керек:
арнайы оқу дағдыларының қалыптасқандығы, мысалы, көру
бұзылыстары бар балалардың Л. Брайль шрифтін меңгеріп және/немесе тегіс
баспалы шрифтпен жазу мен оқу;
білім беру салалары бойынша құзырет: ауызша және жазбаша
коммуникацияны қолдан
у, саналы оқу мен жазуға қабілетті болу;
математикалық білімнің элементтерін практикалық қолдану іскерлігі, олардың
өмірге қажетті мәнін түсіну және т.с.с.;
әлеуметтік
тұлғалық нәтижелерді бағалау: өз күшін адекватты бағалай
алу, физикалық жүктемеде, медиц
иналық препараттарды қолданғанда, аз таныс
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
заттық
кеңістіктік ортада (бөлмеде, көшеде) өз бетінше қозғалу кезінде ненің
болатынын және болмайтынын түсіну.
Жалпы білім беретін мектептің ерекше білім беруге қажеттілігі бар
түлектері, оның қатарында есту, кө
ру қабілетінде, тірек
қимыл аппаратында
бұзылыстары бар және күрделі тіл кемістігі бар, психикалық дамуы тежелген
түлектер алған білім деңгейін растайтын мемлекеттік үлгідегі құжат алады.
Білім беру ресурстары мен технологиялары
Қазақстанда инклюзивті бі
лім беруді ғылыми
әдіснамалық және оқу
әдістемелік қолдау мақсатында бірқатар әдістемелік ұсынымдар мен құралдар
әзірлену үстінде. Ы. Алтынсарин атындағы ҰБА әзірлеген ғылыми
әдіснамалық
және оқу
әдістемелік ресурстар академияның сайтында мына сілтеме бойы
нша
қолжетімді
http://nao.kz/blogs/fromorg/2/22
1. Қазақстан Республикасында инклюзивті білім беруді дамытудың
тұжырымдамалық тәсілдері.
2. Инклюзивтік білім беруде әдіснамалық және оқу
әдістемелік сүйемелде
бойынша тәсілдеме ұстанымдарын табысты ендірудің әлемдік тәжірибесін
талдау.
3. Мүмкіндіктері шектеулі балалардың оқу жетістіктерін критериалды
бағалау жүйесі бойынша әдістемелік ұсынымдар.
4. Ерекше оқыту қажеттіліктеріне қарай қысқа мерзімдік, орташа
мерзімдік
және ұзақ мезімдік негізде оқушыларға психологиялық
педагогикалық қолдау
көрсету. Әдістемелік ұсынымдар.
5. Ерекше қажеттіліктері бар балаларды жалпы білім беру процесіне енгізу
үлгілерін дайындау. Әдістемелік ұсыныстар.
6. Білім беру ұйымдарының
тәжірибесіне инклюзивтік педагогика мен
енгізу жүйесінің қағидаларын дайындау. Әдістемелік ұсынымдар.
7. Инклюзивті білім беру жағдайында қызмет ететін мұғалімдердің кәсіби
құзіреттіліктеріне қойылатын талаптарды дайындау бойынша әдістемелік
ұсынымдар.
Мектептік консилиумдар құру және ерекше қажеттіліктері бар балаларға
интенсивті, кең және арнайы қолдау көрсету.
��Әдістемелік
нұсқаулық хатǀ2016
2017 оқу жылы
КЕШКІ МЕКТЕПТЕРДЕ
ГІ ОҚУ
ТӘРБИЕ ЖҰМЫСЫНЫҢ
ОҚЫТУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Кешкі (ауысымды) мектеп және күндізгі мектептер жанындағы кешкі
бөлімдер жалпы білім беретін пәндер, таңдау курстары және факультативтер
бойынша негізгі орта және жалпы орта білім берудің үлгілік оқу
бағдарламаларын, сондай
ақ өзіндік ерекшеліктері мен мүмкіндіктеріне қарай
қосымша білім беру бағдарламаларын іске асы
рады.
Кешкі мектепте және күндізгі мектептер жанындағы кешкі бөлімдерінде
білім беру күндізгі оқу нысаны бойынша (сыныпта 15 бен 18 жас аралығында
20 білім алушы), сыр